Mỹ - Trung: Đối thoại để kiểm soát cạnh tranh

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vừa kết thúc chuyến thăm chính thức Mỹ sau 11 năm với nhiều cử chỉ thiện chí nhưng ít thỏa thuận cụ thể. Những thay đổi trong quan hệ Mỹ - Trung đang đặt ra những bài toán mới đối với Nga. Trong tam giác quan hệ Mỹ - Trung - Nga, lợi ích các bên đang thay đổi ra sao và Nga đứng ở đâu?

Tại cuộc gặp ở Nhà Trắng ngày 25/9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kêu gọi hai nước xây dựng quan hệ trên cơ sở tôn trọng, trung thực và có đi có lại, đồng thời nhấn mạnh cần duy trì đối thoại, tìm kiếm điểm chung và kiểm soát bất đồng.

Về phía Tổng thống Donald Trump, ông mô tả quan hệ với nhà lãnh đạo Trung Quốc là một “tình bạn lớn” và cho biết hai bên đã trao đổi về thương mại, tài chính, an ninh và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên sau chuyến thăm ba ngày, hai bên vẫn chưa giải quyết được những bất đồng về thương mại, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, vấn đề Đài Loan hay an ninh.

Các chuyên gia Nga cho rằng, điều đang diễn ra có thể được nhìn nhận là nỗ lực quản lý cạnh tranh, hơn là sự chấm dứt cạnh tranh. Theo ông Prokhor Tebin, nghiên cứu viên cao cấp Trung tâm Nghiên cứu châu Âu và quốc tế toàn diện thuộc Trường Kinh tế Cao cấp (HSE) của Nga, phần đáng kể của quá trình giảm căng thẳng Mỹ - Trung hiện nay nằm ở ngoại giao lãnh đạo và việc giảm bớt yếu tố ý thức hệ trong quan hệ hai nước.

Theo ông, chính quyền Tổng thống Trump chưa có sự thay đổi căn bản trong chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc. Washington vẫn duy trì các yếu tố kiềm chế và cạnh tranh, nhưng đồng thời Tổng thống Donald Trump thúc đẩy ngoại giao cá nhân với Chủ tịch Tập Cận Bình và giảm bớt những yếu tố dễ làm gia tăng căng thẳng. Ông Tebin cho rằng sự kết hợp này tạo nên một trạng thái khá đặc biệt: quan hệ Mỹ - Trung không hoàn toàn là đối đầu, nhưng cũng chưa thể gọi là bình thường hóa hay thực sự hạ nhiệt.

Chuyên gia Nga còn lưu ý tới sự khác biệt về “tầm nhìn thời gian” giữa hai bên. Trong khi chính trị Mỹ chịu ảnh hưởng đáng kể của các chu kỳ bầu cử, Trung Quốc có xu hướng hoạch định chính sách trong những khoảng thời gian dài hơn. Bởi vậy, đối với Bắc Kinh, ngay cả những thỏa thuận ngắn hạn cũng có giá trị nếu chúng giúp tạo ra một môi trường bên ngoài dễ dự đoán hơn, để Trung Quốc tiếp tục triển khai các kế hoạch kinh tế và đối ngoại dài hạn.

Điều đó phần nào giải thích vì sao Trung Quốc và Mỹ vẫn có động lực duy trì đối thoại, ngay cả khi chưa thể giải quyết những khác biệt căn bản. Và chính sự đan xen giữa hợp tác, đối thoại và cạnh tranh này khiến quan hệ Mỹ - Trung trở thành một biến số quan trọng đối với Nga.

Nga đứng đâu trong tam giác Nga - Mỹ - Trung?

Hiện nay, Trung Quốc đang ở vị trí đặc biệt trong chính sách đối ngoại của Nga. Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Rudenko cho biết, Trung Quốc là “đối tác chiến lược gần gũi và nước láng giềng lớn nhất” của Nga. Theo ông, quan hệ Nga - Trung, nhờ sự quan tâm của Tổng thống Vladimir Putin và Chủ tịch Tập Cận Bình, đã đạt mức “chưa từng có trong lịch sử” quan hệ hai nước.

Phát biểu được đưa ra khi báo chí hỏi về sự chuẩn bị của Nga cho Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến ngày 18-19/11 và khả năng tổ chức một cuộc tiếp xúc ba bên giữa Nga, Trung Quốc và Mỹ bên lề hội nghị. Thứ trưởng Ngoại giao Rudenko nhấn mạnh một cuộc gặp như vậy chỉ có thể diễn ra nếu cả ba bên cùng mong muốn.

Tuy nhiên, điều Nga quan tâm không chỉ là khả năng có một cuộc gặp ba bên, mà còn là những thay đổi trong quan hệ Mỹ - Trung Quốc. Chuyên gia Sergey Ukonin, Trưởng bộ phận kinh tế và chính trị Trung Quốc thuộc Viện Kinh tế thế giới và Quan hệ quốc tế, Viện Hàn lâm Khoa học Nga (IMEMO RAS), cho rằng Trung Quốc trước đây từng đưa các vấn đề liên quan đến lợi ích của Nga, trong đó có vấn đề Ukraine, vào trao đổi với Mỹ. Nếu quan hệ Mỹ - Trung đạt được những thỏa thuận nhất định, Trung Quốc có thể sẽ thận trọng hơn khi đề cập và bảo vệ những lợi ích của Nga trong đối thoại với Mỹ.

Điều này đặt Nga vào một vị trí khá đặc biệt: Nga vừa có quan hệ đối tác chiến lược với Trung Quốc, nhưng không thể mặc nhiên coi lợi ích của Nga và Trung Quốc luôn hoàn toàn trùng khớp. Vì vậy, Nga vừa cần duy trì quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc, vừa phải theo dõi sát cách nước này điều chỉnh quan hệ với Mỹ.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến có thể trở thành một điểm đáng chú ý. Nếu Tổng thống Vladimir Putin, Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình cùng có mặt và đạt được đồng thuận về một cuộc tiếp xúc, đây sẽ là một cơ hội để ba nước trực tiếp trao đổi. Nhưng ngay cả khi cuộc gặp diễn ra, điều đó cũng không có nghĩa những khác biệt giữa ba bên sẽ được giải quyết.

Điểm quan trọng hơn là Nga vẫn phải tìm cách duy trì không gian đối thoại với cả hai cường quốc còn lại, trong khi vẫn phải bảo đảm những lợi ích riêng của mình.