Trong bối cảnh hai nền kinh tế lớn nhất thế giới nỗ lực tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện có thể gây xáo trộn kinh tế toàn cầu, cả Washington và Bắc Kinh vẫn đồng thời tìm cách củng cố lợi thế trên bàn đàm phán.

Trung Quốc chờ thời trên bàn đàm phán

Phán quyết được đánh giá là mang lại lợi thế nhất định cho Trung Quốc. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Bắc Kinh sẽ không vội vàng tận dụng lợi thế này một cách công khai, bởi Tổng thống Trump vẫn còn nhiều công cụ khác để áp đặt thuế quan. Quan trọng hơn, cả hai bên đều có lợi ích trong việc duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh hiện nay, đồng thời ổn định quan hệ song phương trước khi ông Trump dự kiến có chuyến thăm Bắc Kinh.

Bà Sun Yun, Giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson nhận định phán quyết này có thể tạo cú hích về mặt tinh thần cho Trung Quốc trong các cuộc tiếp xúc với nhóm của ông Trump trước thềm hội nghị thượng đỉnh. Tuy nhiên, Bắc Kinh dường như đã chuẩn bị cho kịch bản cục diện đàm phán có thể không thay đổi đáng kể.

Phản ứng trước phán quyết, ông Donald Trump tỏ rõ sự không hài lòng và tuyên bố sẽ áp dụng mức thuế tạm thời 10% trên phạm vi toàn cầu, trước khi nâng lên 15%, đồng thời xem xét các biện pháp thuế nhập khẩu khác. Ông tiếp tục bảo vệ lập trường cứng rắn với Trung Quốc, cho rằng nước này là thách thức lớn nhất đối với vị thế kinh tế, công nghệ và quân sự của Mỹ.

Phát biểu với báo chí, ông Trump nhấn mạnh Trung Quốc đã đạt thặng dư thương mại hàng trăm tỷ USD với Mỹ, đồng thời cho rằng Washington đã góp phần gián tiếp vào quá trình hiện đại hóa kinh tế và quân sự của Bắc Kinh. Dù vậy, ông vẫn khẳng định duy trì mối quan hệ tốt đẹp với Chủ tịch Tập Cận Bình và cho rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc “đã thể hiện sự tôn trọng đối với nước Mỹ”.

Nhà Trắng xác nhận ông Trump sẽ thăm Trung Quốc từ ngày 31/3 đến 2/4 để hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình — chuyến đi được xem là phép thử quan trọng đối với tương lai quan hệ song phương.

Giới quan sát cho rằng Bắc Kinh đang tìm kiếm các giải pháp vượt ra ngoài khuôn khổ thuế quan. Ông Ali Wyne, cố vấn nghiên cứu cấp cao tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận định Chủ tịch Tập Cận Bình khó có khả năng đề cập phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ như một lợi thế với Trung Quốc trong cuộc gặp với ông Trump. Thay vào đó, Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tập trung củng cố bầu không khí hợp tác, nhằm duy trì hiệu lực của thỏa thuận đình chiến thương mại.

Theo ông Wyne, nếu ông Tập Cận Bình thành công trong việc duy trì quan hệ tích cực, thỏa thuận tạm ngừng leo thang thương mại sẽ được củng cố, đồng thời tạo điều kiện để ông Trump linh hoạt hơn trong các nhượng bộ liên quan đến an ninh - yếu tố có thể mở rộng không gian chiến lược cho Trung Quốc tại châu Á.

Khi được hỏi về tác động của phán quyết mà Tòa án Tối cao Mỹ đưa ra, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, ông Lưu Bằng Vũ, nhấn mạnh xung đột về thuế quan và thương mại không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào. Ông kêu gọi hai nước tăng cường hợp tác nhằm mang lại sự chắc chắn và ổn định hơn cho quan hệ kinh tế - thương mại song phương cũng như cho kinh tế toàn cầu.

Không chỉ tác động đến quan hệ Mỹ - Trung, phán quyết của Tòa án Tối cao còn tác động tới các đối tác thương mại khác của Mỹ, đặc biệt tại châu Á — những nước từng đạt được thỏa thuận với Washington nhằm giảm thiểu tác động từ các chính sách thuế quan trước đó.

