Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và những thách thức an ninh phi truyền thống đang tác động ngày càng sâu sắc đến biển và đại dương, bài viết “Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục khẳng định tầm nhìn chiến lược, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm chung trong bảo vệ môi trường, gìn giữ hòa bình và phát triển bền vững biển, đảo Việt Nam. Nội dung này, phóng viên VOV phỏng vấn TS Trần Công Trục, nguyên Trưởng Ban Biên giới Chính phủ, chuyên gia về biển, đảo.

PV:Thưa ông, trong bài viết "Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một Đại dương hòa bình, bền vững", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Theo ông, đâu là những thông điệp cốt lõi và ý nghĩa của bài viết đối với công tác bảo vệ môi trường biển, hải đảo và phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam hiện nay?

Ông Trần Công Trục:Có thể nói đây là bài viết rất có giá trị và hết sức kịp thời. Không chỉ gắn với Ngày Môi trường thế giới hay Ngày Đại dương thế giới, bài viết còn đề cập đến một vấn đề mang tính chiến lược toàn cầu.

Nhân loại hiện đang đứng trước những thách thức rất lớn, trong đó có tác động kép từ các nguy cơ an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống. Những thách thức này ảnh hưởng sâu sắc đến môi trường sinh tồn và sự phát triển của con người.

Đặc biệt, biển và đại dương có vai trò vô cùng quan trọng đối với nhân loại. Nhiều hội nghị, diễn đàn quốc tế đã nhận định thế kỷ XXI là thế kỷ của biển và đại dương, bởi đây là nguồn tài nguyên quý giá và là 'lá phổi xanh' của hành tinh. Trong bối cảnh tài nguyên trên đất liền dần cạn kiệt, môi trường có nhiều biến đổi bất thường, vai trò của biển và đại dương càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, bên cạnh những tiềm năng to lớn, biển và đại dương cũng đang đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức và nguy cơ. Bài viết của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nướcđã làm rõ những hiểm họa đó, đồng thời kêu gọi tinh thần đoàn kết và trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi quốc gia cũng như cộng đồng quốc tế trong việc bảo vệ môi trường, gìn giữ hòa bình và hướng tới phát triển bền vững.

PV:Từ những định hướng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu, theo ông Việt Nam cần tập trung thực hiện những giải pháp trọng tâm nào để bảo vệ môi trường biển, phục hồi các hệ sinh thái biển và hướng tới mục tiêu xây dựng một đại dương xanh, hòa bình, bền vững trong thời gian tới?

Ông Trần Công Trục:Đây là một thông điệp xuyên suốt, không chỉ thể hiện trong bài viết lần này. Ngay tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã nêu rất rõ vấn đề này. Biển Đông là nơi các quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia cần được tôn trọng và bảo vệ.

Vậy lợi ích hợp pháp là gì? Theo tôi, điều đó phải dựa trên các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), văn kiện xác định phạm vi các vùng biển và thềm lục địa của các quốc gia ven biển. Đây là cơ sở quan trọng nhất để giải quyết các vấn đề trên biển, hướng tới mục tiêu chung là duy trì môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực cũng như trên thế giới.

Đó cũng là cách thể hiện trách nhiệm của các quốc gia ven biển. Việt Nam là quốc gia luôn kêu gọi và nhất quán thực hiện các nguyên tắc đó trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, chúng ta đã và đang xây dựng hệ thống luật pháp, nghị định và các văn bản hướng dẫn nhằm giúp người dân, các tổ chức thực hiện đúng trách nhiệm, nghĩa vụ cũng như bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của mình trên Biển Đông. Chúng ta đang nỗ lực thực hiện tốt nhiệm vụ này.

Đặc biệt, trong môi trường hợp tác quốc tế, Việt Nam luôn sẵn sàng hợp tác với các quốc gia để cùng xây dựng và hoàn thiện những khuôn khổ pháp lý cụ thể, góp phần duy trì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững trên biển.

PV:Nhân Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm nay, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp, ngư dân và mỗi người dân để cùng chung tay hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững như tinh thần bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm?

Ông Trần Công Trục:Với tư cách là một công dân Việt Nam và là người nhiều năm nghiên cứu, theo dõi các vấn đề về biển, đảo, trong đó có vấn đề môi trường, tôi cho rằng điều quan trọng đầu tiên là phải tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục để mọi người dân và các tổ chức xã hội hiểu rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường biển.

Hiện nay, khi nói đến môi trường, bảo vệ môi trường, biển xanh hay các thách thức về an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống, vẫn còn không ít người chưa hình dung đầy đủ bản chất và mức độ tác động của những vấn đề này. Vì vậy, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cần tiếp tục được đẩy mạnh.

Khi người dân hiểu rõ giá trị của môi trường, cũng như những nguy cơ, thách thức đang đặt ra, họ sẽ sẵn sàng chung tay, đóng góp trách nhiệm và nguồn lực để bảo vệ môi trường sống của chính mình. Đó là điều kiện tiên quyết để bảo vệ môi trường biển, bảo vệ không gian sinh tồn của đất nước và của nhân loại.

Thứ hai, tôi cho rằng các cơ quan nhà nước, từ Trung ương đến địa phương, cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, các cơ chế, chính sách và quy định phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội cũng như công tác quản lý, bảo vệ biển, đảo và môi trường.

Bên cạnh đó, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao kiến thức cho người dân, đặc biệt là các lực lượng trực tiếp hoạt động trên biển, để họ có đủ hiểu biết và kỹ năng thực hiện tốt quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình.

Tôi tin rằng, với sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và Nhà nước, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng tinh thần tự giác, đồng lòng của người dân, chúng ta sẽ bảo vệ được môi trường biển xanh, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Không chỉ vậy, những nỗ lực đó còn góp phần quan trọng vào việc giải quyết các bất đồng, tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, giảm thiểu nguy cơ xung đột, qua đó bảo vệ môi trường sinh thái và môi trường sống của nhân loại, bảo đảm lợi ích cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

PV:Xin cảm ơn ông!