Đây là lần đầu tiên Việt Nam đăng cai Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế, sau các kỳ Olympic Toán học quốc tế năm 2007, Olympic Vật lý quốc tế năm 2008 và Olympic Hóa học quốc tế năm 2014 được tổ chức tại Việt Nam.

Kỳ thi năm nay có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với 65 đội tuyển đến từ 64 quốc gia và vùng lãnh thổ, gần 500 thành viên, trong đó khoảng 320 học sinh, thí sinh.

IOAA vượt ra ngoài một cuộc tranh tài

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh sự hiện diện của các đoàn quốc tế tại Việt Nam là minh chứng cho sức sống của hợp tác khoa học quốc tế, đồng thời thể hiện sự tin cậy ngày càng lớn của cộng đồng khoa học quốc tế đối với Việt Nam.

Theo Phó Thủ tướng, từ rất sớm trong lịch sử, con người đã hướng mắt lên bầu trời để tìm lời giải cho những câu hỏi về thế giới, vũ trụ và chính mình. Thiên văn học đưa tầm mắt con người tới những khoảng cách rất xa, nhưng cũng nhắc nhở rằng dù khác nhau về quốc gia, văn hóa và ngôn ngữ, con người cùng sống trên một hành tinh, cùng nhìn lên một bầu trời.

Trong một thế giới nhiều biến động, theo Phó Thủ tướng, khoa học là ngôn ngữ chung có sức mạnh đưa con người đến gần nhau hơn bằng tri thức, sự thật và tinh thần hợp tác.

“Kỳ thi của chúng ta mang ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc tranh tài. Đó không chỉ là một kỳ thi dành cho những học sinh xuất sắc, mà còn là một diễn đàn khoa học trẻ, nơi các em học sinh được chia sẻ tri thức, khơi mở tài năng và hình thành những trải nghiệm mới”, Phó Thủ tướng nói.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng nhắc tới thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tổ chức tại Paris, Pháp ngày 10/9/2026, về việc giữ gìn không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình; đặt con người và phát triển bền vững trên Trái đất ở vị trí trung tâm; bảo đảm bình đẳng giữa các quốc gia trong tham gia và thụ hưởng thành quả nghiên cứu, công nghệ.

“Kỳ thi hôm nay chính là giải pháp góp phần vun đắp nền móng cho tầm nhìn đó”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đồng thời cho rằng mọi chương trình vũ trụ, mọi sáng kiến hợp tác đều bắt đầu từ con người, từ những người trẻ say mê đặt câu hỏi trước bầu trời.

Phó Thủ tướng cho biết Đảng và Nhà nước Việt Nam nhất quán xác định giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai đất nước.

Trong đó, nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng và tạo môi trường phát triển cho tài năng trẻ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Việc Việt Nam đăng cai IOAA 2026 là một bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa định hướng này, đồng thời mở thêm cơ hội để thế hệ trẻ Việt Nam kết nối, hội nhập với cộng đồng giáo dục và khoa học quốc tế.

Cùng với đó, Việt Nam đang từng bước đầu tư phát triển lĩnh vực khoa học vũ trụ, với các vệ tinh quan sát Trái đất và các đài thiên văn tại Hòa Lạc, Khánh Hòa. Đây cũng là những địa điểm đội tuyển Việt Nam tập huấn quan sát để chuẩn bị cho kỳ thi.

Sau 10 năm tham dự IOAA, các thế hệ học sinh Việt Nam đã đạt nhiều kết quả đáng chú ý. Năm 2018, Việt Nam lần đầu có thí sinh giành Huy chương Vàng; năm 2019 có thí sinh đạt điểm cao nhất toàn kỳ thi. Trong hai năm 2024 và 2025, tất cả thí sinh Việt Nam tham dự đều đoạt huy chương, trong đó năm 2025 có một Huy chương Vàng.

Phó Thủ tướng mong các học sinh bước vào kỳ thi với sự tự tin, trung thực và bản lĩnh, nỗ lực hết mình để đạt kết quả tốt nhất.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh giá trị của kỳ thi không chỉ nằm ở điểm số và những tấm huy chương, mà còn ở những câu hỏi được gợi mở, những ý tưởng được chia sẻ và những tình bạn được hình thành tại Hà Nội.

“Các em đang sống trong một thời đại khoa học và công nghệ phát triển rất nhanh; nhiều giới hạn của hôm nay sẽ được chính thế hệ của các em vượt qua. Vũ trụ vẫn còn những câu hỏi chưa có lời giải, và cuộc sống vẫn cần những cách nghĩ mới, những con người dám tìm tòi, sáng tạo”, Phó Thủ tướng nói.

Ông tin rằng nhiều năm sau, các học sinh tham dự IOAA sẽ có thể gặp lại nhau trong những phòng thí nghiệm, đài thiên văn hoặc các dự án khoa học quốc tế, không còn là những thí sinh cùng tranh tài mà trở thành những đồng nghiệp cùng khám phá những chân trời mới và giải quyết những vấn đề chung của thế giới.

Hà Nội tăng kết nối khoa học quốc tế

Phát biểu tại lễ khai mạc, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết Hà Nội là một trong những trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học của cả nước, tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, các nhà khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo ông Vũ Đại Thắng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển của Thủ đô. Hà Nội đang mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở nghiên cứu và tài năng trẻ của Việt Nam với khu vực và thế giới.

Việc đăng cai IOAA 2026 tạo cơ hội để học sinh các nước trao đổi học thuật, tiếp cận những ý tưởng mới và tăng thêm hứng thú với khoa học.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết thành phố phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban IOAA quốc tế, Đại học Phenikaa và các đơn vị liên quan bảo đảm kỳ thi được tổ chức an toàn, nghiêm túc, công bằng và chuyên nghiệp theo quy định.

Giáo sư Aniket Sule, Chủ tịch Ủy ban Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế, cảm ơn Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Đại học Phenikaa cùng các cơ quan, đơn vị đã phối hợp tổ chức kỳ thi.

Ông đánh giá cao công tác chuẩn bị cho IOAA 2026, trong đó có việc Đại học Phenikaa hoàn thiện cung thiên văn phục vụ kỳ thi. Theo Giáo sư Aniket Sule, khi quyết định đăng cai IOAA được đưa ra, công trình này chưa được xây dựng; đến tháng 6/2026, cung thiên văn đã hoàn thành và đưa vào vận hành.

Chủ tịch Ủy ban IOAA quốc tế nhấn mạnh, học sinh từ các châu lục cùng chia sẻ niềm đam mê thiên văn học và kỳ thi là cơ hội để các em trao đổi ý tưởng, tìm hiểu văn hóa của nhau và hình thành những kết nối mới.

Theo ông, nhiều năm sau, các học sinh có thể không còn nhớ chính xác những bài toán tại kỳ thi, nhưng sẽ nhớ những tình bạn được hình thành trong những ngày tham dự IOAA. Những kết nối quốc tế đó có thể trở thành nền tảng cho một tương lai hòa bình hơn.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cảm ơn Ủy ban IOAA quốc tế, 65 đội tuyển đến từ 64 quốc gia và vùng lãnh thổ, các nhà khoa học, chuyên gia, giáo viên đã đồng hành cùng kỳ thi; đồng thời ghi nhận sự phối hợp của UBND TP Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Đại học Phenikaa và các cơ quan, đơn vị tổ chức.

IOAA 2026 diễn ra tại Hà Nội từ ngày 25/9 đến 5/10.