Ngừng hoạt động nhiều năm, vẫn cõng hàng loạt khoản thuế, phạt

Gần đây, trên các diễn đàn về thuế xuất hiện nhiều trường hợp doanh nghiệp “đắp chiếu” nhiều năm, nay muốn hoàn tất giải thể nhưng “choáng” với số tiền phải chi.

Đây chủ yếu là các doanh nghiệp ở trạng thái ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế (03) và không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (06). Dù không còn kinh doanh thực tế, doanh nghiệp vẫn phải xử lý các nghĩa vụ tồn đọng như lệ phí môn bài, phạt chậm nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng, quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn và tiền chậm nộp.

Anh T.U. (ở Hà Nội) là một trường hợp như vậy. Năm 2016, hưởng ứng phong trào quốc gia khởi nghiệp, anh T.U. cùng nhóm bạn trẻ mới ra trường góp vốn thành lập một công ty chuyên về thiết kế. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, hoạt động kinh doanh không hiệu quả khiến nhóm tan rã. Đến năm 2017, anh quyết định làm thủ tục tạm ngừng hoạt động. Năm 2018, doanh nghiệp tiếp tục đăng ký tạm ngừng lần 2 và từ đó đến nay không hoạt động trở lại. Tuy nhiên, theo thông báo của cơ quan thuế, từ năm 2021 đến nay, doanh nghiệp ở tình trạng không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Gần đây, anh bất ngờ khi nhận thông báo phải nộp khoảng hơn 60 triệu đồng phát sinh trong thời gian doanh nghiệp đã ngừng hoạt động. Trong đó, 10 triệu đồng lệ phí môn bài; 11,5 triệu đồng tiền phạt liên quan đến tờ khai lệ phí môn bài; 11,5 triệu đồng do không nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng; 11,5 triệu đồng liên quan đến báo cáo tài chính và quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp; khoảng 20 triệu đồng do không báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn và tiền chậm nộp khoảng 4 triệu đồng.

“Gần chục năm nay, doanh nghiệp không hoạt động, không phát sinh doanh thu mà vẫn phải nộp khoản lệ phí này là chưa thật sự phù hợp. Chưa kể, doanh nghiệp không kinh doanh, không phát sinh hóa đơn nhưng chậm nộp tờ khai ‘trắng’ mà vẫn bị phạt là chưa thực sự thỏa đáng”, anh T.U than thở.

Một trường hợp khác là anh N.V.T., thành lập công ty truyền thông tại Hà Nội năm 2017. Khi dự án không còn người đồng hành, anh quyết định chấm dứt hoạt động. Tuy nhiên, dù nhiều lần thực hiện thủ tục tại Chi cục Thuế quận Cầu Giấy, TP. Hà Nội ở thời điểm đó, thủ tục vẫn chưa hoàn tất.

“Lúc đó, nhiều người khuyên tôi cứ để công ty như vậy, không cần làm gì vì công ty chưa hoạt động và chưa phát hành hóa đơn. Do thiếu hiểu biết về pháp luật và tin vào lời tư vấn này, tôi đã không tiếp tục thực hiện thủ tục giải thể”, anh T. kể lại.

Đến năm 2020, anh thuê một đơn vị kế toán để xử lý hồ sơ giải thể với chi phí 25 triệu đồng, nhưng vẫn không thể hoàn tất.

“Quá trình giải thể công ty của tôi gặp nhiều vướng mắc do đã mất con dấu, mất giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và phải xử lý các nghĩa vụ, khoản phạt tồn đọng trước khi hoàn tất thủ tục. Việc không còn liên hệ được với địa chỉ đăng ký doanh nghiệp trước đây cũng khiến quá trình xử lý kéo dài. Sau nhiều lần mất tiền nhưng không đạt kết quả, tôi thực sự lo lắng và không biết lần này công ty có thể hoàn tất thủ tục giải thể không”, anh T. cho hay.

Những trường hợp này cho thấy một nghịch lý: doanh nghiệp có thể đã rời khỏi thị trường trên thực tế nhưng vẫn tồn tại dai dẳng trên hệ thống pháp lý.

Càng để lâu, chi phí “đóng cửa” càng lớn

Nhìn từ góc độ kế toán, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho biết, doanh nghiệp dù không hoạt động trên thực tế vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định.

Lệ phí môn bài phải đóng hàng năm, mức từ 1-3 triệu đồng/năm tùy giai đoạn áp dụng văn bản và mức vốn điều lệ. Doanh nghiệp chỉ không phải đóng khi thực hiện thủ tục tạm ngừng kinh doanh tròn năm dương lịch.

Nếu không đóng đúng hạn, doanh nghiệp còn phải chịu tiền chậm nộp 0,03%/ngày hoặc 0,05%/ngày, tùy giai đoạn áp dụng văn bản. Khoản tiền chậm nộp cộng dồn có thể tương đương tổng số lệ phí môn bài truy thu.

