Tiền kiểm dàn trải gây ách tắc doanh nghiệp

Việc tạm dừngNghị định 46 của Chính phủ(ban hành 26/01/2026) quy định chi tiết thi hành Luật An toàn thực phẩm,được xem là giải pháp trước mắt nhằm giải tỏa những vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Tuy nhiên, theo TS. Lê Phong Hải, Phó Chủ tịch CLB Doanh nông Việt Nam, vấn đề cốt lõi nằm ở cách tiếp cận quản lý khi cơ chế tiền kiểm đang bị mở rộng thiếu chọn lọc, đẩy chi phí tuân thủ của doanh nghiệp lên cao.

Thực tế cho thấy, nhiều quy định hiện hành yêu cầu kiểm tra từ thành phẩm đến nguyên liệu, phụ gia, khiến doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục lặp lại. Ông Hải kiến nghị cần đánh giá toàn diện năng lực hệ thống kiểm nghiệm thực phẩm quốc gia trước khi áp dụng đầy đủ các quy định mới. Đồng thời, nên xem xét công nhận kết quả kiểm nghiệm từ phòng thí nghiệm đạt chuẩn của doanh nghiệp hoặc các tổ chức quốc tế uy tín, nhằm giảm chồng chéo và tiết kiệm thời gian.

“Với các doanh nghiệp, khó khăn lớn nhất là quy định về tiêu chuẩn xuất khẩu còn thiếu ổn định. Doanh nghiệp rất cần thông tin chính sách rõ ràng, nhất là trong giao thương với nước ngoài, để áp dụng cho đúng. Doanh nghiệp mong có các quy định cụ thể, dễ hiểu về tiêu chuẩn hàng hóa, đo lường, kiểm định… để chủ động sản xuất và xuất khẩu. Đồng thời, chính sách cũng cần được hướng dẫn rõ ràng, áp dụng thống nhất theo từng vùng, tránh mỗi nơi làm một kiểu khiến doanh nghiệp lúng túng”

Đồng quan điểm, ông Trịnh Bá Cường, Tổng Thư ký Hội Lương thực – Thực phẩm TP.HCM cho rằng: trong thời gian chờ sửa Luật An toàn thực phẩm, cần áp dụng linh hoạt các quy định hiện hành theo hướng giảm thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường hậu kiểm. Điều quan trọng là phải có hướng dẫn thống nhất từ cơ quan quản lý để doanh nghiệp dễ thực hiện, tránh tình trạng mỗi nơi áp dụng một kiểu.

“Hiệp hội đã nắm thông tin kỳ họp tới của Quốc hội sẽ sửa Luật An toàn thực phẩm. Ở góc độ của mình, họ mong trước mắt Bộ Y tế nên áp dụng lại Nghị định 15 để giảm bớt thủ tục cho doanh nghiệp, đồng thời tăng cường hậu kiểm. Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện, Bộ cũng cần ban hành hướng dẫn chi tiết, rõ ràng để các hiệp hội và cơ quan chức năng dễ áp dụng” - Ông Cường kiến nghị.

Giải pháp trọng tâm là sửa luật

Điểm then chốt hiện nay không phải là dừng hay tiếp tục một nghị định, mà là sửa Luật An toàn thực phẩm theo đúng hướng. Theo các chuyên gia và hiệp hội, quá trình sửa luật cần tập trung vào chuyên đề về an toàn thực phẩm và đưa ra một số giải pháp nền tảng.

Nhiều ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp cũng đồng thuận, trước hết thay vì kiểm tra dàn trải, chính sách cần tập trung nguồn lực vào nhóm sản phẩm và khâu có nguy cơ cao. Đây là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng để vừa đảm bảo an toàn, vừa giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Cần công nhận rộng rãi các tiêu chuẩn và chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO, GlobalGAP và việc chấp nhận tương đương sẽ giúp loại bỏ kiểm tra trùng lặp, rút ngắn thời gian thông quan, tạo thuận lợi cho thương mại.

Ngành chức năng cũng cần chuyển sang quản lý theo chuỗi thay vì theo từng lô hàng.

Trao đổi thêm về vấn đề này bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm Minh bạch (AFT) nhấn mạnh, cần kiểm soát mối nguy từ nguyên liệu, sản xuất đến lưu thông, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.

Theo bà Minh, cần gia tăng quyền kiểm tra, kiểm soát vấn đề này cho cấp xã phường và những đơn vị khác được giao thẩm quyền thay vì tập trung vào cơ quan chức năng của Bộ Y tế. Nhà nước không thể ôm hết mọi khâu như hiện nay, mà phải chuyển sang cách làm theo hệ thống. Ở nhiều nước, hoạt động kiểm định, chứng nhận phần lớn do các tổ chức độc lập, tư nhân đảm nhiệm và họ vẫn làm rất hiệu quả.

“Vai trò Nhà nước không thể ôm hết được đâu, sẽ dẫn đến quá tải và khó kiểm soát. Thực tế, hệ thống an toàn thực phẩm phải là sự tham gia của nhiều thành phần. Các tổ chức kiểm định, chứng nhận cần được xem là một bộ phận cấu thành của hệ thống, không thể tách rời. Vì vậy, cần công nhận vai trò của họ, giao trách nhiệm rõ ràng và có cơ chế kiểm soát phù hợp. Khi mỗi mắt xích cùng chịu trách nhiệm và được kiểm soát quản lý đúng cách mới vận hành hiệu quả và bền vững” - Bà Minh nói.

Sửa Luật An toàn thực phẩm là cơ hội để tái cấu trúc toàn diện cách quản lý. Nếu đi đúng hướng, giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, quản lý theo chuỗi, hệ thống sẽ vừa hiệu quả, vừa tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển.