Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, một trong những bài toán lớn đặt ra đối với các địa phương không chỉ là kiện toàn bộ máy, mà còn là xử lý một khối lượng rất lớn cơ sở nhà, đất dôi dư. Đây là những tài sản được hình thành qua nhiều giai đoạn quản lý, thuộc nhiều cơ quan, đơn vị và có lịch sử pháp lý, hiện trạng sử dụng không đồng nhất.

Bài toán cụ thể được đặt ra là sau khi sắp xếp, từng cơ sở nhà, đất đang được sử dụng như thế nào, ai chịu trách nhiệm quản lý và giá trị của tài sản được phát huy ra sao?

Không chỉ là “dôi dư”, mà là một khối tài sản có lịch sử phức tạp

Theo báo cáo tại hội nghị về tình hình sắp xếp, xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư trên địa bàn tỉnh ngày 23/9/2026, Thanh Hóa hiện có 1.285 cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý. Trong tổng số 166 xã, phường, có 95 địa phương có nhiều cơ sở dôi dư cần tập trung xử lý; 42 xã, phường có ít cơ sở hoặc không phát sinh vướng mắc lớn và 29 xã, phường không có cơ sở dôi dư.

Quy mô này cho thấy đây không còn là công việc xử lý một số trụ sở cũ sau sáp nhập, mà là một chương trình quản trị tài sản công trên phạm vi toàn tỉnh.

Đáng chú ý, con số 1.285 cơ sở đã tăng 264 cơ sở so với số liệu báo cáo trước đó. Nguyên nhân được xác định chủ yếu do một số đơn vị trước đây tổng hợp chưa đầy đủ, đồng thời phát sinh thêm tài sản do cơ quan Trung ương bàn giao về địa phương và do sắp xếp lại các cơ sở giáo dục công lập.

Ông Phạm Xuân Trường, Quyền Trưởng phòng Quản lý và khai thác quỹ đất, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Thanh Hóa cho biết, khi rà soát tại cơ sở cho thấynhiều tài sản công đã tồn tại qua nhiều thời kỳ quản lý. Có tài sản hình thành từ thời bao cấp; có cơ sở đã qua nhiều cơ quan, đơn vị quản lý; có nơi hồ sơ được lập từ rất lâu trong khi hiện trạng sử dụng đã thay đổi đáng kể.

Một trong những khó khăn là xác định lịch sử hình thành, thời điểm đưa tài sản vào sử dụng, giá trị còn lại, hiện trạng tài sản và mối tương quan giữa hồ sơ pháp lý với thực địa.

“Thực tế kiểm tra cũng cho thấy không ít trường hợp hiện trạng khu đất đã thay đổi so với hồ sơ lưu trữ. Hình thửa trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không hoàn toàn trùng khớp với thực địa; ranh giới sử dụng đất có biến động; một số khu đất có dấu hiệu bị lấn chiếm hoặc không còn nhận diện rõ hình thửa theo hồ sơ cũ. Những vấn đề này đòi hỏi cán bộ chuyên môn phải kiểm tra kỹ từng vị trí, phối hợp với các cơ quan liên quan để xác định chính xác hiện trạng và cơ sở pháp lý trước khi đề xuất phương án xử lý”, ông Trường chia sẻ.

Do vậy, cán bộ Trung tâm phải trực tiếp đến từng địa bàn, kiểm tra từng khu đất, từng công trình; đối chiếu hồ sơ với hiện trạng, xác định tài sản nào còn khả năng khai thác, tài sản nào đã xuống cấp, tài sản nào không còn phù hợp với mục đích sử dụng hiện tại.

Trung tâm thực hiện theo phương châm rà soát đến đâu, làm rõ đến đó; lập hồ sơ cụ thể đối với từng khu đất, từng tài sản, từng hạng mục và tổng hợp, báo cáo Sở Tài chính, UBND tỉnh xem xét, quyết định phương án xử lý phù hợp.

Áp lực từ những con số

Hiện tài sản dôi dư trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đang được phân thành những nhóm phương án tương đối rõ.

Nhóm thứ nhất gồm 469 cơ sở dự kiến chuyển đổi công năng sang nhà văn hóa, sân chơi và các công trình phục vụ cộng đồng, thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch UBND cấp xã. Đến thời điểm hội nghị, 337 cơ sở đã hoàn thành, còn 132 cơ sở đang thực hiện.

Nhóm thứ hai gồm 282 cơ sở điều chuyển hoặc điều chuyển kết hợp chuyển đổi công năng để bố trí cho lĩnh vực y tế, giáo dục, thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh. Trong số này, 90 cơ sở đã hoàn thành và 192 cơ sở đang thực hiện.

Nhóm thứ ba gồm 523 cơ sở giao cho Trung tâm Cung ứng dịch vụ công cấp xã quản lý, khai thác theo hình thức cho thuê. Đã có 376 cơ sở được giao, song mới có 15 cơ sở được phê duyệt phương án khai thác, cho thuê và chưa có cơ sở nào ký hợp đồng khai thác, cho thuê; 147 cơ sở chưa hoàn thành việc giao.

Nhóm thứ tư gồm 11 cơ sở đề xuất giao đất, cho thuê đất theo pháp luật về đất đai.

