Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên khẳng định trong lịch sử phát triển của các quốc gia công nghiệp hiện đại, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí luôn được xem là các ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với năng lực sản xuất quốc gia, năng lực tự chủ của nền kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thế giới đang diễn ra cạnh tranh quyết liệt giữa các nước phát triển về công nghệ, chuỗi cung ứng, năng lượng, vật liệu mới, AI, bán dẫn, robot và sản xuất thông minh. Việc phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí không còn là vấn đề riêng của từng ngành sản xuất mà đã trở thành vấn đề chiến lược của quốc gia.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ phát triển công nghiệp vật liệu phải có trọng tâm trọng điểm, không dàn trải và cần tập trung vào ba nhóm lớn: một là vật liệu cơ bản, thứ hai là vật liệu chiến lược, thứ ba là vật liệu cho tương lai. Đồng thời phải chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ lõi, nâng cao giá trị gia tăng, phát triển công nghiệp vật liệu dựa trên khoa học công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp quốc gia có năng lực dẫn dắt.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị hội thảo cần làm rõ hơn hạn chế, điểm nghẽn lớn nhất và mức độ tự chủ về vật liệu, thiết bị, công nghệ của nước ta, trao đổi đề xuất và kiến nghị những chủ trương chính sách lớn của Đảng, Nhà nước đối phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo trong giai đoạn mới.

Tại hội thảo, TSNguyễn Chí Sáng, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp cơ khí Việt Nam cho rằng mặc dù Quốc hội có nhiều nghị quyết quan trọng liên quan nhưng hiện điểm nghẽn về thể chế vẫn còn lớn.

Về cơ chế chính sách cómột số nghị định, nhưng cònrất chung, chưa đủ để hướng dẫn các doanh nghiệp định hướng các doanh nghiệp đầu tư, hướng dẫn các doanh nghiệp thực hiện, thậm chí cả các ban quản lý dự án cũng còn đang lúng túng.

Về tiêu chuẩn thìchưa hình thành được một hệ tiêu chuẩn quy chuẩn thống nhất cho đất nước dẫn đến sau này tăng tiến độ và khó liên thông điều hành trênmột nền tảng, như thế cũng làm tăng giá trị đầu tư và vận hành.

Nhận định này được các doanh nghiệp cùng chung quan điểm. Từ khó khăn thực tiễn, ông Phan Bội Châu, Trưởng Ban đường sắt tập đoàn Hòa Phát kiến nghị, phải ban hành sớm một bộ tiêu chuẩn để bộ tiêu chuẩn đó sẽ là một kim chỉ nam cho các doanh nghiệp có thể bám theo, dẫn hướng trong quá trình triển khai tự chủ hóa ngành công nghiệp đường sắt của mình.

Từ góc nhìn của cơ quan quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ xây dựng Nguyễn Văn Sinh thẳng thắn chỉ rõ: hệ thống pháp luật điều chỉnh lĩnh vực vật liệu xây dựng, hiện còn phân tán, thiếu một cái đạo luật chuyên ngành trong lĩnh vực vật liệu; quy hoạch chiến lược phát triển vật liệu xây dựng chưa gắn kết chặt chẽ với vùng nguyên liệu và nhu cầu thị trường và các cái quy hoạch có liên quan; chuỗi giá trị khoáng sản làm vật liệu xây dựng thiếu liên kết; năng lực phát triển các vật liệu mới, vật liệu chất lượng cao cho các công trình chiến lược; cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số trong lĩnh vực quản lý và phát triển vật liệu xây dựng còn hạn chế; cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp đổi mới công nghệ phát triển vật liệu mới, vật liệu xanh thì chưa đủ mạnh.

“Việc nghiên cứu và đề xuất xây dựng một luật quản lý phát triển vật liệu xây dựng trong thời gian tới rất cần thiết, nhằm mục tiêu thể chế hóa đầy đủ kịp thời chủ trương của Đảng cũng như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nướcvề các chính sách về phát triển vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới; thiết lập cái khung pháp lý thống nhất ổn định minh bạch cho quản lý toàn bộ chuỗi vật liệu xây dựng, khắc phục tình trạng quy định phân tán thiếu đồng bộ. Phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhà nước giữa Trung ương và địa phương, giữa nhà nước và doanh nghiệp và các chủ thể có liên quan", Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh đề xuất.