Lần đầu tiên kể từ khi cuộc xung đột Mỹ - Iran bắt đầu hôm 28/2, Hạ viện Mỹ đã thông qua một nghị quyết vào hôm 3/6, với kỳ vọng có thể buộc Tổng thống Donald Trump chấm dứt hành động quân sự ở Trung Đông. Cuộc bỏ phiếu của Hạ viện diễn ra khoảng hai tuần sau khi Thượng viện bỏ phiếu thông qua nghị quyết riêng, với các nội dung khá tương đồng.

Cuộc tranh giành lập pháp xung quanh Nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh diễn ra trong bối cảnh công chúng Mỹ phản đối cuộc chiến và những tác động của nó, bao gồm giá nhiên liệu tăng vọt do Iran đóng cửa eo biển Hormuz sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện Mỹ kết thúc với tỷ lệ 215-208, với 4 thành viên đảng Cộng hòa cùng với các thành viên đảng Dân chủ ủng hộ văn bản này. Cuộc bỏ phiếu của Thượng viện hôm 19/5 có kết quả là 50-47, với một số thượng nghị sĩ không bỏ phiếu. 4 thượng nghị sĩ đảng Cộng hòađã cùng với tất cả các thượng nghị sĩ đảng Dân chủ, ngoại trừ Thượng nghị sĩ John Fetterman của bang Pennsylvania bỏ phiếu ủng hộ.

“Đảng Dân chủ bị kích động bởi Hội chứng Rối loạn tâm thần Trump”, Tổng thống Trump bình luận một ngày sau cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện.

“Họ thà để đất nước chúng ta thất bại còn hơn là cho tôi thêm một chiến thắng nữa, trong số rất nhiều chiến thắng. 4 hạ nghị sĩđảng Cộng hòa, đó lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Họ là những kẻ thích phô trương! Họ nên tự xấu hổ về bản thân mình”, ông Trump nói.

Đối với những người chỉ trích cuộc chiến, các diễn biến tại Quốc hội Mỹ được xem là bước tiến. Nhưng vẫn còn một chặng đường dài phía trước khi hành động của Quốc hội có thể ngăn được Tổng thống tiếp tục cuộc chiến.

Nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh là gì?

Điều I, Mục 8 của Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền tuyên chiến. Lần cuối cùng Quốc hội tuyên chiến là vào đầu Thế chiến II, khi Tổng thống Franklin Roosevelt làm Tổng thống. Kể từ đó, các Tổng thống thường khởi xướng hành động quân sự bằng cách sử dụng quyền lực được Hiến pháp trao cho họ với tư cách là tổng tư lệnh mà không cần tuyên bố chiến tranh chính thức.

Tháng 8/1964, Tổng thống Lyndon B. Johnson đã yêu cầu Quốc hội ủng hộ nỗ lực mở rộng vai trò của Mỹ tại Việt Nam. Ông đã nhận được sự ủng hộ đó với việc ban hành Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ, được cả hai viện của Quốc hội thông qua. Khi Chiến tranh Việt Nam vào giai đoạn khốc liệt nhất, các nhà lập pháp Mỹ ngày càng cảm thấy thất vọng về vai trò thứ yếu của họ trong việc đưa quân đội Mỹ ra nước ngoài. Vì vậy, vào năm 1973, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh, được ban hành bất chấp sự phủ quyết của Tổng thống Richard Nixon.

Nghị quyết yêu cầu rằng, trong trường hợp không có tuyên bố chiến tranh, Tổng thống phải báo cáo với Quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi đưa lực lượng vũ trang vào cuộc chiến và phải chấm dứt việc sử dụng lực lượng vũ trang Mỹ trong vòng 60 ngày trừ khi Quốc hội cho phép khác. Nếu không được chấp thuận và Tổng thống cho rằng đó là tình trạng khẩn cấp, thì sẽ được gia hạn thêm 30 ngày để chấm dứt các hoạt động.

Trong những thập kỷ gần đây, sự đồng thuận của Quốc hội thường được thực hiện bằng cách thông qua một “văn bản cho phép sử dụng lực lượng quân sự”. Không giống như những người tiền nhiệm của mình, ông Trump đã không trình lên Quốc hội một yêu cầu ủy quyền nào. Và ông tự cho mình quyền tự do hành động, bỏ qua cơ quan lập pháp.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Quốc hội Mỹ đã thông qua hai nghị quyết nhằm hạn chế quyền lực chiến tranh của Tổng thống Trump. Dẫu vậy, cả hai nỗ lực này đều không đủ phiếu để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống. Một nghị quyết, vào năm 2019, nhằm chấm dứt sự hỗ trợ của Mỹ cho cuộc chiến của Saudi Arabia ở Yemen. Nghị quyết còn lại, vào năm 2020, nhằm ngăn chặn các hành động tiếp theo của Mỹ sau khi ông Trump ra lệnh tấn công giết chết một quan chức cấp cao của Iran, Qasem Soleimani.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, cả Hạ viện và Thượng viện đều nằm dưới sự kiểm soát của đảng Cộng hòa. Vì thế, khả năng tùy nghi hành động của ông Trump càng rộng mở.