Ông Dan Kritenbrink cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Á - Thái Bình Dương dưới thời chính quyền Tổng thống Biden, dự báo phần lớn các đối tác châu Á sẽ tiếp cận tình hình một cách thận trọng. Theo ông, các thỏa thuận hiện tại nhiều khả năng vẫn được duy trì trong khi các bên đánh giá kỹ lưỡng tác động của phán quyết trong những tuần tới.

Ông Trump còn nhiều đòn bẩy

Ngay sau khi trở lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025, Tổng thống Donald Trump đã viện dẫn đạo luật về quyền hạn khẩn cấp quốc gia để áp thuế 20% đối với hàng hóa Trung Quốc. Ông cho rằng Bắc Kinh không kiểm soát hiệu quả dòng chảy các hóa chất có thể được sử dụng để sản xuất fentanyl - loại ma túy tổng hợp gây khủng hoảng nghiêm trọng tại Mỹ.

Sau đó, ông tiếp tục sử dụng cơ chế quyền lực khẩn cấp tương tự để áp đặt các mức thuế trả đũa trên diện rộng với nhiều quốc gia, trong đó có mức thuế 34% đối với Trung Quốc. Bắc Kinh đáp trả bằng các biện pháp tương ứng, khiến mức thuế song phương có thời điểm tăng lên ba con số trước khi hai bên đồng ý hạ nhiệt.

Sau nhiều vòng đàm phán giữa Mỹ và Trung Quốc, cũng như cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình tại Hàn Quốc vào tháng 10/2025, hai nước đạt được thỏa thuận “đình chiến” thương mại kéo dài một năm, với mức thuế cơ bản 10%. Ông Trump cũng điều chỉnh cái gọi là “thuế fentanyl” xuống còn 10%, trong khi Bắc Kinh nối lại hợp tác nhằm siết chặt kiểm soát xuất khẩu các tiền chất có thể dùng để sản xuất loại ma túy này.

Bà Wendy Cutler, Phó Chủ tịch Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á, nhận định chính quyền Tổng thống Trump có thể nhanh chóng triển khai một phương án dự phòng. Theo bà, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đang tích cực điều tra mức độ tuân thủ của Trung Quốc đối với một thỏa thuận thương mại trước đó. Nếu phát hiện Bắc Kinh không thực hiện đầy đủ cam kết, Washington có thể viện dẫn luật thương mại hiện hành để tái áp thuế.

Ở chiều chính trị nội bộ, Nghị sỹ Dân chủ Mỹ Mỹ Ro Khannakêu gọi Nhà Trắng xây dựng một chiến lược mới và cứng rắn hơn nhằm “buộc Trung Quốc chịu trách nhiệm về các hành vi thương mại không công bằng”, đồng thời tận dụng sức mạnh tập thể của các đồng minh và đối tác của Mỹ.

Ông Gabriel Wildau, Giám đốc điều hành phụ trách phân tích rủi ro chính trị Trung Quốc tại công ty tư vấn Teneo lưu ý, Tổng thống Trump dường như sẵn sàng sử dụng các cơ sở pháp lý khác để áp thuế — tương tự cách ông từng làm trong nhiệm kỳ đầu. Vì vậy, từ góc nhìn của Bắc Kinh, các mức thuế có thể được duy trì hoặc tái áp đặt “chỉ với một chút điều chỉnh về thủ tục”.

Tuy nhiên, theo ông Wildau, Trung Quốc cũng đặt kỳ vọng vào khả năng đàm phán linh hoạt với ông Trump. Bắc Kinh có thể đề xuất các cam kết mua hàng hoặc những nhượng bộ khác nhằm đổi lấy việc Washington nới lỏng hoặc dỡ bỏ thuế quan.

Nhìn tổng thể, diễn biến hiện nay cho thấy chính quyền ông Trump vẫn còn đòn bẩy đáng kể trong vấn đề thuế quan. Trong khi đó, Trung Quốc vừa phải chuẩn bị cho kịch bản leo thang trở lại, vừa tìm cách tận dụng không gian đàm phán để giảm thiểu rủi ro kinh tế và chiến lược.