Bên hành lang Quốc hội, ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn ĐBQH TP.HCM) đã có những chia sẻ đầy thẳng thắn vớiVOV.VN về câu chuyện "nóng" phòng chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí.

Tham nhũng, tiêu cực: Rào cản lớn nhất của sự phát triển

PV: Thưa bà, công tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí luôn là vấn đề được cử tri đặc biệt quan tâm. Bà nhìn nhận thế nào về tác động của những vấn đề này đối với sự phát triển chung của xã hội?

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan: Chúng ta phải khẳng định với nhau rằng, tiêu cực, tham nhũng và lãng phí luôn là "vấn đề nóng" và là rào cản cực kỳ lớn cho sự phát triển. Nó không chỉ làm đình trệ các nguồn lực mà còn trực tiếp phá hoại hiệu quả của công tác quản lý.

Ở bất cứ lĩnh vực nào cũng vậy, không riêng gì an toàn thực phẩm, nếu luật pháp không được thực thi nghiêm, nếu có sự "bắt tay" sân sau, sân trước giữa doanh nghiệp vi phạm và cán bộ quản lý, thì hậu quả sẽ vô cùng khôn lường. Sự việc sẽ không được phát hiện kịp thời, xử lý không đến nơi đến chốn, dẫn đến mất lòng tin trong nhân dân.

Tôi lấy ví dụ cụ thể ngay trong ngành chúng tôi: Tại sao heo bị nhiễm bệnh vẫn có thể được giết mổ và đưa ra thị trường? Rõ ràng phải có sự bắt tay tiêu cực giữa cán bộ thú y, cán bộ quản lý địa phương với chủ hàng. Hay việc thực phẩm bẩn len lỏi vào các bếp ăn tập thể, trường học, liệu có ai dám chắc là không có sự tiếp tay, giúp sức hoặc ít nhất là sự buông lỏng quản lý của cán bộ chức năng? Hiệu trưởng hay thầy cô ở đó không lẽ không biết học sinh mình đang ăn gì?

Chính những tiêu cực, tham nhũng đang gây ra những rào cản, thiệt hại nghiêm trọng cho xã hội. Nếu nói là triệt tiêu hoàn toàn tham nhũng, tiêu cực, có lẽ không dám nói chắc chắn. Chúng ta vẫn đang có rất nhiều lỗ hổng. Đơn cử như thủ tục rườm rà về cấp phép, đăng ký…cũng chính là mảnh đất “màu mỡ” cho tiêu cực, tham nhũng len lỏi.

PV: Thưa bà, chúng ta đã có Nghị quyết Trung ương 4 cùng rất nhiều chủ trương về vấn đề này. Tuy nhiên, dường như vẫn cókhoảng cách từ Nghị quyết đến cuộc sống, thưa bà?

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan: Tôi luôn hoan nghênh các Nghị quyết, vì điều đó chứng tỏ cấp trên đã nhìn thấy vấn đề. Nhưng cái khó nhất là làm sao để Nghị quyết đi vào cuộc sống. Thực tế, chúng ta có hết Nghị quyết này đến chủ trương khác, nhưng các vụ việc tham nhũng, tiêu cực vẫn xảy ra.

Nhiều người nói "đạo cao một thước, ma cao một trượng". Do yếu tố lợi nhuận, lòng tham sẽ che mờ tất cả. Doanh nghiệp sẵn sàng vi phạm để có lợi nhuận, nhưng họ không làm một mình, muốn trót lọt, họ phải móc nối với đơn vị quản lý.

Tôi cho rằng, để Nghị quyết thực sự có hiệu lực, chúng ta phải lượng giá bằng hiệu quả công việc cụ thể, hãy rà soát lại những quy định hiện có, cắt bớt những thủ tục rườm rà, phức tạp. Sự thiếu minh bạch, rườm rà trong thủ tục cấp phép chính là "mảnh đất màu mỡ" để tiêu cực len lỏi vào. Quản lý cán bộ giống như đánh trận, phải sắp xếp đội ngũ sao cho có sự giám sát chéo, minh bạch ngay tại đơn vị mình để phòng ngừa sai phạm trước khi nó xảy ra.

PV:Bà vừa nhắc đến những thủ tục "rườm rà". Bà có thể đưa ra một ví dụ thực tế nào về sự bất hợp lý này trong công tác xử lý sai phạm về an toàn thực phẩm?

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan: Hãy nhìn vào quy trình xử lý ngộ độc thực phẩm. Khi xảy ra một vụ nghi ngờ ngộ độc, dư luận và báo chí thường rất sốt ruột hỏi: Ai bị phạt, phạt bao nhiêu? Bản thân cơ quan quản lý như chúng tôi cũng rất muốn có kết quả ngay. Nhưng quy trình hiện nay quá phức tạp.

Để kết luận chuyên môn, cần vài ngày lấy mẫu, kiểm nghiệm tác nhân gây bệnh từ thực phẩm và bệnh phẩm của bệnh nhân để đối chiếu. Đó là thời gian hợp lý cho chuyên môn. Tuy nhiên, sau khi có kết luận rồi, chúng ta lại vướng vào những quy định luật pháp bất hợp lý. Luật quy định phải có 5 ngày để doanh nghiệp giải trình, khiếu nại sau khi lập biên bản rồi mới được ra quyết định xử phạt.

Sự chậm trễ này làm mất đi tính răn đe. Khi công bố mức phạt sau cả tuần, xã hội đôi khi đã quên mất sự việc, hoặc tệ hơn, người ta sẽ nghi ngờ: "Hay là cơ quan quản lý đang bàn bạc với doanh nghiệp để “chạy” án?". Tôi rất bức xúc về điều này. Chúng ta cứ hô hào "quyết liệt" bằng khẩu hiệu, nhưng những quy định vô lý như vậy thì vẫn để mãi không sửa.

Hay câu chuyện về "tiền kiểm" và "hậu kiểm" trong cấp phép. Quan điểm của chúng ta luôn là "hậu kiểm quan trọng hơn tiền kiểm", nhưng thực tế quy định cấp phép (tiền kiểm) lại ngày càng khó khăn hơn. Khi xin cái giấy phép quá khó, doanh nghiệp sẽ tìm cách "chạy chọt".

Nhưng cái nguy hiểm nhất là khi đã có giấy phép rồi, chúng ta lại không đủ lực lượng để thanh tra, hậu kiểm. Hiện nay, thanh tra phải theo kế hoạch, phải gửi thư báo trước ngày giờ cho doanh nghiệp, và mỗi năm một doanh nghiệp chỉ tiếp thanh tra tối đa một lần. Điều này chẳng khác nào "trói tay trói chân" cơ quan quản lý, làm mất đi tính đột xuất và hiệu quả của công tác giám sát. Nếu doanh nghiệp biết mình sẽ không bị kiểm tra bất ngờ, họ chỉ cần "diễn" đúng ngày thanh tra, còn lại thì tùy thuộc vào mức độ tự giác - vốn rất “phập phù”.

Đạo đức công vụ không thể chỉ dựa vào... lòng tốt

PV: Thưa bà, Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần nhấn mạnh việc xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, có đạo đức công vụ tốt. Theo bà để làm tốt nhiệm vụ này cần bắt đầu từ đâu?

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan: Người đứng đầu phải gương mẫu thì mới quản lý được cấp dưới. Tuy nhiên, đạo đức công vụ hiện nay chúng ta vẫn dựa quá nhiều vào tiếng gọi lòng tốt và khẩu hiệu chung chung.

Tôi quan niệm đạo đức công vụ cũng giống như y đức trong ngành y. Đó là sự lựa chọn ngay từ khi bước vào nghề. Nếu mục tiêu chỉ là làm giàu, xin mời chọn ngành khác. Nhưng ở đây, vai trò của cấp lãnh đạo trong việc xây dựng chính sách là tối quan trọng. Anh không thể đòi hỏi cán bộ phải đạo đức sáng ngời khi mà đãi ngộ thấp, công việc quá tải và môi trường xung quanh đầy rẫy cám dỗ.

Hãy nhìn vào thực tế, một công chức sống giữa xã hội thị trường, nhìn bạn bè cùng trang lứa làm ngoài giàu có, trong khi mình làm nhà nước 30 năm chưa mua nổi căn nhà. Con cái đi học điều kiện không bằng người ta. Liệu niềm tin và sự vững vàng có tồn tại mãi được không?

Nhìn vào chính sách tiền lương hiện nay, 3 năm lên 1 bậc lương,các bác sĩ, dược sĩ mới ra trường, học hành vất vả bao năm, công việc áp lực nhưng mức lương hàng tháng quá thấp, nhìn đã thấy đau lòng.

Chúng ta có thể học tập mô hình của các công ty nước ngoài, bậc lương chỉ để thể hiện thâm niên. Nhưng khi có những cống hiến đột xuất, hay đánh giá kết quả hàng tháng, hàng quý nếu xuất sắc đều có các mức thưởng riêng. Còn với quy định hiện nay của chúng ta dẫn đến nhiều công chức, viên chức lớn tuổi, chỉ cần làm việc ở mức trung bình, nhưng khi nhân hệ số, lương vẫn cao. Trong khi đó ngườitrẻ mới đi làm, dù có thành tích đặc biệt, nổi trội hơn thì lương vẫn thấp.

Như vậy, chúng ta cần những chính sách cụ thể về lương, ngoài ra là chính sách về nhà ở công vụ cho công chức, viên chức. Tôi rất tâm đắc với mô hình của Singapore, đãi ngộ đủ để cán bộ không thể tham nhũng, không dám tham nhũng và không cần tham nhũng.

Nhưng khi tăng chế độ đãi ngộ lại dẫn đến câu chuyện về số lượng biên chế. Chúng ta giảm biên chế để bộ máy bớt cồng kềnh, tuy nhiên cần tránhcắt giảm theo hướng “cào bằng”, ảnh hưởng đến những bộ phận làm việc thực chất.

PV: Xin cảm ơn bà!