Chiều nay 8/4, tại Kỳ họp thứ Nhất, Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều đề xuất đột phá để Hà Nội phát triển xứng tầm.

Phát biểu thảo luận tổ chiều cùng ngày, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt phải được quán triệt là xây dựng LuậtThủ đô trở thành thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có tính dẫn dắt đủ mạnh để tháo gỡ những điểm nghẽn phát triển, nhưng đồng thời vẫn phải bảo đảm được kỷ cương, kỷ luật và tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia.

Yêu cầu đặt ra rất rõ là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp phân quyền triệt để hơn, nhưng đồng thời trách nhiệm giải trình phải rõ ràng hơn và cơ chế kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ hơn chứ không được buông lỏng.

Phải có tầm nhìn Hà Nội sắp tới sẽ thế nào

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phân tích, thực tiễn cho thấy những điểm nghẽn lớn của Thủ đô hiện nay, đặc biệt trong một số lĩnh vực như quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp phân quyền và huy động nguồn lực. Như quy hoạch phải có tầm nhìn,tính bền vững, không phải cứ nhiệm kỳ 5 năm chủ tịch này lên thì quy hoạch thế này, ông kia lên lại đảo lại. Phải có tầm nhìn, làm một mô hình không gian được quy hoạch để người dânthấy 50 năm hay 100 năm sau Hà Nội phát triển thế nào;10 năm sau có mấy phường, có mấy trục đường, chỗ này là khu đô thị, chỗ kia là bảo tồn văn hóa di sản, là khu công nghiệp, trường học, khách sạn, văn hóa...

“Giờ cứ một mảnh đất thế này rồi có dự án xây dựng nhà để bán, hôm sau đường xá không ai lo cả. Tôi cũng nói rồi, tại sao ngày xưa người Pháp quy hoạch hay thế, phố cổ không bao giờ tắc đường, không bao giờ ngập lụt. Bây giờ mình xây dựng đến đâu tắc đường đến đó. Không có ai lo đường, không có quy hoạch về hạ tầng, không có hệ thống ngầm thoát nước, cứ xây nhà lên để bán thôi”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Ví dụ Thủ đô Hà Nội nghiên cứu xây dựng thí điểm một “phường xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu”,Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt vấn đề xây dựng thế nào, phải có bao nhiêu nhà ở, nhà ở xã hội, nhà cao tầng, thấp tầng cho nhân dân ở? Bao nhiêu bệnh viện, nhà văn hóa, trường học, sân vận động, vườn hoa? Con đường đi về trung tâm mất bao nhiêu phút và đi bằng đường gì?

Bây giờ có quy hoạch bao nhiêu thành phố vệ tinh, bao nhiêu trung tâm bên ngoài thì dân thích lắm! Người ta sẵn sàng từ bỏ trong này để ra ngoài ở. Nhiều người cả đời ở gác xép, bé ở gác xép, lớn lên lấy vợ lấy chồng vẫn ở gác xép, sinh con đẻ cái vẫn như thế ở phố cổ. Bây giờ được ra ngoài mà đi về trung tâm mất nửa tiếng thì người dân thấy vui vẻ, sẵn sàng ngay.

Phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tài chính

Nhấn mạnh yêu cầu phải sửa điểm nghẽn thể chế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng làm sao chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo quản trị phục vụ cho phát triển. Không phải chỉ quy định những gì được làm và không được làm, mà quan trọng hơn là phải tạo ra không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển của Thủ đô.

Thiết kế luật phải bám sát tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật, trong đó chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, còn những gì có tính linh hoạt, biến động nhanh thì giao cho Chính phủ, giao cho chính quyền thành phố quy định để bảo đảm tính thực tiễn. Nếu chúng ta đưa vào luật, một năm sau thấy khác lại sửa luật thì sức bền của luật không có.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ýnghiên cứu kỹ về cơ chế phân cấp phân quyền. Đây là nội dung then chốt quyết định hiệu quả. Dự thảo luật đã tiếp cận theo hướng phân quyền mạnh cho Thủ đô là đúng, tuy nhiên, vấn đề không chỉ là phân quyền nhiều hơn mà phải phân quyền rõ ràng, thực chất và có kiểm soát. Phân quyền nhiều nhưng không rõ ràng sẽ rất khó làm, nên cần xác định cụ thể phạm vi lĩnh vực phân quyền.

Phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tài chính. Tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện thì rất rủi ro trong quản lý, thực thi nhiệm vụ, làm nửa chừng không hoàn thành được. Đặc biệt cần làm rõ giới hạn của việc cho phép ban hành các cơ chế chính sách khác với quy định hiện hành, hay còn gọi là cơ chế thử nghiệm (sandbox). Nội dung này liên quan trực tiếp đến nguyên tắc thống nhất của hệ thống pháp luật, nên cơ chế kiểm soát quyền lực phải rất kỹ. Việc áp dụng cơ chế khác luật chỉ nên giới hạn ở những lĩnh vực thực sự đặc thù, cần có thí điểm, đánh giá và kiểm soát chặt chẽ của các cơ quan.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cơ chế thí nghiệm và thử nghiệm chính sách rất cần thiết. Nó không chỉ là động lực phát triển mà còn là nơi thử nghiệm những chính sách tốt để đổi mới sáng tạo. Nếu chính sách thực hiện được sẽ vận động nhân rộng. Chỉ Hà Nội mới làm được vì là trung tâm, tập trung nguồn lực, nhân lực, vật lực hơn các tỉnh khác; có cơ sở nghiên cứu khoa học, nhân lực chất lượng cao, hợp tác quốc tế và nhiều điều kiện khác.

Nhưng cơ chế này phải thiết kế đầy đủ điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện, có cơ chế giám sát, đánh giá và xử lý rất đầy đủ. Không thể thí nghiệm kéo dài không kiểm soát hoặc hợp thức hóa cho những bất cập. Đồng thời cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm, đi kèm với kiểm soát trách nhiệm.

Về các cơ chế chính sách phát triển Thủ đô như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính ngân sách, đầu tư phát triển hạ tầng, liên kết vùng cũng cần tiếp tục rà soát để đảm bảo chính sách thực sự đột phá, không trùng lặp với cơ chế chung của cả nước.

“Tránh quy định quá chi tiết những nội dung thuộc thẩm quyền điều hành. Đừng tiện tay ghi ngay vào luật những điều đang điều hành khi phát triển lên sẽ thấy khác. Các chính sách cần có mục tiêu rõ ràng, công cụ thực hiện cụ thể và tiêu chí đánh giá hiệu quả, tránh tình trạng quy định mang tính nguyên tắc nhưng thiếu điều kiện thực hiện. Đối với cơ chế liên kết Thủ đô, cần thiết kế theo hướng thực hiện phát triển liên kết kinh tế xã hội, hạ tầng và cung ứng. Xác định Thủ đô không thể phát triển nếu tách rời vùng và ngược lại, vùng cũng không phát triển được nếu không có vai trò của Thủ đô”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Cùng với đó phải bảo đảm quyền con người của công dân trong quá trình phân cấp mạnh cho Thủ đô. Đặc biệt lưu ý không làm ảnh hưởng đến các quyền cơ bản của công dân nhất là trong ứng dụng đất đai, đầu tư phát triển. Mọi chính sách phát triển đều được thực hiện trên cơ sở công khai, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người dân. Đây là nguyên tắc xuyên suốt, không thể vì mục tiêu phát triển mà xem nhẹ quyền lợi cư dân.

“Việc sửa đổi lần này không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý mà là lựa chọn một mô hình phát triển và quản trị Thủ đô trong giai đoạn mới. Vấn đề cốt lõi là mối quan hệ giữa giao quyền và kiểm soát quyền lực, giữa đột phá với kỷ cương, giữa lợi ích địa phương và lợi ích quốc gia. Hà Nội phải đi đầu, không phải ngoại lệ, ngoài hệ thống mà phải là hình mẫu về quản trị hiện đại, kỷ luật nghiêm minh và trách nhiệm”, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.