Quân y phải thay đổi mạnh do yếu tố máy bay không người lái

UAV đã trở thành vũ khí lợi hại của Ukraine để đối phó với cuộc tiến công quân sự của Nga. Trong khi đó, Nga cũng đã học được cách tiến hành tác chiến bằng UAV, với sự tinh vi ngày càng tăng. Kết quả là chiến trường trở nên khốc liệt cho cả hai bên. Nga không còn thường xuyên điều động các đoàn xe bọc thép lớn băng qua chiến trường nữa. Thay vào đó, quân đội hai bên đều hoạt động dưới sự giám sát và tấn công liên tục của máy bay không người lái.

Đối phương có thể phát hiện hầu hết các chuyển động ở phía đối diện, và chỉ trong vài phút, UAV có thể đang tiến đến rất gần, theo tờ National Interest. Thượng úy Ihor Ivanov thuộc Lữ đoàn Đổ bộ đường không 80 của Ukraine kể rằng một sai lầm nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng nhanh chóng như thế nào. Vào tháng 10/2025, các tân binh tiến vào một hầm trú ẩn gần Vyiakivka ở tỉnh Donetsk mà không có ngụy trang đúng cách hoặc kỷ luật di chuyển. Một UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) của Nga đã tấn công vị trí này trong vòng một phút.

Cách mạng UAV không chỉ thay đổi cách binh lính chiến đấu mà còn cả cách họ được điều trị sau khi bị thương trong chiến đấu. UAV đang làm biến đổi những vết thương mà họ phải chịu, làm tăng khó khăn trong việc sơ tán khỏi vùng nguy hiểm và cách họ được điều trị sau đó. “Bộ ba Tử thần” gồm thương tích do máy bay không người lái, thời gian cứu hộ kéo dài và sự lan tràn của các loại sát thủ UAV hiện đang định hình y học chiến trường ở Ukraine và có thể sẽ thu hút sự chú ý của các nhà hoạch định quốc phòng NATO trong thời gian tới.

Y học quân sự từ lâu đã nhấn mạnh “Giờ Vàng”: Giai đoạn quan trọng sau khi một người lính bị thương, khi việc sơ tán và điều trị nhanh chóng có thể tạo sự khác biệt giữa sự sống và cái chết. Nhưng trên chiến trường ngày nay đầy rẫy UAV, việc tiếp cận người bị thương thường nguy hiểm hơn nhiều. Xe cứu thương và bản thân lực lượng quân y có thể trúng hỏa lực.

Quân y Ukraine ngày càng tránh các dấu hiệu như Chữ thập đỏ. Sĩ quan quân y phụ trách một quân y viện ngầm của Ukraine nói với tờ The Economist rằng nhân viên y tế thường được khuyên nên loại bỏ các dấu hiệu nhận dạng vì chúng có thể dẫn hỏa lực nhiều lớp của đối phương tới các mục tiêu xung quanh.

Trong tình huống bị tấn công dồn dập như vậy, đối với những người lính trong chiến hào, điều này có nghĩa là "Giờ Vàng" đã biến thành Giờ Vĩnh hằng. Những binh lính bị thương có thể bị mắc kẹt hàng giờ, thậm chí hàng ngày, trước khi được sơ tán. Ở một số khu vực, binh lính vẫn ở lại các vị trí tiền tuyến trong nhiều tháng liền vì việc di chuyển bằng xe cộ là quá nguy hiểm. Việc đến hoặc rời khỏi những vị trí đó thường có nghĩa là phải đi bộ hàng kilomet, dưới sự theo dõi liên tục của UAV đối phương.

Thích ứng với môi trường UAV

Khi “Gờ Vàng” đã qua, việc chăm sóc y tế kéo dài tại hiện trường đang trở thành trọng tâm mới. Cựu binh Mỹ Ben Wiselogle, một cựu nhân viên y tế chiến trường thuộc đơn vị Azov, nói rằng các binh sĩ quân y ngày càng được kỳ vọng phải giữ cho binh lính bị thương sống sót trong thời gian dài thông qua truyền máu, truyền dịch tĩnh mạch, kiểm soát cơn đau, kiểm soát nhiễm trùng và các can thiệp khác từng chỉ dành cho các cấp độ chăm sóc cao hơn.

Đã có trường hợp, một binh sĩ phải ở lại tiền tuyến trong 5 tháng sau khi bị thương ở chân vì các nỗ lực sơ tán liên tục thất bại.

Tải thương bằng đường hàng không, vốn là trọng tâm của quân y chiến trường Mỹ, phần lớn không khả dụng trong môi trường bão hòa UAV, nơi ngay cả máy bay trực thăng cũng có thể nhanh chóng trở thành mục tiêu. Ukraine đã thích nghi với tình hình này bằng các phương pháp sơ tán tự chế, bao gồm sử dụng các phương tiện mặt đất không người lái (UGV) đóng vai trò là y tá cơ khí, vật tư y tế được vận chuyển bằng máy bay không người lái và các đoàn tàu bệnh viện được cải tạo thành các nền tảng phân loại di động. Cựu binh Wiselogle cho biết, một số đơn vị Ukraine đã sử dụng UAV vào cuối năm 2025 để cung cấp bộ dụng cụ truyền dịch tĩnh mạch và máu toàn phần cho những thương binh không thể được sơ tán nhanh chóng.

