Đề xuất chuyển thẩm quyền điều tra của Viện KSND tối caosang Bộ Công an

Trình bày tờ trình tóm tắt, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho biết, việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra, hoàn thiện thẩm quyền và tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn. Dự thảo luật gồm 8 chương, 52 điều - giảm 21 điều so với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015. Trong đó, dự thảo bố cục lại 1 chương (Chương 4) và 24 điều, bổ sung 2 điều, giữ nguyên 7 điều và sửa đổi, bổ sung 43 điều.

Dự thảo luật sửa đổi quy định về tổ chức cơ quan điều tra và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết bộ máy của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân. Đáng chú ý, khi không tổ chức cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, thẩm quyền của cơ quan này được bổ sung chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra của Bộ Công an; thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Đồng thời, các cơ quan điều tra của Công an và Quân đội được bổ sung thẩm quyền điều tra đối với các tội phạm khác theo phân công của hai Bộ trưởng để giải quyết triệt để các vụ án thực tế. Dự án luật dự kiến trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Đối với các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra như hải quan, kiểm lâm, kiểm ngư, dự thảo điều chỉnh tên gọi cho phù hợp với bộ máy mới và thu hẹp nhiệm vụ: chỉ giữ lại thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn nhất định. Dự thảo cũng bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin và hành vi vi phạm của Công an cấp xã khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm. Bên cạnh đó, các nguyên tắc ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra cũng lần đầu được đưa vào dự thảo.

Dự thảo sửa đổi quy định về ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự: Bổ sung nguyên tắc và các quy định có liên quan đến ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức hoạt động điều tra hình sự.

Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự sửa đổi dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến thông qua tại Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI và có hiệu lực kể từ ngày 1/3/2027.

Báo cáo thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị cần quy định cụ thể về tổ chức bộ máy cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân ngay trong luật. Điều này giúp bảo đảm phù hợp với phạm vi điều chỉnh của dự thảo, tuân thủ Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị, khoản 2 Điều 5 Luật Tổ chức Quốc hội, đồng thời tạo sự đồng bộ với tổ chức bộ máy của Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân.

Về tiêu chuẩn đối với các ngạch điều tra viên, cơ quan thẩm tra đề nghị giữ lại các quy định về tiêu chuẩn cụ thể đối với từng ngạch điều tra viên và kỳ thi tuyển lần đầu khi bổ nhiệm vào ngạch, tương tự như quy định áp dụng cho Kiểm sát viên và Thẩm phán tại Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.

Đối với hạn tuổi phục vụ của điều tra viên (Điều 43), Thường trực Ủy ban đề nghị thực hiện đồng bộ theo quy định của Luật Công an nhân dân và Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo xây dựng quy định ủy quyền theo hai nguyên tắc cốt lõi:

Thứ nhất, việc ủy quyền cho Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra chỉ được thực hiện khi Thủ trưởng vắng mặt, giữ nguyên quy định của luật hiện hành.

Thứ hai, đối với việc ủy quyền cho điều tra viên trung cấp, sơ cấp, cao cấp là trưởng hoặc phó trưởng công an cấp xã, cần làm rõ ranh giới giữa "phân công" và "ủy quyền". Luật phải xác định rõ phạm vi lãnh thổ, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của người ủy quyền lẫn người được ủy quyền, bảo đảm không chồng chéo và phù hợp với quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ với các bộ luật tư pháp

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định yêu cầu Chính phủ tiếp tục chỉ đạo Bộ Công an rà soát kỹ các chủ trương của Đảng và quy định pháp luật liên quan. Việc chỉnh lý phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ tuyệt đối với các dự án luật tư pháp lớn đang sửa đổi là Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự.

Phó Chủ tịch Quốc hội đồng tình với ý kiến thẩm tra về việc quy định cụ thể tổ chức bộ máy cơ quan điều tra Công an nhân dân và Quân đội nhân dân ngay tại luật để đúng với tên gọi và phạm vi điều chỉnh của luật. Về độ tuổi phục vụ của Điều tra viên, nhất trí áp dụng thống nhất theo Luật Công an nhân dân và Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân.

Đối với cơ chế ủy quyền, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh nguyên tắc chỉ ủy quyền cho phó thủ trưởng khi thủ trưởng vắng mặt. Việc giao quyền cho điều tra viên hoặc trưởng, phó Công an cấp xã phải phân định rõ ràng ranh giới phân công - ủy quyền, phạm vi nhiệm vụ và trách nhiệm pháp lý, bảo đảm tính chặt chẽ, đồng bộ với hệ thống pháp luật tố tụng hình sự.