Mở rộng không gian hồ Hoàn Kiếm, hình thành không gian “Lịch sử - Văn hóa - Nghệ thuật”

UBND phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam đang tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với phương án điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Theo ý tưởng tổng thể, không gian hồ Hoàn Kiếm sẽ được nghiên cứu tổ chức như một quảng trường lớn, mang tính biểu tượng của Thủ đô. Không gian này được kết nối với quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn, hình thành một quần thể “Lịch sử - Văn hóa - Nghệ thuật” tiêu biểu của Hà Nội.

Phạm vi nghiên cứu quy hoạch có diện tích khoảng 65,89 ha. Một trong những định hướng đáng chú ý là mở rộng không gian kết nối xung quanh hồ Hoàn Kiếm, đặc biệt ở khu vực phía Bắc và phía Đông. Tại phía Bắc hồ, phương án đề xuất mở rộng quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và bố trí một công trình biểu tượng được gọi là “Khải Hoàn môn”.

Việc nghiên cứu quy hoạch cải tạo, chỉnh trang, tái thiết và tái cấu trúc khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận được xác định với 4 mục tiêu chính: mở rộng không gian kết nối; tái thiết các không gian sinh hoạt cộng đồng, quảng trường, công viên cây xanh; cải tạo, chỉnh trang các công trình kiến trúc có giá trị lịch sử, văn hóa; đồng thời tạo lập không gian đa dạng, linh hoạt để phục vụ các hoạt động, sự kiện của Thủ đô. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được đặt trong định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm.

Mở rộng không gian hồ Gươm là cần thiết nhưng cần thận trọng với hình ảnh và ý tưởng kiến trúc

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng việc nghiên cứu mở rộng không gian hồ Hoàn Kiếm là cần thiết trong bối cảnh Hà Nội đã phát triển mạnh cả về quy mô dân số, hoạt động đô thị và nhu cầu sử dụng không gian công cộng.

Theo ông Trần Huy Ánh, khi đặt vấn đề quy hoạch hồ Hoàn Kiếm với tầm nhìn 100 năm, điều quan trọng là phải hình dung được hồ Hoàn Kiếm của tương lai sẽ như thế nào. “Chúng ta phải nhìn thấy một tương lai hồ Gươm 100 năm nó là như thế nào. Chúng ta phải hình dung được”, KTS Trần Huy Ánh nói.

Ông cho rằng những thay đổi về không gian hồ Hoàn Kiếm có thể mở ra cơ hội xử lý những công trình hiện hữu không còn phù hợp hoặc không còn đáp ứng được chức năng sử dụng. Tuy nhiên, việc thay thế cần hướng tới những công trình có giá trị cao hơn, thậm chí tạo ra những không gian có khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.

“Thay thế nó bằng công trình có giá trị hơn để đem lại một không gian chờ đợi cho tương lai con cháu chúng ta được xây dựng thì cũng là một nhiệm vụ đặt ra ngay trong lúc này”, ông Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Đánh giá các hình ảnh phối cảnh của phương án được đưa ra lấy ý kiến, KTS Trần Huy Ánh cho rằng giới kiến trúc sư có thể nhận thấy một số hạn chế. Theo ông, trong bối cảnh đồ án được thực hiện trong thời gian tương đối ngắn, việc chuẩn bị hình ảnh, phối cảnh cần được đặc biệt chú trọng bởi đây là những yếu tố đầu tiên để cộng đồng hình dung về diện mạo tương lai của một khu vực có giá trị đặc biệt.

Ông dẫn chứng, một số hình ảnh về Tháp Bút, đền Ngọc Sơn trong phối cảnh có sự khác biệt đáng kể so với thực tế. Điều này có thể khiến người dân tiếp nhận thông tin không đúng với hiện trạng. “Đưa ra để xin ý kiến mà những hình vẽ không được chuẩn bị kỹ thì tôi cho rằng cũng sẽ gặp phải những điều không thuận lợi”, KTS Trần Huy Ánh nhận định.

Đối với khu vực hồ Hoàn Kiếm, ông cho rằng đơn vị thực hiện đồ án cần hết sức thận trọng về lịch sử, văn hóa và ý tưởng kiến trúc. Bởi đây không chỉ là một không gian đô thị thông thường mà còn là nơi gắn với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt của Hà Nội và Việt Nam.

“Đây là nơi lắng hồn sông núi Việt Nam, nơi mà những ấn tượng tốt đẹp, sâu lắng nhất của con dân nước Việt cũng như bạn bè quốc tế gửi gắm. Tất cả những công trình kiến trúc ở đây đều phải có những giá trị xuất sắc”, KTS Trần Huy Ánhnói.

“Khải Hoàn môn” cần được nghiên cứu kỹ về kiến trúc và văn hóa

Đề cập ý tưởng bố trí công trình biểu tượng “Khải Hoàn môn” tại khu vực phía Bắc hồ Hoàn Kiếm, KTS Trần Huy Ánh cho rằng đây là vấn đề cần được nghiên cứu kỹ trước khi đưa ra một phương án chính thức. Theo ông, khải hoàn môn vốn là một cấu trúc kiến trúc có nguồn gốc và ảnh hưởng từ văn hóa Hy Lạp, La Mã, đồng thời là một loại hình kiến trúc đã được định hình qua nhiều thế kỷ.