Hầu hết các thành viên đảng Cộng hòa đều sẵn sàng để Tổng thống Trump theo đuổi các hành động quân sự ở nước ngoài mà không cần sự cho phép rõ ràng của Quốc hội. Tháng 6/2025, Thượng viện đã bỏ phiếu chống lại việc thông qua một nghị quyết về quyền lực chiến tranh đối với Iran. Một nghị quyết tiếp theo, về quyết định sử dụng lực lượng quân sự để bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro, đã thất bại sít sao.

Cơ hội nào để Quốc hội “trói tay” ông Trump?

Hạn chót 60 ngày để chấm dứt các hành động thù địch nhằm vào Iran mà không cần sự cho phép của Quốc hội đã đến vào ngày 1/5. Thế nhưng, bằng một lập luận mới lạ, Tổng thống Mỹ tuyên bố hành động quân sự đã “chấm dứt” do lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Và vì thế, việc tuân thủ là không cần thiết.

Động thái này đã bỏ qua thực tế rằng các hành động thù địch vẫn tiếp diễn định kỳ, với việc triển khai một lượng lớn lực lượng Mỹ trong khu vực và các tàu hải quân Mỹ tuần tra eo biển. Và vì thế, Thượng viện sẽ cần 60 phiếu để tiến hành bỏ phiếu cuối cùng về nghị quyết về quyền lực chiến tranh nếu mọi thượng nghị sĩ đều bỏ phiếu. Điều đó sẽ đòi hỏi thêm 10 phiếu nữa ngoài những người đã ủng hộ cuộc bỏ phiếu ngày 19/5. Đó sẽ là một trở ngại đáng kể.

“Lòng trung thành với đảng là một lực lượng mạnh mẽ tại Quốc hội, và các nhà lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Hạ viện và Thượng viện sẽ có động lực mạnh mẽ để cho phép Nhà Trắng sử dụng lực lượng quân sự mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội”, Matthew Green, một nhà khoa học chính trị tại Đại học Công giáo, cho biết.

Nếu Thượng viện giành được 60 phiếu và thông qua một bản nghị quyết về nội dung này, hai viện Quốc hội sẽ phải giải quyết những khác biệt trong văn bản dự luật giữa hai cơ quan. Điều này có thể cần thêm phiếu bầu.

Nếu cả hai viện thông qua các phiên bản giống hệt nhau của nghị quyết, biện pháp này vẫn cần chữ ký của Tổng thống để có hiệu lực. Đây là điều không thể xảy ra dựa trên cam kết của ông Trump đối với cuộc chiến cho đến nay.

Nếu Tổng thống Trump phủ quyết, Hạ viện và Thượng viện Mỹ chỉ có thể bác bỏ quyền phủ quyết với 2/3 số phiếu ở mỗi viện, cao hơn nhiều so với sự ủng hộ đã được thể hiện cho đến nay. Và đây là điều bất khả thi tiếp theo.Lịch sử chính trị Mỹ cho thấy, chưa có nghị quyết về quyền lực chiến tranh nào từng vượt qua được quyền phủ quyết.

“Nếu được ban hành, nghị quyết chung sẽ yêu cầu rút quân trong vòng 30 ngày kể từ khi ban hành, không bao gồm các biện pháp tự vệ, trừ khi có sự cho phép cụ thể của Quốc hội để tiếp tục hành động”, Steven Smith, một nhà khoa học chính trị tại Đại học bang Arizona, cho biết.

Quốc hội Mỹ có thể tiến xa hơn và thông qua luật từ chối cấp kinh phí cho chiến tranh, nhưng điều đó gần như chắc chắn cũng sẽ bị phủ quyết, đòi hỏi phải có sự đồng thuận của 2/3 từ cả hai viện để bác bỏ quyền phủ quyết.

Thắng lợi an ủi

Mark F. Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho biết toàn bộ vấn đề có thể kết thúc tại Tòa án. Kể từ khi nghị quyết về quyền lực chiến tranh được thông qua, các tòa án đã nhiều lần từ chối phán quyết về tính hợp hiến của nó.

“Nếu Quốc hội thông qua luật, chính quyền Trump sẽ đưa ra lý lẽ pháp lý để không tuân thủ, và vấn đề cuối cùng sẽ được đưa ra trước Tòa án Tối cao. Đó là mô hình chung của họ”,ông Cancian nói.

Tuy nhiên, những người ủng hộ nghị quyết về quyền lực chiến tranh vẫn có thể an ủi phần nào bằng một số chiến thắng ngay cả khi họ không thể thông qua được một biện pháp nào tại Quốc hội.

“Cho đến nay, những nỗ lực của Quốc hội đã bị cản trở, nhưng chúng đã có một số tác động chính trị bằng cách giữ vấn đề này trên các phương tiện truyền thông và nhấn mạnh sự phản đối của Quốc hội và công chúng đối với chiến tranh”, ôngCancian nói.