Hoạt động sơ tán này thường thu hút sự chú ý của UAV đối phương. Tại Kostiantynivka, một xe thiết giáp chở quân M113 được trang bị giáp tự chế kiểu nhím đã sống sót sau nhiều cuộc tấn công của FPV Nga trong khi sơ tán binh lính thuộc Lữ đoàn Liut của Ukraine.

Khi khu vực “nhả đạn” trở nên quá nguy hiểm cho phương tiện có người lái thì các phương tiện mặt đất không người lái (UGV) có thể di chuyển vào ban đêm với nguy cơ thấp bị UAV đối phương phát hiện.

Nhưng các chỉ huy vẫn cần những điều kiện thích hợp trước khi phê duyệt một nhiệm vụ sơ tán như vậy. Nếu một UGV chở thương binh bị phục kích, người đó có thể bị kẹt giữa đường.

Do đó, Ukraine đã đầu tư thiết kế các khoang sơ tán bọc thép để tăng cơ hội sống sót cho thương binh trong quá trình được cứu hộ.

Nhiệm vụ gần đây của Tiểu đoàn Quân y Độc lập số 1 của Ukraine đã cho thấy lý do tại sao những khoang này lại quan trọng. Một xe tự hành mặt đất (UGV) chở một thương binh đi 36,5 km từ tiền tuyến và vấp phải hai quả mìn trên đường trở về. Tuy nhiên, khoang bọc thép đã bảo vệ anh ta khỏi mảnh đạn và cho phép cuộc sơ tán thành công.

Lyuba Shipovich, đồng sáng lập Dignitas Ukraine, nói rằng khả năng kết nối vẫn là một hạn chế lớn. UGV sẽ cần khả năng tự chủ cao hơn để hoàn thành các chuyến tải thương ngay cả khi người điều khiển mất kết nối. Các hệ thống chiến hào trong tương lai có thể cần các tuyến đường robot được che chắn và các điểm truy cập cho phép UGV di chuyển thương binh, đạn dược và vật tư trong khi vẫn được che chắn trước máy bay không người lái.

Khi không thể sơ tán binh sĩ bị thương, UAV có thể vận chuyển vật tư y tế trực tiếp đến các vị trí chiến hào, giúp thương binh cầm cự cho đến khi việc sơ tán khả thi. Ukraine cũng đang thử nghiệm UAV đa cánh quạt lên thẳng để sơ tán binh sĩ bị thương bằng đường không, vì các phương tiện mặt đất và xe tự hành trên mặt đất (UGV) ngày càng dễ bị tấn công bởi máy bay không người lái FPV.

Vấn đề vẫn nan giải

Nhưng việc gây thương tích và trì hoãn sơ tán (CASEVAC) gây ra nhiều vấn đề hơn chỉ là buộc binh sĩ phải chờ đợi điều trị.

“Những thương tích phổ biến nhất mà binh sĩ gặp phải là thương tích do sóng nổ và mìn gây ra”, Kyrylo Matros, nhân viên quân y chiến đấu cấp cao của Trung đoàn Tấn công Độc lập số 1, chia sẻ. Máy bay không người lái FPV và đạn tuần kích gây ra tới 90% thương vong ở một số khu vực và đang định hình lại hồ sơ thương tích trên chiến trường.

Các bác sĩ phẫu thuật chấn thương người Mỹ từng làm việc tại Ukraine, bao gồm Đại tá quân đội Mỹ đã nghỉ hưu Hudson Berrey và Michael Samotowka, đã tận mắt chứng kiến ​​hậu quả tại các bệnh viện dã chiến tiền tuyến cấp 1 và các trung tâm chấn thương cấp 2. Họ nói rằng đặc điểm vết thương đang chuyển dịch từ các vết thương do đạn bắn truyền thống và thương tích gián tiếp do pháo sang các vết thương do đòn đánh chính xác vào các chi, mặt và cổ không được che chắn.

Nhiều trường hợp thương vong cũng bị thương nặng do nổ bên trong áo giáp và mũ bảo vệ. Kết quả là số lượng các thương tích phức tạp ở đa chi và mặt, bỏng và chấn thương do vụ nổ ngày càng tăng, khác với các mô hình thương vong mà quân đội phương Tây đã dành hàng thập kỷ để chuẩn bị.

Ở Ukraine, khi “Giờ Vàng” kéo dài đến nhiều ngày, hội chứng garô cũng trở thành một biến chứng nghiêm trọng. Các bác sĩ phẫu thuật quân đội Ukraine như Đại tá Konstantin Humeniuk và Thiếu tá Dmytro Beshley nói rằng khoảng 40% số người thương vong được sơ tán đáp ứng các tiêu chí của tình trạng này, và hầu hết trong số họ cuối cùng đều cần phải cắt cụt chi. Và trong số những người sống sót sau phẫu thuật, gần một nửa vẫn có thể chết vì suy tạng liên quan đến hội chứng garô.

