Đầu tháng 11/2026, một thông tin lan nhanh trên mạng xã hội: từ ngày 15/12, đi xe máy không phải mua bảo hiểm bắt buộc nữa.

Đó là tin nhầm. Ngày 28/10, Bộ Tài chính bãi bỏ 54 thông tư cũ, trong đó có một thông tư về bảo hiểm xe cơ giới. Thông tư ấy hướng dẫn một nghị định đã hết hiệu lực từ năm 2023. Còn nghĩa vụ mua bảo hiểm vẫn nguyên đó.

Tôi để ý cái mong mỏi phía sau tin nhầm ấy. Cử tri nhiều nơi từng kiến nghị bỏ loại bảo hiểm này. Hiếm món hàng nào người mua lại mong bị bỏ đến thế.

Mong cũng phải. Theo Bộ Tài chính, 11 tháng năm 2024, bảo hiểm bắt buộc xe máy thu gần 740 tỷ đồng, chi bồi thường hơn 28 tỷ. Tức là thu 100 đồng, chi 4 đồng, trong khi các loại bảo hiểm khác thường chi chừng 70 đồng. Phần đông mua chỉ để trình cảnh sát.

Nhưng than “mua mãi chẳng được đền đồng nào” là than nhầm chỗ. Bảo hiểm này không trả cho người mua. Nó trả cho người mà mình chẳng may đâm phải. Mua chục năm chưa đòi được đồng nào, ấy là phúc, vì mình chưa làm ai bị thương.

Người thiệt thật ở phía bên kia. Chín tháng đầu năm 2026, cả nước gần 7.200 người chết vì tai nạn giao thông, mỗi ngày khoảng 26 người. Con số 4% tiền bảo hiểm được chi trả kể chuyện của họ: rất nhiều người bị nạn không nhận được gì từ tấm bảo hiểm của người đâm mình.

Tiền mất, tật mang. Có điều, tiền là của người này, tật là của người kia.

Trên giấy, chính sách không tệ. Theo Nghị định 67 năm 2023, phí chừng 60 nghìn đồng một năm, mỗi người bị nạn được bồi thường tối đa 150 triệu đồng. Hãng bảo hiểm phải tạm ứng trong ba ngày làm việc, kể cả khi chưa rõ vụ việc có thuộc phạm vi bồi thường.

Nhưng ba ngày ấy tính từ khi hãng nhận được thông báo của chủ xe. Cả cơ chế chu đáo ấy treo vào cú điện thoại của người hoảng nhất: người gây tai nạn. Có người bỏ chạy. Có người móc ví thỏa thuận cho xong. Người bị nạn nằm viện, chẳng biết xe kia có bảo hiểm không.

Người nên gọi cú điện thoại ấy không phải người gây tai nạn. Đó phải là lúc mà dữ liệu lên tiếng.

Khi công an lập hồ sơ một vụ có người chết hoặc bị thương, biển số xe đã nằm trong hồ sơ. Từ biển số, hệ thống tra ngay xe có bảo hiểm ở hãng nào, rồi tự báo cho hãng. Đồng hồ ba ngày chạy từ lúc ấy. Hãng phải tự tìm đến nạn nhân, không ngồi chờ nạn nhân đi tìm hãng. Xe bỏ chạy hay không có bảo hiểm thì thông báo đi thẳng tới Quỹ Bảo hiểm xe cơ giới, nơi đang hỗ trợ 45 triệu đồng cho mỗi người tử vong, nhưng gia đình vẫn phải tự làm hồ sơ xin.

Việc này không tốn thêm đồng phí nào. Dữ liệu tai nạn của công an và dữ liệu bảo hiểm của Bộ Tài chính đều đã có. Chỉ cần nối lại, và sửa một dòng trong nghị định: đồng hồ tính từ thông báo của công an, không phải từ cú điện thoại của chủ xe. Tháng 7/2026, Bộ Tài chính cho biết sẽ lập tổ nghiên cứu, đánh giá riêng bảo hiểm xe máy. Đây nên là việc đầu tiên mà cái tổ nghiên cứu ấy động tay.

Đành rằng còn chỗ khó. Năm 2025, chỉ khoảng 17% xe máy có bảo hiểm bắt buộc, nên nhiều thông báo sẽ dồn về Quỹ. Va quẹt nhỏ thường không có hồ sơ công an. Hãng sẽ lo bị trục lợi. Vậy thì cứ bắt đầu từ những vụ có người chết và bị thương nặng. Hãng vẫn giám định, chỉ là bắt đầu sớm hơn.

Nước Pháp đặt nghĩa vụ đi tìm nạn nhân lên vai hãng bảo hiểm từ năm 1985. Luật Badinter, mang tên vị Bộ trưởng Tư pháp đã đưa nước Pháp bỏ án tử hình, buộc hãng tự gửi đề nghị bồi thường cho người bị thương trong vòng tám tháng sau tai nạn. Chậm thì trả lãi gấp đôi.

Còn mỗi chúng ta, nếu chẳng may làm người khác bị thương, hãy gọi cho hãng bảo hiểm trước khi móc ví. Tấm giấy đã trả tiền rồi, đó là lúc duy nhất nó có ích.

Chủ nhật 15/11 là Ngày Thế giới tưởng niệm các nạn nhân tử vong do tai nạn giao thông. Sẽ có nến, có những phút mặc niệm. Nhưng với những gia đình đang ngồi ở hành lang bệnh viện, điều thiết thực nhất là một cuộc điện thoại từ hãng bảo hiểm, gọi đến trước khi họ phải đi tìm.

Đến lúc ấy, nếu lại có tin đồn bỏ bảo hiểm xe máy, tôi đoán sẽ chẳng còn ai mong nó là thật.