Tại Viện Pháp y Quốc gia, trong số các mẫu hài cốt liệt sĩ vừa tiếp nhận, nhiều mẫu đã bị phân hủy rất nặng do tác động khắc nghiệt của môi trường. Mỗi mẫu như vậy có thể mất từ 15 đến 30 ngày để xử lý. Nếu kết quả giám định không đạt, toàn bộ quy trình phải thực hiện lại từ đầu, khiến thời gian kéo dài. Trong khi đó, với hơn 16.600 mẫu đang chờ giám định, nguồn lực về trang thiết bị và con người tại đây đang phải đối mặt với áp lực quá tải nghiêm trọng.

Khoa Y sinh học, Viện Pháp y Quốc gia, công tác giám định ADN hài cốt liệt sĩ hiện thường xuyên chỉ có từ 4 đến 5 giám định viên thực hiện. Với nguồn nhân lực này, dù làm việc ngày đêm, công suất tối đa cũng chỉ khoảng 50 mẫu mỗi tháng. Không chỉ thiếu người, phần lớn trang thiết bị được đầu tư từ giai đoạn trước cũng chưa thực sự phù hợp với quy trình giám định hiện nay.

Thạc sĩ Chu Thị Thủy, Giám định viên pháp y, Viện Pháp y Quốc gia chia sẻ: “Lãnh đạo Bộ Y tế cũng rất quan tâm và muốn hỗ trợ cho Viện một số nhân lực của các đơn vị khác có chuyên môn về công nghệ sinh học. Nhưng để một cán bộ chuyên môn làm được chuyên môn sâu về ADN, chúng tôi phải đào tạo một kèm một trong 3 tháng. Thứ hai nữa là để áp dụng được kỹ thuật mới thì chúng tôi phải đi tiếp nhận đào tạo. Những cán bộ nào sẽ thực hiện công tác giám định ADN trong chiến dịch là vấn đề chúng tôi phải chuẩn bị”.

Theo tính toán, để vận hành hệ thống giám định ADN với công suất 10.000 mẫu mỗi năm, cần từ 50 đến 60 nhân lực có chuyên môn. Để đáp ứng yêu cầu khẩn trương của Chiến dịch 500 ngày đêm, Chính phủ đã chỉ đạo các đơn vị rà soát, đề xuất bổ sung nhân sự cho cả hệ thống hiện hành và công nghệ mới. Cùng với đó là đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các phòng sạch đủ tiêu chuẩn, sẵn sàng đưa hệ thống giám định ADN thế hệ mới vào vận hành.

PGS.TS Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết:“Chúng tôi sẽ đào tạo cho các đơn vị giám định, đào tạo tập trung cả về thực hành, lý thuyết chuyên sâu. Sau này chúng ta sẽ thực hành ngay trên hệ thống trang thiết bị của từng đơn vị giám định được nhận về”.

Cùng với đào tạo nhân lực, việc chuẩn hóa dữ liệu thân nhân cũng là một khâu quan trọng trong quá trình để nâng cao hiệu quả giám định.

Theo kế hoạch, trước ngày 30/11 năm nay, Bộ Công an sẽ hoàn tất việc lấy mẫu sinh phẩm thân nhân để chuẩn hóa dữ liệu. Trong giai đoạn chuyển giao công nghệ, phương pháp truyền thống vẫn được sử dụng như một bước sàng lọc ban đầu, trước khi áp dụng công nghệ gen thế hệ mới đối với những trường hợp phức tạp. Cách làm này vừa tối ưu hóa nguồn lực, vừa bảo đảm độ chính xác tuyệt đối của kết quả giám định.

GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh:“Trong tháng 10 sẽ đưa phòng thí nghiệm ở giai đoạn 1 vào vận hành hoạt động. Giai đoạn 2 sẽ là giai đoạn nâng cao công suất để đảm bảo mỗi một đơn vị sẽ có khả năng giám định được khoảng 10.000 hài cốt liệt sĩ một năm”.

Với việc tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn, từ đào tạo nhân lực chuyên sâu, tăng công suất đến hoàn thiện các phòng sạch, tiếp nhận và đưa công nghệ mới đi vào vận hành… đang được kỳ vọng giúp gia tăng năng lực cho hệ thống giám định ADN, góp phần đẩy nhanh quá trình xác định danh tính, đưa thêm nhiều liệt sĩ trở về với gia đình.