Tổ khuyến nông cộng đồng xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị đang phát huy vai trò định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng cho người dân. Dưới sự khuyến khích và hỗ trợ của lực lượng này, 4 hộ dân tại thôn Nam Dinh, xã Bố Trạch đã mạnh dạn chuyển đổi 4 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng cây tràm 5 gân, một loại dược liệu có giá trị kinh tế cao.

Ông Nguyễn Văn Lưu, thôn Nam Dinh, xã Bố Trạch cho biết, cây tràm 5 gân sinh trưởng tốt, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương và hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế ổn định. Đặc biệt, loại cây này chỉ cần trồng một lần nhưng có thể thu hoạch trong vòng từ 25–30 năm, giúp người dân yên tâm đầu tư lâu dài. “Được sự quan tâm của khuyến nông thì chúng tôi được hỗ trợ về khâu kỹ thuật rồi phòng trừ sâu bệnh, rồi cây giống và phân bón thì bà con cũng phấn khởi để đầu tư sản xuất”.

Không chỉ hỗ trợ về kỹ thuật và vật tư đầu vào, hệ thống khuyến nông cơ sở còn đóng vai trò cầu nối giúp người dân liên kết với doanh nghiệp, đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Đây được xem là yếu tố then chốt giúp mô hình sản xuất phát triển bền vững. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, lực lượng khuyến nông cơ sở cũng gặp không ít khó khăn. Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp khiến khối lượng công việc tăng đáng kể, trong khi nhân lực còn hạn chế.

Ông Nguyễn Trương Nhân, cán bộ khuyến nông Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị nói rằng, hiện nay, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp ngày càng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, công tác khuyến nông đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính chiến lược.

“Chúng tôi cũng khuyến khích bà con nông dân chuyển đổi một số mô hình liên kết đa giá trị để nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, tăng cao giá trị sản phẩm. Có một số khó khăn như công tác khuyến nông do khối lượng công việc nhiều, nhân lực hạn chế đòi hỏi cán bộ khuyến nông phải linh hoạt ứng biến”.

Thực tế cho thấy, việc chuyển đổi từ phương thức “cầm tay chỉ việc” sang khuyến nông đa giá trị đang là xu hướng tất yếu. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo ra sự gắn kết chặt chẽ giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Một trong những minh chứng rõ nét là mô hình liên kết sản xuất cây dược liệu tràm 5 gân giữa người dân, hợp tác xã và hệ thống khuyến nông.

Ông Phan Ngọc Đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị cho hay, thời gian qua, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị đã đổi mới phương thức hoạt động, phát huy vai trò “trục kết nối” trong hệ sinh thái nông nghiệp. Một trong những điểm sáng là mô hình liên kết theo chuỗi giá trị cây dược liệu tràm 5 gân có sự tham gia chặt chẽ của hệ thống khuyến nông, doanh nghiệp, chính quyền địa phương và người dân. Trong mô hình này, khuyến nông không chỉ hướng dẫn kỹ thuật mà còn tham gia tổ chức sản xuất, kết nối thị trường. Chính quyền cấp xã đóng vai trò điều phối, hỗ trợ về đất đai và vận động người dân tham gia; doanh nghiệp đảm nhận khâu chế biến và tiêu thụ sản phẩm; còn người dân là chủ thể trực tiếp sản xuất.

Ông Phan Ngọc Đồng thông tin thêm, công tác khuyến nông tại tỉnh Quảng Trị tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh liên kết “4 nhà”- Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông, thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị.

“Hiện nay không chỉ là hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, chăn nuôi mà chúng tôi còn tiến hành kết nối các bên liên quan về khoa học kỹ thuật, các doanh nghiệp, các hợp tác xã, chính quyền địa phương tạo điều kiện tốt nhất cho nông dân”.

Đến nay, cả nước đã thành lập gần 5.200 tổ khuyến nông cộng đồng với gần 47.500 thành viên. Lực lượng này trực tiếp “cầm tay chỉ việc” trong tổ chức sản xuất theo chuỗi, hướng dẫn nông dân ghi chép, tuân thủ quy trình, tiếp cận tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu, liên kết doanh nghiệp tiêu thụ. Từ “điểm cuối” tiếp xúc trực tiếp với nông dân, lực lượng này cũng trở thành “điểm khởi đầu” của những mô hình sản xuất mới, những vùng nguyên liệu chuẩn, những hợp tác xã hoạt động theo tư duy thị trường.

Hiện nay, hệ thống khuyến nông được tổ chức lại theo hướng “gần dân, sát dân, trực tiếp phục vụ nhân dân” và phải “gắn với cơ sở, gắn với đồng ruộng”. Theo mô hình mới, khuyến nông xã được đặt trong Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công cấp xã và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo xã. Sự thay đổi đột phá này nhằm đưa hoạt động khuyến nông trở thành nhiệm vụ thường xuyên, thiết yếu của chính quyền cơ sở. Điểm nhấn của mô hình mới là yêu cầu mọi hoạt động khuyến nông phải bám địa bàn, bám hộ, bám tổ nhóm sản xuất; hỗ trợ trực tiếp người dân trong phát triển sản xuất, chuyển đổi sinh kế, tiếp cận thị trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Việc sắp xếp hệ thống khuyến nông tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa cấp tỉnh và cấp xã thông qua các đơn vị sự nghiệp tại cơ sở chính là chìa khóa để thúc đẩy sản xuất nông nghiệp bền vững, góp phần phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia nhìn nhận, chiến lược phát triển khuyến nông đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định rõ yêu cầu dịch chuyển từ mô hình “khuyến nông kỹ thuật” sang “khuyến nông đa giá trị”, gắn với kinh tế nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, kinh tế số. Khuyến nông trong kỷ nguyên mới được định vị với 6 vai trò trọng tâm là Cầu nối kinh tế - thị trường; Cầu nối chính sách; Cầu nối giảm nghèo bền vững; Cầu nối cộng đồng; Cầu nối môi trường sinh thái; Cầu nối khuyến nông số.

Ông Lê Quốc Thanh khẳng định, khuyến nông không chỉ là “người truyền đạt kỹ thuật” mà trở thành lực lượng dẫn dắt nông dân xây dựng mô hình sản xuất mới, thích ứng với yêu cầu hội nhập sâu, cạnh tranh cao và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường trong nước, quốc tế. “Định vị được lực lượng khuyến nông cấp xã phải gần dân. Trách nhiệm của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia là phải hình thành được các tài liệu, mô-đun để đào tạo tập huấn cho lực lượng này. Đối với các tỉnh cần tăng cường thực hiện quy chế phối hợp, phân cấp, phân quyền cũng như là thường xuyên kiểm tra đánh giá, đồng hành với đào tạo, đào tạo hơn nữa cho lực lượng này”.