Xã, phường XHCN là gì?

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định bản chất của CNXH là giải phóng con người, phát triển con người toàn diện, xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, trong đó con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển.

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định bản chất của CNXH là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Nhân dân là chủ thể của quá trình phát triển; Nhà nước là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; cán bộ, công chức là công bộc của nhân dân. Người đặc biệt coi trọng việc xây dựng con người XHCN, gắn phát triển kinh tế với xây dựng đạo đức, văn hóa, công bằng và môi trường sống lành mạnh ngay từ cơ sở. CNXH là mọi gia đình ăn no, mặc ấm, sung sướng, tự do.

Quá trình xây dựng CNXH ở miền Bắc từ năm 1954, trên phạm vi cả nước từ sau đại thắng mùa xuân năm 1975 và đặc biệt qua 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta từng bước hoàn thiện hệ thống lý luận về CNXH Việt Nam và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam.

Mô hình CNXH Việt Nam gồm mục tiêu, các đặc trưng và trụ cột của CNXH đã ngày càng được hoàn thiện, cụ thể hóa.

Về hệ mục tiêu, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH thông qua tại Đại hội VII (năm 1991), đã xác định "Mục tiêu tổng quát phải đạt tới khi kết thúc thời kỳ quá độ là xây dựng xong về cơ bản những cơ sở kinh tế của CNXH, với kiến trúc thượng tầng về chính trị và tư tưởng, văn hoá phù hợp, làm cho nước ta trở thành một nước XHCN phồn vinh". Trải qua các kỳ đại hội, Đảng luôn khẳng định mục tiêu chung xây dựng CNXH trên đất nước ta. Đến Đại hội XIII (năm 2021), Đảng đã bổ sung mục tiêu: "Phấn đấu đến giữa thế kỷ XXI, nước ta trở thành nước phát triển, theo định hướng XHCN".

Về các đặc trưng của CNXH: Đại hội VII thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH, đã xác định 6 đặc trưng của CNXH. Trải qua các kỳ đại hội, đến Đại hội XIII, Đảng ta đã xác định mô hình CNXH Việt Nam gồm 8 đặc trưng: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh"; "Do nhân dân làm chủ"; "Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp"; "Có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc"; "Con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện"; "Các dân tộc trong cộng đồng dân tộc Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển"; "Có Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo"; "Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới".

Tám đặc trưng nêu trên đã thể hiện rõ bản chất của chế độ XHCN mà Đảng và nhân dân ta đang xây dựng.

Về các trụ cột của mô hình CNXH Việt Nam, qua quá trình đổi mới, trong nhận thức lý luận của Đảng đã dần hình thành các trụ cột chính của mô hình CNXH Việt Nam là: Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Việt Nam, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, nền dân chủ XHCN Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

Vậy xã, phường XHCN là gì? Nói một cách khái quát nhất xã, phường XHCN là mô hình phát triển toàn diện, thể hiện đầy đủ, sinh động mô hình CNXH Việt Nam tại cơ sở. Xây dựng xã, phường XHCN trước hết phải bắt đầu từ một chính quyền cơ sở thật sự phục vụ nhân dân. Một chính quyền là trung tâm kiến tạo phát triển, kết nối cộng đồng, bảo đảm an sinh, tổ chức đời sống văn hóa và xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở. Người dân đến với chính quyền không còn tâm lý e ngại, chờ đợi, phiền hà, mà cảm thấy được lắng nghe, được tôn trọng, được hỗ trợ. Mỗi cán bộ cơ sở phải là một "công bộc" đúng nghĩa, biết đặt mình vào hoàn cảnh của nhân dân, lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo, lấy niềm tin của dân làm danh dự.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, xã, phường XHCN cũng phải là xã, phường thông minh, nơi công nghệ được sử dụng để phục vụ con người chứ không tạo thêm khoảng cách với con người. Dữ liệu dân cư, y tế, giáo dục, an sinh, quy hoạch, môi trường cần được kết nối để chính quyền có thể dự báo, quản lý và phục vụ nhân dân tốt hơn. Thông minh hơn cả là khả năng phát hiện sớm nhu cầu của người dân, xử lý sớm những bất cập của đời sống, và không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình hiện đại hóa.

CNXH, nhìn từ cấp cơ sở, chính là ở chỗ mỗi người dân đều cảm thấy mình thuộc về cộng đồng, được cộng đồng chở che, được Nhà nước quan tâm và được phát huy năng lực của chính mình.

Xã, phường XHCN bao gồm những tiêu chí gì?

Làm việc với Ban Thường vụ Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi ý Hà Nội xây dựng thí điểm một phường hoặc một xã XHCN trong thời gian tới. Từ góc độ quản trị phát triển, mô hình xã, phường XHCN cần có bộ tiêu chí rõ ràng, đo được, kiểm chứng được. Cần có các nhóm tiêu chí về chính quyền phục vụ, an sinh xã hội, giáo dục, y tế, môi trường, giao thông, văn hóa, an ninh, chuyển đổi số, kinh tế cộng đồng, sự tham gia của người dân và mức độ hài lòng của nhân dân. Trong đó, tiêu chí quan trọng nhất phải là cảm nhận của người dân.

