Su-35 phóng tên lửa Kh-31PM từ khoảng cách 125 km

Đoạn video do các nguồn tin Nga công bố cho thấy một tiêm kích Su-35 của Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga phóng tên lửa chống bức xạ Kh-31PM, được cho là nhằm vào các thành phần thuộc hệ thống phòng không tầm xa MIM-104 Patriot của Ukraine. Theo thông số cự ly hiển thị trong video, tên lửa được phóng từ khoảng cách khoảng 125 km. Kh-31PM được cho là có tầm bắn từ khoảng 55 km đến gần 300 km, tùy điều kiện tác chiến và cấu hình sử dụng.

Các video trước đây về hoạt động tập kích của Nga nhằm vào hệ thống phòng không Ukraine thường cho thấy sự xuất hiện của tên lửa đạn đạo Iskander-M. Tuy nhiên, việc sử dụng dòng Kh-31 cho nhiệm vụ chế áp phòng không (SEAD) cũng đã được ghi nhận trong xung đột.

Kh-31PM là biến thể phát triển từ Kh-31P, dòng tên lửa chống bức xạ từ thời Liên Xô. Điểm đặc biệt của loại vũ khí này là nó được thiết kế để phát hiện và bám theo bức xạ điện từ phát ra từ radar đối phương, thay vì để máy bay phóng phải sử dụng radar của mình để tìm kiếm mục tiêu.

Kh-31P nguyên bản có thể sử dụng các module đầu dò khác nhau, mỗi loại được thiết kế để hoạt động trong một dải tần radar nhất định. Điều này đồng nghĩa với việc phải lựa chọn đầu dò phù hợp dựa trên thông tin về radar mà tên lửa có thể gặp.

Trong khi đó, Kh-31PM được trang bị đầu dò thụ động đa băng tần L-130. Thiết kế này giúp tên lửa có khả năng phát hiện và khai thác nhiều loại tín hiệu radar hơn, qua đó tăng tính linh hoạt khi thực hiện nhiệm vụ chế áp phòng không.

Một đặc điểm đáng chú ý của dòng Kh-31 là hệ thống động lực kết hợp. Sau khi được phóng, tên lửa sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn để tăng tốc nhanh. Khi đạt điều kiện cần thiết, tầng tăng tốc được tách bỏ, sau đó động cơ phản lực dòng thẳng (ramjet) tiếp tục duy trì tốc độ hành trình. Cấu hình này giúp Kh-31 đạt tốc độ rất cao. Các tài liệu trước đây của Nga về Kh-31P cho biết tên lửa có thể đạt tốc độ khoảng 1.000 m/giây, trong khi một số đánh giá nguồn mở về các biến thể phát triển sau này cho rằng tốc độ tối đa có thể đạt khoảng Mach 4 hoặc cao hơn. Tốc độ lớn giúp rút ngắn thời gian phản ứng của đối phương, đồng thời tạo thêm thách thức cho các hệ thống phòng không trong việc phát hiện, theo dõi và đánh chặn tên lửa.

“Sát thủ diệt radar” Kh-31PM

Su-35 Nga được ghi nhận mang tên lửa Kh-31PM trong các hoạt động tác chiến tại Ukraine từ năm 2022. Một số thông tin từ phía Nga cho biết đầu dò thụ động của tên lửa có thể được kích hoạt trước khi máy bay tiến vào khu vực có nguy cơ bị hệ thống phòng không đối phương đe dọa.

Kh-31PM không sử dụng radar chủ động để tự phát tín hiệu tìm kiếm mục tiêu. Thay vào đó, đầu dò thụ động phát hiện và xác định nguồn bức xạ điện từ do radar đối phương phát ra, sau đó dẫn tên lửa về phía nguồn phát. Cách thức này tạo ra lợi thế nhất định trong tác chiến chế áp phòng không. Máy bay mang phóng không nhất thiết phải bật radar để tìm kiếm mục tiêu, qua đó giảm nguy cơ để lộ vị trí. Ngược lại, radar phòng không đối phương khi hoạt động có thể tự biến thành nguồn phát giúp tên lửa chống bức xạ xác định hướng tiếp cận.

Tuy nhiên, khả năng tác chiến của Kh-31PM này phụ thuộc đáng kể vào đặc tính tín hiệu radar, phương thức vận hành của đối phương và khả năng radar ngừng phát xạ hoặc thay đổi vị trí.

Kh-31P có khối lượng khoảng 586-600 kg và được trang bị đầu đạn phân mảnh - nổ mạnh nặng khoảng 87-89 kg. Đây là khối lượng đầu đạn tương đối lớn đối với một tên lửa chống bức xạ.

Đầu đạn có sức công phá lớn giúp tăng khả năng gây hư hại cho các thành phần quan trọng của trận địa phòng không, đặc biệt khi tên lửa đánh trúng hoặc phát nổ ở khu vực gần radar, xe chỉ huy, bệ phóng hoặc các phương tiện hỗ trợ. Khối lượng lớn cũng khiến tên lửa trở thành tải trọng đáng kể đối với máy bay mang phóng. Tuy nhiên, với một tiêm kích hạng nặng như Su-35, tải trọng này vẫn nằm trong khả năng khai thác của máy bay, dù cấu hình vũ khí cụ thể còn phụ thuộc nhiệm vụ và điều kiện tác chiến.

Patriot là thành mục tiêu có giá trị cao

Xung đột tại Ukraine cho thấy hệ thống phòng không mặt đất giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với Kiev, trong bối cảnh Ukraine cần duy trì mạng lưới phòng không nhiều lớp để bảo vệ các thành phố, cơ sở hạ tầng và mục tiêu quân sự trước tên lửa và UAV Nga.

Trong khi đó, Nga cũng tăng cường các hoạt động chế áp và phá hủy hệ thống phòng không Ukraine. Các khẩu đội phòng không cơ động là những mục tiêu khó tấn công bởi chúng có thể nhanh chóng thay đổi vị trí sau khi phát hiện nguy cơ bị tập kích.

Đối với nhiệm vụ SEAD, tên lửa chống bức xạ tốc độ cao như Kh-31PM có thể tạo sức ép đáng kể lên các kíp chiến đấu phòng không, bởi thời gian từ khi radar phát xạ đến khi tên lửa tiếp cận có thể rất ngắn.

Patriot có khả năng cơ động, nhưng các thành phần của một khẩu đội gồm radar, xe chỉ huy và các bệ phóng phải triển khai thành một tổ hợp tương đối lớn. Vì vậy, việc duy trì khả năng cơ động, thay đổi vị trí và kiểm soát phát xạ radar là những yếu tố quan trọng nhằm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và tập kích.

Nếu video trên thực sự ghi lại một vụ phóng Kh-31PM nhằm vào trận địa Patriot, đây sẽ là một ví dụ đáng chú ý về cách Nga sử dụng tên lửa chống bức xạ tốc độ cao để gây sức ép lên các hệ thống phòng không có giá trị cao của Ukraine.