Từ ngày 5/6, phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” sẽ được phát động đồng loạt trên phạm vi cả nước. Trong đó, việc thành lập các Tổ giám sát môi trường cộng đồng tại tất cả khu dân cư được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, phát hiện và xử lý các hành vi gây ô nhiễm môi trường ngay từ cơ sở.

Ông Cao Xuân Thạo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết, phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” được triển khai với 5 nhóm nội dung trọng tâm, gồm xây dựng gia đình xanh - sạch - đẹp; khu dân cư xanh - sạch - đẹp; xã, phường xanh - sạch - đẹp; cơ quan, đơn vị, trường học xanh - sạch - đẹp; doanh nghiệp, cơ sở sản xuất xanh - sạch - đẹp.

Theo đó, đối với mỗi hộ gia đình, các tiêu chí thi đua tập trung vào việc giữ gìn sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ; không xả rác bừa bãi; thực hiện phân loại rác tại nguồn; hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và phát triển không gian xanh trong khuôn viên sinh sống.

Tại các khu dân cư, mục tiêu đặt ra là xóa bỏ các bãi rác tự phát, duy trì đường làng, ngõ xóm sạch đẹp, xây dựng các tuyến đường cây xanh và thường xuyên tổ chức các hoạt động vệ sinh môi trường. Ở cấp xã, phường, phong trào hướng tới xử lý dứt điểm các điểm ô nhiễm kéo dài, cải thiện chất lượng môi trường tại sông, hồ, kênh mương và các khu vực công cộng.

Đối với cơ quan, đơn vị, trường học, việc xây dựng môi trường làm việc xanh, tăng cường tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường được xem là nhiệm vụ trọng tâm. Trong khi đó, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất phải nghiêm túc chấp hành quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, giảm thiểu chất thải phát sinh và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sạch trong sản xuất.

Thành lập Tổ giám sát môi trường tại 100% khu dân cư

Điểm mới đáng chú ý của phong trào lần này là việc thành lập Tổ giám sát môi trường cộng đồng tại tất cả khu dân cư trên cả nước. Đây được xem là lực lượng nòng cốt, góp phần đưa công tác bảo vệ môi trường đi vào thực chất và phát huy vai trò giám sát của người dân.

Theo kế hoạch, tổ trưởng sẽ là Chủ tịch Chi hội Cựu chiến binh tại địa bàn. Thành viên gồm đại diện chi đoàn thanh niên, chi hội đoàn thể, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở cùng những cá nhân tiêu biểu, người có uy tín trong cộng đồng dân cư.

Các tổ có nhiệm vụ theo dõi, giám sát việc chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường; kịp thời phát hiện, phản ánh và kiến nghị tới cấp ủy, chính quyền địa phương và cơ quan chức năng các hành vi vi phạm. Đồng thời, người dân được khuyến khích tham gia cung cấp thông tin, phản ánh và tố giác các tổ chức, cá nhân, cơ sở sản xuất, kinh doanh có hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Việc đưa hoạt động giám sát về tận khu dân cư được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện sớm các vi phạm, ngăn chặn tình trạng xả thải trái phép, đổ rác không đúng nơi quy định, cũng như nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong gìn giữ môi trường sống.

Bên cạnh sự tham gia trực tiếp của người dân, công nghệ cũng sẽ được ứng dụng mạnh mẽ trong hoạt động giám sát môi trường. Theo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hệ thống camera giám sát và các nền tảng số tiếp nhận phản ánh từ người dân sẽ được triển khai nhằm tăng tính minh bạch, kịp thời trong xử lý các vấn đề môi trường.

Mặt trận Tổ quốc các cấp cũng sẽ tăng cường hoạt động phản biện xã hội đối với các dự án phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch và chính sách có tác động trực tiếp đến môi trường và đời sống người dân. Qua đó, góp phần bảo đảm yêu cầu phát triển bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

Tạo động lực bằng cơ chế thi đua, khen thưởng

Để phong trào lan tỏa sâu rộng và duy trì hiệu quả lâu dài, hệ thống thi đua, khen thưởng sẽ được triển khai từ cấp cơ sở đến cấp Trung ương. Hằng năm, các hộ gia đình tiêu biểu sẽ được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã biểu dương, tặng giấy khen. Những khu dân cư, cơ quan, trường học và doanh nghiệp có thành tích xuất sắc sẽ được UBND và Mặt trận các cấp khen thưởng.

Ở cấp tỉnh, các mô hình tiêu biểu sẽ được nhận bằng khen của UBND hoặc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh. Định kỳ 5 năm, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ lựa chọn các mô hình xuất sắc trên phạm vi toàn quốc để trao bằng khen và đề xuất Thủ tướng Chính phủ khen thưởng đối với những tập thể có thành tích nổi bật, tạo sức lan tỏa lớn trong cộng đồng.

Song song với đó, Ban Chỉ đạo các cấp sẽ tổ chức chấm điểm, đánh giá định kỳ kết quả thực hiện phong trào và công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng. Những địa phương, đơn vị thực hiện tốt sẽ được nhân rộng mô hình; các hành vi vi phạm được phát hiện thông qua hoạt động giám sát sẽ được chuyển tới cơ quan chức năng để xử lý theo quy định.

Phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” không chỉ hướng đến mục tiêu cải thiện chất lượng môi trường sống mà còn góp phần hình thành nếp sống văn minh, thân thiện với môi trường trong mỗi gia đình và cộng đồng dân cư.

Việc thành lập các Tổ giám sát môi trường cộng đồng trên toàn quốc được xem là bước đi quan trọng nhằm phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong công tác bảo vệ môi trường. Khi mỗi người dân trở thành một “giám sát viên”, mỗi khu dân cư trở thành một “pháo đài xanh”, mục tiêu xây dựng một Việt Nam xanh hơn, sạch hơn và phát triển bền vững sẽ có thêm nền tảng vững chắc để hiện thực hóa.