Trên cơ sở cụ thể hóa các đặc trưng của XHCN vào điều kiện Thủ đô, Hà Nội xác định 8 nội dung cốt lõi của xã, phường XHCN gồm: xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; phát triển hạ tầng và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế; bảo đảm an sinh xã hội; phát triển văn hóa, con người; xây dựng môi trường; bảo đảm quốc phòng - an ninh; thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Hệ thống tiêu chí được thiết kế theo hướng lượng hóa, đo đếm được, với tổng số dự kiến 54 tiêu chí, bao trùm các lĩnh vực từ kinh tế, việc làm, thu nhập, hạ tầng, y tế, giáo dục, môi trường đến chuyển đổi số và mức độ tham gia của người dân.

Lào Cai xác định Bộ tiêu chí "Xã, phường XHCN" được thiết kế như một hệ thống đo lường phát triển tích hợp, phản ánh 8 đặc trưng và 3 trụ cột của CNXH Việt Nam; đồng thời là công cụ quản trị hiện đại, cho phép đánh giá định lượng mức độ hiện thực hóa CNXH ở cấp cơ sở. Xác định bộ tiêu chí chung xã, phường XHCN gồm 9 nội dung cốt lõi: dân giàu, xã đẹp, phồn thịnh (dân giàu, kinh tế số hiện đại); hạ tầng hiện đại, không gian sống thông minh; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số toàn diện; dân chủ được phát huy, quản trị xã hội hiện đại; văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc; bảo đảm công bằng, an sinh xã hội, xây dựng cộng đồng phồn thịnh; xây dựng con người XHCN có điều kiện phát triển toàn diện; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; bảo đảm quốc phòng - an ninh, hợp tác quốc tế. Lào Cai dự kiến bộ tiêu chí xây dựng xã Trấn Yên là xã XHCN có: 60 tiêu chí, phường Lào Cai là phường XHCN có 74 tiêu chí.

Từ đó có thể quan niệm bộ tiêu chí xã, phường XHCN là một hệ thống đo lường được mức độ thực hiện mô hình CNXH Việt Nam tại cơ sở, là sự vận dụng các tiêu chí cụ thể của đất nước đã được xác định tại Đại hội XIV của Đảng. Bộ tiêu chí xã, phường XHCN là sự kế thừa các tiêu chí đã có như tiêu chí xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, đô thị văn minh…

Tại sao phải làm thí điểm và làm thí điểm trong nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng?

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, việc xây dựng CNXH không phải là quá trình sao chép một mô hình có sẵn, mà là một quá trình lịch sử lâu dài, vừa làm, vừa tổng kết, vừa phát triển, trong đó thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý.

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Ta không thể giống Liên Xô, người Liên Xô có phong tục tập quán khác, có lịch sử khác. Ngay từ năm 1956, Bác Hồ đã đặt câu hỏi: Thế bao giờ miền Bắc tiến lên CNXH? Bác tự trả lời: Tất cả nhân dân cố gắng thì tiến mau, nếu ai cũng nghĩ đó là việc của Bác Hồ thì tiến chậm.

Việc tổ chức thí điểm các mô hình phát triển phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương chính là yêu cầu khách quan của quá trình hiện thực hóa CNXH, nhằm kiểm nghiệm tính đúng đắn của các chủ trương, giải pháp và kịp thời điều chỉnh, hoàn thiện cả về mặt thực tiễn và lý luận.

Đảng ta chủ trương cái gì chưa rõ, chưa chín thì làm thí điểm. Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: Từ một phường, một xã cụ thể, chúng ta có thể nhìn rộng ra triết lý phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. Một quốc gia hùng cường phải bắt đầu từ những cộng đồng cơ sở vững mạnh. Một nền kinh tế phát triển phải được nâng đỡ bởi những con người khỏe mạnh, có học vấn, có văn hóa, có trách nhiệm xã hội. Một Nhà nước pháp quyền XHCN phải được chứng minh bằng sự liêm chính, hiệu quả, gần dân của từng cấp chính quyền. Một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc phải được thể hiện trong từng hành vi ứng xử, từng không gian sống, từng thiết chế cộng đồng. Việc thí điểm xây dựng xã, phường XHCN là một chủ trương đúng đắn và sáng tạo của Đảng ta.

Công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng 40 năm qua đã làm thay đổi căn bản, toàn diện cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín của đất nước. Đất nước chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay. Đến năm 2025, Quy mô nền kinh tế đạt trên 514 tỷ USD, xếp thứ 32 thế giới; GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD, vượt qua mức trung bình thấp; Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt 0,766 điểm, thuộc nhóm phát triển con người cao; Chỉ số hạnh phúc xếp thứ 46/143 quốc gia...

Đại hội XIV đã xác định mục tiêu phát triển: Giữ vững môi trường hoà bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc; thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao vì một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên CNXH.

Thực hiện thí điểm mô hình "Xã, phường XHCN" trong bối cảnh hiện nay không chỉ là một lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà là bước đi chủ động nhằm đón bắt xu thế phát triển mới, tạo đột phá về phương thức tổ chức phát triển ở cấp cơ sở, chuyển từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị phát triển hiện đại. Đây là quá trình chuyển hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thành thực tiễn sinh động, có thể đo lường, kiểm chứng.

Việc thực hiện thí điểm xã, phường XHCN tạo cơ sở khoa học để tổng kết, bổ sung và phát triển lý luận về CNXH Việt Nam và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam trong điều kiện mới, góp phần khẳng định tính đúng đắn, khoa học và sức sống của mô hình XHCN Việt Nam. Xây dựng mô hình "Xã, phường XHCN" không chỉ là nhiệm vụ phát triển một địa phương, mà là quá trình kiến tạo một không gian thực tiễn để kiểm chứng, lượng hóa và hoàn thiện mô hình CNXH Việt Nam trong điều kiện mới.