Sau khi bị Mỹ oanh tạc quân sự cũng như siết chặt trừng phạt kinh tế, Iran đang chuẩn bị tâm lý cho người dân về việc tăng giá nhiên liệu lần nữa, trong nỗ lực vực dậy nền kinh tế đang suy yếu của đất nước này.

Khả năng Iran nâng giá nhiên liệu trong nước

Giữa lúc Mỹ siết chặt phong tỏa các hải cảng của Iran và những tác động kinh tế từ cuộc chiến này vẫn tiếp diễn, việc duy trì trợ giá nhiên liệu lớn cho 93 triệu dân đang trở thành thử thách lớn về mặt tài chính đối với chính phủ Iran, theo đài Al Jazeera.

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Iran sẽ sụt giảm 5,4% trong năm 2026.

Vấn đề giá xăng dầu đang rất nhạy cảm trong bối cảnh khó khăn kinh tế chung của Iran, do vậy,giới chức nước này đang hành động rất thận trọng và dự kiến ​​sẽ đưa ra quyết định cuối cùng trong vài tuần tới.

“Tôi hiểu rằng xã hội hiện đang đối mặt với nhiều vấn đề. Chúng tôi đang nỗ lực hết sức để người dân không phải chịu khổ sở, nhưng kẻ thù cũng đang dốc toàn lực để ngăn cản chúng ta thành công”, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian phát biểu vào sáng 23/8/2026, ám chỉ cuộc chiến kéo dài 6 tháng giữa một bên là Mỹ và Israel với một bên là Iran.

Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa nhắm vào Iran bằng “chiến dịch kinh tế hủy diệt nhất” từng được thực hiện đối với bất kỳ quốc gia nào, đồng rial của Iran đã chạm mức thấp kỷ lục mới là 2 triệu rial đổi 1 USD trên thị trường tự do tại Tehran vào chiều 23/8.

Hôm 21/8, Tổng thống Iran Pezeshkian lưu ý rằng giá nhiên liệu tại Iran thấp hơn nhiều so với hầu hết các quốc gia khác trên thế giới. Ông cho biết chính quyền phải trả 1,3 triệu rial (tương đương 65 cent Mỹ theo tỷ giá hiện tại) cho mỗi lít xăng do các nhà máy lọc dầu sản xuất. Trong khi đó, mức giá thấp nhất áp dụng cho người dân chỉ là 15.000 rial (chưa đầy 1 cent Mỹ) cho mỗi lít (0,26 gallon). Hai mức giá khác áp dụng cho xe cá nhân - một mức là 30.000 rial (1,5 cent)/lít và mức còn lại là 50.000 rial (2,5 cent)/lít - cũng đang gây áp lực lên ngân sách chính phủ. Trong khi đó, những người dân Iran sở hữu xe nhập khẩu, xe từ các khu thương mại tự do hoặc xe mới đăng ký sẽ phải chịu mức giá cao nhất.

Tuy nhiên, lượng nhiên liệu được trợ giá mà người dân Iran có thể mua vẫn bị giới hạn; mỗi nhóm đối tượng có hạn mức hàng tháng riêng và việc mua bán chỉ được thực hiện thông qua thẻ nhiên liệu.

Các trạm xăng có loại thẻ riêng cho phép họ bán thêm nhiên liệu ở mức giá cao nhất, nhưng bị giới hạn ở mức 25 lít cho mỗi lần bơm xăng tại Tehran.

Hạn mức cho loại nhiên liệu rẻ nhất là 60 lít. Kể từ đầu năm dương lịch hiện tại (cụ thể là vào cuối tháng 3), giới chức đã cắt giảm hạn mức cho loại nhiên liệu thứ 2 từ 100 lít xuống còn 70 lít. Sau khi căng thẳng giữa Iran và Mỹ bùng phát trở lại tại eo biển Hormuz vào tháng 7, hạn mức này tiếp tục bị cắt giảm xuống còn 50 lít.

Hiện nay, người dân Iran tiêu thụ khoảng 135 triệu lít nhiên liệu mỗi ngày, trong khi chính quyền cho biết vào đầu tháng này rằng sản lượng khai thác chỉ đạt khoảng 121 triệu lít mỗi ngày.

Để bù đắp những tổn thất tài chính này, chính phủ Iran đã nỗ lực tăng sản lượng lọc dầu, sử dụng các sản phẩm hóa dầu và giảm chất lượng nhiên liệu bằng cách pha loãng. Việc nhập khẩu nhiên liệu cũng đã bị đình trệ do tình hình xung đột.