Những chậm trễ tương tự cũng tạo điều kiện lý tưởng cho nhiễm trùng, thường là do các “siêu vi khuẩn chiến tranh” kháng kháng sinh.

Tiến sĩ Hailie Uren, chuyên gia hàng đầu về kháng thuốc kháng vi sinh vật (gồm cả virus) và kiểm soát nhiễm trùng tại Trung tâm Y tế Công cộng Ukraine, đã cảnh báo rằng các vết thương do bom đạn bị nhiễm bẩn bởi đất và mảnh vụn, quá trình sơ tán kéo dài và cơ hội hạn chế về khử nhiễm sớm đang đẩy nhanh sự xuất hiện của các bệnh nhiễm trùng khó điều trị. Trong điều kiện chiến tranh, các vết thương bị nhiễm bẩn có thể tiến triển từ sự xâm nhập của vi khuẩn đến nhiễm trùng toàn thân khi thương binh di chuyển qua chuỗi sơ tán.

Lý thuyết chưa theo kịp thực tiễn

Khi một số thương binh chuyển sang giai đoạn điều trị dứt điểm, vết thương của họ có thể mang nhiều loại vi khuẩn “mầm bệnh chiến tranh”, bao gồm Klebsiella, Pseudomonas và Acinetobacter. Một số bệnh nhiễm trùng này đang trở nên kháng thuốc đối với hầu hết hoặc tất cả các loại kháng sinh hiện có, biến y học chiến trường thành một vấn đề an ninh sinh học rộng lớn hơn đối với Ukraine và NATO.

Nhưng học thuyết của NATO vẫn chưa bắt kịp với thực tế chiến trường, nơi những thương binh có thể bị mắc kẹt dưới sự giám sát liên tục của UAV đối phương trước khi họ đến được chỗ phẫu thuật. Mô hình vận chuyển y tế bằng trực thăng, vốn là nền tảng của y học quân sự phương Tây ở Iraq và Afghanistan, ngày càng dễ bị tổn thương. Ukraine đã cho thấy rằng ngay cả trực thăng cũng có thể bị săn đuổi bởi các máy bay không người lái FPV giá rẻ, khiến việc sơ tán bằng đường không nhanh chóng trở nên rủi ro và kém tin cậy hơn nhiều so với giả định của nhiều nhà hoạch định phương Tây.

Thực tế, Ukraine đã trở thành cuộc thử nghiệm thực tế về mọi giả định mà y học quân sự phương Tây đã áp dụng kể từ Afghanistan. Chính những công nghệ UAV cho phép các quốc gia yếu hơn gây ra thiệt hại bất cân xứng cho các cường quốc lớn hơn cũng đang định hình lại y học chiến trường hiện đại.

“Cách duy nhất để chúng ta có thể đưa quân bộ vào Iran mà không gây thương vong lớn là phải làm chủ được trò chơi FPV (điều khiển từ xa bằng camera góc nhìn thứ nhất)”, Sam Nahins, cựu binh điều khiển UAV Reaper của quân đội Mỹ, nhận định. Nhưng tốc độ thích ứng chậm chạp, ngay cả khi Israel phải đối mặt với việc Hezbollah sử dụng UAV cáp quang ở Lebanon, cho thấy các cuộc chiến tranh trong tương lai sẽ gây thương vong nhanh hơn so với khả năng ứng phó của học thuyết phương Tây.

Hậu quả đã hiện hữu và bài học rất rõ ràng. Khi thương binh di chuyển qua hệ thống y tế quân sự, từ các nhân viên y tế ở tuyến đầu đến các bệnh viện chăm sóc chuyên sâu ở hậu phương, Bộ ba Tử thần để lại một vệt dài: cụt chi, hội chứng garô, nhiễm trùng kháng thuốc, tử vong do nhiễm trùng huyết và nhu cầu phục hồi chức năng kéo dài hàng thập kỷ sau khi chiến tranh kết thúc.

Các phương pháp chăm sóc, kiểm soát nhiễm trùng và quản lý kháng sinh phải thích ứng ở mọi mắt xích trong chuỗi đó. Hệ lụy không chỉ giới hạn trong y học quân sự mà còn mở rộng đến sự chuẩn bị y tế dân sự và an ninh sinh học toàn cầu, bởi vì các loại vi sinh vật gây hại không tôn trọng biên giới.

Xem thêm:

>> Tướng Ukraine: Kiev giành lại hơn 600 km2 lãnh thổ từ Nga trong năm 2026

>> Kiev (Ukraine) ngùn ngụt cháy sau loạt tập kích UAV và tên lửa của Nga

>> Nga oanh tạc dữ dội thủ đô Kiev của Ukraine, gây ra nhiều thương vong