Khi đưa một hình thức kiến trúc như vậy vào một không gian đặc biệt của Hà Nội, cần có sự nghiên cứu đầy đủ về bối cảnh lịch sử, văn hóa, cảnh quan và bản sắc Việt Nam. “Đây là một cái mới, cho nên có thể bài học ấy còn phải được nghiên cứu thêm”, ông Trần Huy Ánh nói.

Theo vị kiến trúc sư, việc lựa chọn một công trình biểu tượng tại hồ Hoàn Kiếm không nên chỉ dựa trên hình thức kiến trúc bắt mắt mà phải bảo đảm sự hài hòa với toàn bộ không gian lịch sử - văn hóa xung quanh.

Một nội dung khác được KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh là việc nghiên cứu và khai thác không gian ngầm. Theo ông, quá trình hiện đại hóa đô thị Hà Nội đã tạo ra nhu cầu rất lớn đối với các công trình hạ tầng ngầm. Nếu được nghiên cứu hợp lý, không gian ngầm có thể giúp giải phóng mặt đất, tăng diện tích dành cho người đi bộ, cây xanh và các hoạt động cộng đồng.

“Có cơ hội rất lớn là những công trình ngầm được giải phóng những không gian lớn mặt đất. Do vậy có thể có những điều kiện xây dựng những công trình ngầm nhưng lại thân thiện với mặt đất, thân thiện với bầu trời”, ông phân tích.

KTS Trần Huy Ánh cho rằng, đây là lợi thế mà các nhà nghiên cứu cần lưu ý trong đồ án quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm. Bên cạnh đó, ông đề cập việc ứng dụng mô hình thông tin công trìnhtrong quá trình nghiên cứu, thiết kế và quản lý các công trình.

Theo ông, ứng dụng mô hình thông tin công trìnhkhông chỉ cung cấp các thông số về kích thước, hình học mà còn có thể tích hợp nhiều thông tin liên quan đến kinh tế, xã hội, văn hóa, tiến độ thực hiện, khai thác và vận hành công trình. Với một đồ án có tầm nhìn dài hạn như quy hoạch hồ Hoàn Kiếm, việc sử dụng các công cụ và phương pháp hiện đại có thể giúp quá trình nghiên cứu, đánh giá phương án trở nên toàn diện hơn.

Giữ tỷ lệ không gian và bản sắc hồ Gươm

KTS Trần Huy Ánh đánh giá chủ trương mở rộng không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm là hợp lý khi Hà Nội hiện nay đã khác rất nhiều so với thời điểm khu vực trung tâm được hình thành. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng mở rộng không đồng nghĩa với việc làm thay đổi tỷ lệ và đặc trưng vốn có của không gian hồ Gươm.

Theo ông, khu vực này có hai nhóm giá trị cần được cân bằng: một bên là yêu cầu thích ứng với sự phát triển hiện đại, một bên là những giá trị văn hóa, lịch sử đã được lưu dấu qua nhiều thế hệ. “Cái đổi thay là thích ứng, cái giá trị là văn hóa lịch sử. Cái đã lưu dấu lại cái kích thước của cảnh quan sông nước, cảnh quan lịch sử gắn bó với con người thì những tỷ lệ đó cần được bảo lưu”, ông Trần Huy Ánh nói.

Ông cho rằng dù Hà Nội phát triển hiện đại đến đâu, các công trình và không gian mới tại hồ Hoàn Kiếm vẫn phải gần gũi với con người. Nếu quy mô, hình thức kiến trúc vượt quá tỷ lệ phù hợp, không gian đô thị có thể trở nên xa lạ với cộng đồng.

“Cho dù là phát triển hiện đại bao nhiêu thì nó phải gần gũi với con người. Nếu kích thước vượt qua cái tỷ lệ đó thì ngày càng xa lạ với con người và không gian đô thị đó sẽ không còn sức sống như trong bản vẽ trình bày”, KTS Trần Huy Ánh cảnh báo.

Một công trình có thể mất 5 năm, 10 năm hoặc thậm chí 20 năm mới được xây dựng, nhưng quá trình suy nghĩ, nghiên cứu và tranh luận về công trình cần được bắt đầu từ sớm. Đặc biệt với hồ Hoàn Kiếm - một không gian có vị trí đặc biệt trong lịch sử phát triển đô thị Hà Nội - việc xác định quy mô, hình thức kiến trúc và tổ chức không gian cần dựa trên những nghiên cứu đầy đủ thay vì chỉ nhìn vào một số thông số cơ bản hoặc hình ảnh phối cảnh ban đầu.

KTS Trần Huy Ánh cho rằng đây là cơ hội lớn để giới kiến trúc, quy hoạch, nghệ thuật và lịch sử cùng tham gia, qua đó tạo ra một đồ án có giá trị lâu dài cho Thủ đô. “Đây là một cơ hội rất lớn, nhưng cơ hội đó phải được đưa ra bàn thảo rộng rãi, bởi nghiên cứu thấu đáo thì nó sẽ đem lại những giá trị đích thực”.

Việc lấy ý kiến cộng đồng dân cư vì thế được xem là một bước quan trọng trong quá trình hoàn thiện phương án điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Với tầm nhìn 100 năm, những quyết định về không gian, kiến trúc và cảnh quan tại đây không chỉ tác động đến diện mạo Hà Nội hiện tại mà còn để lại dấu ấn cho nhiều thế hệ mai sau.