Thực tiễn tại xã Thọ Xuân cho thấy quy mô tài sản công sau sắp xếp rất lớn. Ông Lê Văn Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã thông tin, địa phương đang quản lý, sử dụng 115 cơ sở nhà, đất, trong đó có 17 cơ sở trụ sở cơ quan khối UBND, HĐND, MTTQ, Công an xã; 22 cơ sở thuộc lĩnh vực giáo dục; 74 cơ sở phục vụ thiết chế văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng; 2 cơ sở nhà, đất công khác và 3 cơ sở thuộc lĩnh vực y tế.

Tổng diện tích đất của 115 cơ sở này lên tới hàng trăm nghìn mét vuông, với tổng diện tích sàn sử dụng đáng kể.

Điều đáng chú ý là không phải toàn bộ 115 cơ sở đều được nhìn nhận là tài sản dôi dư cần loại bỏ. Theo phương án của xã, 108 cơ sở đề nghị tiếp tục sử dụng và 7 cơ sở đề nghị điều chuyển, chuyển đổi công năng.

Trong số các cơ sở được đề xuất chuyển đổi có những trụ sở cũ được định hướng làm nhà văn hóa thôn; một số cơ sở được điều chuyển cho trường học.

Bên cạnh đó, địa phương xác định một số tài sản dôi dư có thể nghiên cứu phương án cho thuê đất, trong khi một số trường học cũ được định hướng trở thành công viên, khu vui chơi và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Ông Lê Văn Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Xuân cho biết, theo phương án của địa phương, nhiều trụ sở UBND xã cũ, nhà đa năng được chuyển thành nhà văn hóa thôn; một số trụ sở được điều chuyển cho trường học nhằm đáp ứng nhu cầu cơ sở vật chất.

Đặc biệt, khu đất của Trường THCS thị trấn Thọ Xuân (cơ sở cũ) và Trường Tiểu học thị trấn Thọ Xuân (cơ sở cũ) được định hướng xây dựng công viên, khu vui chơi, sinh hoạt cộng đồng, góp phần bổ sung không gian công cộng phục vụ người dân sau sáp nhập.

Một hướng xử lý đang được Thanh Hóa đẩy mạnh là khai thác các cơ sở nhà, đất thông qua cho thuê. Theo ông Phạm Xuân Trường, Quyền Trưởng phòng Quản lý và khai thác quỹ đất, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Thanh Hóa, những cơ sở đủ điều kiện sẽ được hoàn thiện trích đo, xác định lại ranh giới, xây dựng phương án và thực hiện các bước cần thiết để đưa ra khai thác.

Thông tin về các cơ sở cho thuê dự kiến được công khai trên hệ thống thông tin điện tử và tại các địa phương, trong đó cần làm rõ những thông tin cơ bản để tổ chức, cá nhân có nhu cầu có thể tiếp cận.

Một trong những khó khăn được phản ánh từ thực tiễn là việc xác định giá trị còn lại của tài sản.

Ông Lê Hoàng Cường, Chủ tịch UBND xã Tân Thành cho biết, những công trình đã được hình thành từ lâu có thể có hồ sơ kế toán không còn đầy đủ; thời điểm đưa vào sử dụng khó xác định; hiện trạng vật chất đã thay đổi; một số tài sản đã hư hỏng nặng hoặc gần như không còn giá trị sử dụng.

Tuy nhiên, theo ông Phạm Xuân Trường, đối với những công trình xuống cấp, việc sửa chữa, cải tạo phải nằm trong giới hạn pháp luật cho phép.

Cũng theo phương án được trao đổi, bên thuê có thể sửa chữa, cải tạo bên trong phục vụ nhu cầu sử dụng nhưng không được tự ý làm thay đổi kết cấu cơ bản của công trình như khung, cột, móng.

Không để tâm lý “sợ sai” biến thành một hình thức lãng phí khác

Trong 523 cơ sở dự kiến giao Trung tâm Cung ứng dịch vụ công cấp xã để khai thác, 147 cơ sở vẫn chưa hoàn thành bàn giao; trong 469 cơ sở dự kiến chuyển đổi công năng sang mục đích cộng đồng, còn 132 cơ sở đang thực hiện và trong 282 cơ sở liên quan lĩnh vực giáo dục, y tế, còn 192 cơ sở đang thực hiện.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Quang Hùng yêu cầu các sở, ngành, địa phương xác định đây là nhiệm vụ cấp bách. Việc xử lý phải bảo đảm đúng quy định, không đùn đẩy, né tránh, sớm đưa tài sản vào khai thác, sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí.

Thực tế, tiến độ xử lý tại một số địa phương còn chậm. Một số nơi chưa hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của đơn vị quản lý, khai thác tài sản.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các xã, phường khẩn trương hoàn thành việc ban hành quyết định xử lý, chuyển đổi công năng đối với các cơ sở thuộc thẩm quyền đủ điều kiện, chậm nhất ngày 30/9/2026.

"Quá trình triển khai không được làm sai quy định, nhưng cũng không lấy lý do lo ngại sai sót để đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, kéo dài thời gian xử lý", ôngLê Quang Hùng lưu ý.

Mục tiêu cuối cùng là đưa tài sản công dôi dư vào quản lý, khai thác, sử dụng thực chất, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.