Không dừng ở lệ phí môn bài, doanh nghiệp vẫn phải nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng hàng quý và quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp hàng năm, kể cả khi không hoạt động, không phát sinh số liệu.

Theo ông Tuấn, các doanh nghiệp thường có rất nhiều tờ khai chưa nộp. Hiện tại, cơ quan thuế đang xử phạt cho một hành vi vi phạm khi doanh nghiệp nộp một lần tại thời điểm giải thể. Tổng số tiền phạt chậm nộp tờ khai là 23 triệu đồng.

“Như vậy, dù không hoạt động trên thực tế nhiều năm, tổng số tiền mà doanh nghiệp cần thực hiện với cơ quan thuế sẽ lên đến hàng chục triệu đồng, thậm chí gần cả trăm triệu đồng”, ông Tuấn cho biết.

Từ thực tế này, ông Tuấn khuyến nghị doanh nghiệp đã ngừng hoạt động không nên tiếp tục “thả trôi” hồ sơ. Chủ doanh nghiệp cần tìm lại hồ sơ, chứng từ cũ để hạn chế chi phí khôi phục, hoàn thiện sổ sách. Nếu không thể tìm thấy hồ sơ, chứng từ, doanh nghiệp có thể thực hiện theo nguyên tắc tự kê khai và tự chịu trách nhiệm, ký cam kết về số liệu đã kê khai với cơ quan thuế.

“Hiện tại, chúng ta chưa có chính sách giảm miễn thuế cho trường hợp giải thể doanh nghiệp. Do đó, dù cơ quan thuế đang tiến hành chiến dịch làm sạch mã số thuế, thì các nghĩa vụ của nhà nước vẫn cần phải thực hiện theo quy định”, ông Tuấn nói.

Từ góc độ pháp lý, Th.S Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín chỉ ra một nguyên nhân khác khiến quá trình giải thể có thể kéo dài: doanh nghiệp phải được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế, trong khi cơ quan thuế cần kiểm tra tình trạng nghĩa vụ và nguồn lực kiểm tra có hạn.

“Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp muốn giải thể nhưng không thể hoàn tất thủ tục trong thời gian dài. Trong điều kiện nguồn lực quản lý có hạn, ngay cả doanh nghiệp đang hoạt động cũng chỉ một tỷ lệ nhất định được kiểm tra, nên việc bố trí nguồn lực để kiểm tra các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động càng gặp khó khăn”, ông Được cho hay.

Theo ông Được, pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp khi tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động. Nếu không thực hiện đầy đủ các thủ tục thông báo và sau đó rơi vào tình trạng bị cơ quan thuế chấm dứt hiệu lực mã số thuế, doanh nghiệp có thể gặp thêm khó khăn khi muốn hoàn tất thủ tục giải thể.

“Muốn giải thể thì doanh nghiệp phải khôi phục tình trạng pháp lý cần thiết để thực hiện thủ tục. Khi khôi phục, các nghĩa vụ chưa hoàn thành trong thời gian trước đó cũng phải được rà soát và xử lý”, ông Được nói thêm.

Theo Giám đốc Công ty TNHH Thuế Trọng Tín, vấn đề cần ưu tiên hiện nay là cải thiện thủ tục hành chính và tăng hiệu quả phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ quan thuế để rút ngắn thời gian xử lý.

“Doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ nghĩa vụ còn tồn đọng, hoàn thiện hồ sơ, khắc phục các vi phạm, nộp thuế và tiền chậm nộp theo quy định. Khi xử lý xong các nghĩa vụ này thì mới có cơ sở hoàn tất thủ tục giải thể”, ông Được nói.

Trong khi đó, từ đầu tháng 7, ngành thuế đã triển khai chiến dịch “Làm sạch mã số thuế”, tập trung xử lý gần 620.000 doanh nghiệp, tổ chức ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động. Trong số này có khoảng 292.000 doanh nghiệp ở trạng thái 03 và khoảng 325.500 đơn vị ở trạng thái 06.

Mục tiêu đến ngày 31/12/2026 là 100% trường hợp được xác định không thuộc diện rủi ro cao được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế để tiếp tục thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động.

Quy mô lớn của chiến dịch cho thấy bài toán “doanh nghiệp chết chưa chôn” không còn là câu chuyện cá biệt. Khi một doanh nghiệp đã rời thị trường trên thực tế nhưng vẫn tồn tại nhiều năm trên giấy tờ, chi phí không chỉ nằm ở doanh nghiệp mà còn ở nguồn lực quản lý của cơ quan Nhà nước.

Bài viết cùng loạt bài:

Bài 1:Hàng trăm nghìn DN "sống trên giấy": Càng để lâu, chi phí giải thể càng lớn

Bài 2:Hàng trăm nghìn DN “sống trên giấy”: Gỡ nút thắt để doanh nghiệp được “khai tử”