Ba lựa chọn không được mong muốn

Ông Esmail Saghab-Esfahani, người đứng đầu bộ phận tối ưu hóa năng lượng của chính phủ, đã phát biểu trên đài truyền hình quốc gia vào tuần trước rằng có ba phương án, và mỗi phương án đều đi kèm những vấn đề phức tạp riêng.

Ông giải thích rằng một phương án là theo cơ chế “ai đến trước được phục vụ trước”: Giá cả vẫn giữ nguyên, nhưng các trạm xăng sẽ đóng cửa ngay khi hết lượng xăng được phân bổ.

Một phương án khác là cung cấp cho tất cả người dân Iran - kể cả những người không có phương tiện đi lại - khoảng 30 lít nhiên liệu mỗi tháng ở mức giá thấp nhất. Những người không lái xe có thể bán lại hạn mức hàng tháng của mình nếu muốn.

Phương án thứ ba là thả nổi giá nhiên liệu cho mọi đối tượng. Theo thông tin có được, chính phủ đang cân nhắc mức giá 872.000 rial (khoảng 44 cent Mỹ) mỗi lít. Tuy nhiên, hệ quả của việc này là sẽ tạo ra một bong bóng lạm phát khổng lồ khác, do chi phí vận tải và hậu cần tăng vọt đối với các doanh nghiệp sẽ bị chuyển sang người tiêu dùng.

Mức giá này sát với chi phí sản xuất tại nhà máy lọc dầu và suýt nữa đã được áp dụng trong một chương trình thí điểm tại Kerman - tỉnh lớn nhất nằm ở đông nam Iran. Tin tức cho hay, chính quyền địa phương - phối hợp cùng chính phủ - đã thông báo rằng mức giá mới sẽ được áp dụng tại 204 trạm xăng trên toàn tỉnh vào đêm 12 rạng sáng 13/8. Tuy nhiên, chính phủ đã hủy bỏ chương trình thí điểm vào phút chót.

Tuy nhiên, chính phủ Iran đã phát tín hiệu cho thấy một đợt tăng giá đáng kể đang được lên kế hoạch.

Hôm 21/8, Phó Tổng thống thứ nhất của Iran Mohammad-Reza Aref tuyên bố mức giá rẻ nhất áp dụng cho hạn mức 60 lít nhiên liệu cần được duy trì. Tuy nhiên, hạn mức thứ hai có thể sẽ giảm dần, và về lâu dài, giá cả cần được tự do hóa một cách minh bạch, với nguồn thu được chuyển hướng hỗ trợ những nhóm dân cư yếu thế.

“Chính phủ thường nói về việc giá nhiên liệu không tương xứng với các nước khác, nhưng lại chưa đề cập chuyện lương bổng hay các khoản chi phí khác của chúng tôi mà thậm chí còn chẳng thể so sánh được với nơi nào cả”, Mostafa - người kiếm được 300 triệu rial (tương đương 150 USD) mỗi tháng khi làm việc tại một cửa hàng quần áo ở phía tây Tehran - chia sẻ với Al Jazeera.

Anh này giải thích rằng, mặc dù chi phí lái chiếc xe sản xuất tại Iran đã 15 năm tuổi để đi làm không chiếm tỷ trọng lớn trong các khoản chi tiêu hàng tháng, nhưng tiền nhà, thực phẩm và các chi phí leo thang khác lại là những thách thức to lớn. Tình trạng này diễn ra sau nhiều tháng chịu ảnh hưởng của chiến tranh, lệnh phong tỏa, các biện pháp trừng phạt gắt gao hơn từ Mỹ, cũng như những yếu kém của địa phương trong quản lý và việc chính phủ ngắt kết nối internet.

Số liệu do Trung tâm Thống kê Iran công bố vào tháng 7 cho thấy giá cả đã tăng 88% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó lạm phát giá thực phẩm lên tới hơn 128%.

Một người đàn ông 55 tuổi làm tài xế cho nhiều ứng dụng gọi xe trực tuyến chia sẻ với Al Jazeera rằng những cuộc trò chuyện với hành khách thường chuyển hướng sang việc bày tỏ bức xúc trước điều kiện sống ngày càng kém đi.

“Mọi thứ sẽ lại đắt đỏ hơn ngay sau khi giá nhiên liệu tăng”, ông nói. “Ngay cả với mức giá hiện tại, chúng tôi đã mệt mỏi lắm rồi”.

Xem thêm:

>> Israel kinh ngạc trước tốc độ phục hồi quân sự nhanh chóng của Iran

>> Rủi ro lớn của Iran khi cố dồn Mỹ vào góc tường

>> Lý do ông Trump được xem là tư lệnh chiến lược hiệu quả