Chưa đủ cho nhu cầu thế giới trong 2 giờ

Con số 300.000 tấn dầu diesel nghe có vẻ lớn, nhưng khi đặt cạnh quy mô tiêu thụ nhiên liệu toàn cầu, giá trị của lô hàng này trở nên khiêm tốn hơn nhiều.

300.000 tấn dầu diesel tương đương khoảng 2,25 triệu thùng. Trong khi đó, mức tiêu thụ dầu diesel toàn cầu năm 2023 vào khoảng 28,5-29 triệu thùng/ngày. Với phép tính trên, lượng dầu diesel Nga dự kiến cung cấp chỉ đủ đáp ứng nhu cầu toàn cầu trong khoảng 110-115 phút, tức chưa đầy hai giờ. Nếu xét riêng bang Texas của Mỹ, nơi tiêu thụ khoảng 450.000-550.000 thùng dầu diesel mỗi ngày, lô hàng này tương đương nhu cầu trong khoảng 4-5 ngày.

Đây là điểm cần lưu ý khi đánh giá quy mô thỏa thuận: lượng nhiên liệu có thể đáng kể đối với một giao dịch thương mại riêng lẻ, nhưng quá nhỏ nếu so với nhu cầu của cả thị trường thế giới.

Theothỏa thuận dầu diesel được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố, Nga sẽ cung cấp lô đầu tiên khoảng 300.000 tấn, tiếp theo là 500.000 tấn vào tháng 1 và một triệu tấn sau đó. Nếu các điều kiện cho phép, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Moscow có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn.

Như vậy, tổng lượng dầu diesel có thể lên tới 4,8 triệu tấn nếu toàn bộ kế hoạch được thực hiện.

Giá nhiên liệu Mỹ khó giảm mạnh từ thỏa thuận

Nếu quy mô lô hàng chưa đủ tạo ra khác biệt lớn đối với thị trường toàn cầu thì câu hỏi tiếp theo là tại sao thỏa thuận vẫn được chú ý, đặc biệt tại Mỹ.

Thông báo được đưa ra chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ, trong bối cảnh giá nhiên liệu vẫn là vấn đề kinh tế có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Giá dầu diesel kỳ hạn tại Mỹ giảm khoảng 4,8%, xuống còn 4,64 USD/gallon sau thông tin về thỏa thuận. Giá xăng trung bình ở nước này vào khoảng 6,20 USD/gallon, thấp hơn mức kỷ lục 6,52 USD/gallon được ghi nhận hồi tháng 9.

Tuy nhiên, giá dầu diesel giảm không đồng nghĩa với việc nguồn cung mới sẽ giúp giá nhiên liệu giảm bền vững. Mức giảm trên thị trường còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có triển vọng cung cầu, chi phí vận chuyển, khả năng tiếp cận nguồn hàng và kỳ vọng của giới đầu tư.

Bên cạnh đó, đây là thỏa thuận về dầu diesel, không phải dầu thô. Vì vậy, tác động của nó cần được đánh giá trong phạm vi thị trường nhiên liệu thành phẩm, thay vì suy rộng thành thay đổi lớn đối với toàn bộ nguồn cung năng lượng.

Giới quan sát thể hiện nhiều hoài nghi, trong đó có ý kiến gọi thỏa thuận này là “vô nghĩa”. Thỏa thuận còn đặt ra câu hỏi về cách Washington xử lý hoạt động xuất khẩu năng lượng của Nga trong bối cảnh các biện pháp trừng phạt vẫn được duy trì.

Nga thu được bao nhiêu và có thể sử dụng vào việc gì?

Đối với Nga, lợi ích kinh tế của thỏa thuận cần được nhìn từ hai góc độ: tổng giá trị thương mại của lượng dầu diesel xuất khẩu và phần tiền thực sự chảy vào ngân sách nhà nước.

Theo Reuters, lô hàng 300.000 tấn dầu diesel có giá trị ước tính khoảng 400 triệu USD. Nếu lấy mức giá này làm cơ sở và giả định giá mỗi tấn không thay đổi, 1,8 triệu tấn sẽ có giá trị khoảng 2,4 tỷ USD, còn tổng lượng 4,8 triệu tấn có thể đạt khoảng 6,4 tỷ USD.

