Một đầu mối phải là đầu mối thật, chịu trách nhiệm đến cùng

Cơ bản thống nhất với tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận và đánh giá cao Chính phủ, Bộ Y tế đã khẩn trương chuẩn bị, tiếp thu khoảng 70% ý kiến thẩm tra sơ bộ và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Dự thảo đã thể chế hóa các chủ trương lớn: chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý theo chuỗi, dựa trên phân tích nguy cơ và lấy dữ liệu làm nền tảng. Tuy nhiên, hồ sơ gửi chậm, chưa có dự thảo thông tư, dự thảo nghị định chưa được cập nhật. Cách làm này đề nghị không được lặp lại.

Về những vấn đề lớn cần tập trung tại Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, đột phá phải nằm trong luật. Hiện có khoảng 32/74 điều giao cho Chính phủ, Bộ trưởng quy định. Tuy nhiên, chính những nội dung được gọi là đột phá lại để ngỏ lộ trình áp dụng như thực hành vệ sinh tốt, hệ thống quản lý tiên tiến, phân tích nguy cơ, phương thức kiểm tra thực phẩm nhập khẩu. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, bài học từ Nghị định số 42/2006 phải tạm dừng hiệu lực còn rất mới.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị: "Tôi đề nghị những nội dung đã rõ, đã chín muồi thì cần được luật hóa ngay. Tối thiểu, phải xác định rõ đối tượng, thời hạn hoàn thành từng lộ trình và ngày có hiệu lực cụ thể; đồng thời, các văn bản quy định chi tiết phải có hiệu lực cùng thời điểm với luật. Quốc hội không thông qua một chiếc vỏ luật để phần ruột lại nằm trong các nghị định, thông tư.

Thứ hai, phải xác định một đầu mối thực sự, có đủ trách nhiệm và chịu trách nhiệm đến cùng. Chỉ thị 17 của Ban Bí thư đã nêu rất rõ yêu cầu chỉ có một đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, dự thảo vẫn giao 6 bộ cùng quản lý chuyên ngành, trong khi Bộ Y tế tuy được xác định là đầu mối nhưng lại chỉ thực hiện vai trò phối hợp. Tôi đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra xem xét kỹ lại nội dung này".

Cho rằng, việc chống thực phẩm giả, giao cả Bộ Công Thương, Bộ Công an chủ trì; kiểm tra thực phẩm nhập khẩu thì giao cả Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, theo Chủ tịch Quốc hội, thực tiễn cho thấy nhiều đầu mối sẽ đùn đẩy, bỏ trống khâu giáp ranh. Bởi trên thực tế, các đường dây sữa giả, thực phẩm chức năng giả quy mô lớn bị phát hiện thời gian qua đã lọt qua những kẽ hở chính sách đó.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, mỗi nhiệm vụ do một cơ quan chịu trách nhiệm chính; mỗi cơ sở chỉ chịu sự quản lý của một cơ quan; trao thực quyền cho cơ quan đầu mối; Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm. Khi sự cố xảy ra, người dân phải biết hỏi ai và không còn tình trạng cơ quan nào cũng cho rằng, không phải việc của đơn vị mình.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, công tác hậu kiểm không phải là buông lỏng, mà cải cách thủ tục phải thực chất, chứ không buông lỏng. Theo đó, cần quy định ngay trong luật: gia hạn tự động trực tuyến, không nộp hồ sơ, không thu phí; tiếp nhận hồ sơ chỉ là ghi nhận để hậu kiểm chứ không phải điều kiện lưu thông; thu hẹp diện phải đăng ký vào nhóm nguy cơ cao thực sự; không để lợi ích nhóm len lỏi vào cấp giấy phép chứng nhận; thông thoáng với người làm ăn chân chính và nghiêm khắc với kẻ gian dối.

Bên cạnh đó, hậu kiểm phải có chế tài đủ sức răn đe. Từ thực tế, năng lực thử nghiệm chưa được đánh giá; hệ thống dữ liệu dự kiến khoảng 1.600 tỷ đồng chưa rõ nguồn; cấp xã chưa đủ người, đủ chuyên môn, Chủ tịch Quốc hội lo ngại, nếu không có phòng thí nghiệm, dữ liệu và con người thì chỉ là hậu kiểm trên giấy. Đặc biệt là nếu phân cấp xuống xã/phường thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm.

Các vụ ngộ độc tập thể ở trường học cho thấy việc xác định nguyên nhân thường chậm, mất “thời gian vàng”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị: bắt buộc kích hoạt cảnh báo trên hệ thống trong 2 đến 6 giờ khi có ngộ độc tập thể; Làm rõ trách nhiệm sản phẩm trên thương mại điện tử, kể cả trách nhiệm liên đới để bồi thường; Bổ sung hình thức cấm hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn với vi phạm cố ý, nghiêm trọng; Không để vi phạm rẻ hơn tuân thủ; ai đầu độc người tiêu dùng vì lợi nhuận phải bị loại trừ khỏi thị trường.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị các đại biểu Quốc hội tiếp tục theo dõi sát saoluật này, góp ý đến cùng để người dân yên tâm với bữa ăn hằng ngày, doanh nghiệp yên tâm đầu tư sản xuất.

Điểm nóng là bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ

Cho ý kiến về Luật Sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, Dự thảo gồm 3 điều, tập trung vào 2 nhóm chính: đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh; kiện toàn đầu mối quản lý nhà nước và quyền đối với giống cây trồng, chuyển từ Bộ Nông nghiệp sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

"Bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ là một trong những vấn đề nóng nhất. Dự thảo đề xuất bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, chuyển sang cơ chế thông báo khi tổ chức, cá nhân bắt đầu hoạt động. Tuy nhiên, cần có giải pháp kiểm soát chất lượng giám định ngay sau khi bãi bỏ các điều kiện này.

Nếu không kiểm soát tốt, tình trạng giám định giá rẻ, thiếu chuyên môn có thể xảy ra, làm sai lệch kết quả xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Thực tế vừa qua cho thấy, nhiều vụ tranh chấp về nhãn hiệu, sáng chế kéo dài do kết quả giám định mâu thuẫn hoặc thiếu độ tin cậy",Chủ tịch Quốc hội nhận xét.

Dự thảo bãi bỏ đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng, việc thay đổi chủ văn bằng chỉ thực hiện qua thủ tục sửa đổi văn bằng. Quy định này tạo thuận lợi nhưng cần quy định rõ cơ chế cập nhật dữ liệu công khai, tránh rủi ro tranh chấp quyền sở hữu sau chuyển nhượng.

Việc chuyển giống cây trồngsangBộ Khoa học và Công nghệ, theo Chủ tịch Quốc hội cần bảo đảm chuyển giao không gián đoạn, không tạo khoảng trống quản lý và rà soát kỹ với Luật Trồng trọt để tránh chồng chéo.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, điểm nghẽn lớn hơn nằm ngoài dự thảo lần này, đề nghị tiếp tục quan tâm là định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Ngân hàng vẫn không chấp nhận sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm vì thiếu cơ chế định giá chuẩn và thiếu dữ liệu giao dịch. Về AI và bản quyền, Luật số 131/QH15 đã quy định AI không phải là chủ thể quyền, nhưng thực tiễn vẫn lúng túng về huấn luyện AI, tác phẩm do AI hỗ trợ và trách nhiệm nền tảng số. Việc thực thi trên môi trường số, xử lý xâm phạm xuyên biên giới còn chậm, chứng cứ điện tử khó thu thập.