Đây là giá trị doanh thu gộp, không phải khoản tiền mà chính phủ Nga có thể trực tiếp sử dụng. Từ doanh thu bán hàng, các doanh nghiệp còn phải trang trải chi phí sản xuất, vận chuyển và những khoản chi phí liên quan. Nhà nước thu thuế, trong khi lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu còn phụ thuộc vào cơ chế giá trong nước và các khoản hỗ trợ của chính phủ.

Vì vậy, chỉ nhìn vào con số 6,4 tỷ USD sẽ dễ dẫn đến đánh giá quá cao nguồn lực mà Nga có thể thu được từ thỏa thuận.

Một phép so sánh khác giúp làm rõ quy mô này là ngân sách quốc phòng của Nga. Ngân sách quốc phòng năm 2026 của nước này ở mức 12.900 tỷ ruble, tương đương khoảng 153,5 tỷ USD. Tính bình quân, con số này tương ứng khoảng 420 triệu USD mỗi ngày.

Theo cách tính đó, giá trị thương mại của lô hàng đầu tiên tương đương gần một ngày chi tiêu quốc phòng của Nga. Nếu đạt tổng khối lượng 1,8 triệu tấn, giá trị hàng hóa sẽ tương đương khoảng sáu ngày chi tiêu quốc phòng. Tuy nhiên, đây chỉ là phép so sánh giữa doanh thu xuất khẩu ước tính và ngân sách quân sự, không có nghĩa toàn bộ số tiền bán dầu diesel sẽ được chuyển trực tiếp cho quân đội.

Đáng chú ý hơn là ước tính về khoản thu ngân sách bổ sung do Alexander Kolyandr, Giám đốc khu vực châu Âu của công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, đưa ra trong bình luận với Financial Times. Theo ông, việc xuất khẩu ba triệu tấn dầu diesel mỗi tháng có thể chỉ mang lại thêm khoảng 100 triệu USD cho ngân sách liên bang Nga.

Nếu lấy mức ước tính này làm cơ sở, ngân sách Nga có thể thu thêm khoảng 33 USD mỗi tấn. Khi đó, lô hàng 300.000 tấn đầu tiên tương ứng khoảng 10 triệu USD; tổng lượng 1,8 triệu tấn tương ứng khoảng 60 triệu USD; còn toàn bộ 4,8 triệu tấn có thể mang lại khoảng 160 triệu USD.

Ngoài lợi ích tài chính, thỏa thuận còn mang ý nghĩa chính trị. Việc cho phép dầu diesel Nga tiếp cận thị trường Mỹ theo cơ chế tạm thời có thể tạo tiền lệ mới trong cách Washington xử lý hoạt động xuất khẩu năng lượng của Moscow. Đối với Nga, đây là cơ hội mở lại một phần cánh cửa vào thị trường mà nhiên liệu của nước này gần như không còn tiếp cận kể từ khi xung đột toàn diện tại Ukraine bùng phát.

Tuy nhiên, chưa thể từ một thỏa thuận với khối lượng dự kiến tương đối nhỏ để kết luận rằng chính sách trừng phạt đã thay đổi căn bản. Tác động lâu dài sẽ phụ thuộc vào lượng hàng thực tế được giao, mức giá, khoản thu ngân sách và việc cơ chế cấp phép tạm thời có tiếp tục được duy trì hay không.

Nhìn tổng thể, thỏa thuận dầu diesel Nga - Mỹ có thể không tạo ra bước ngoặt đối với giá nhiên liệu toàn cầu, nhưng vẫn đem lại cho Moscow lợi ích kinh tế và chính trị nhất định. Giá trị thực sự của thỏa thuận vì thế không chỉ nằm ở số thùng dầu được bán ra, mà còn ở khả năng chuyển doanh thu thương mại thành nguồn thu ngân sách và mức độ thay đổi trong cách các bên xử lý quan hệ năng lượng giữa lúc xung đột vẫn tiếp diễn.