Huy động nguồn lực doanh nghiệp

Theo Tiến sĩ Vũ Đình Ánh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả (Bộ Tài chính), Nghị quyết 09 đặt ra yêu cầu rất lớn đối với TP.HCM, trong đó có việc thay đổi tư duy đầu tư hạ tầng.Đối với việc phát triển đường sắt đô thị, ông cho rằng TP.HCM cần sáng tạo, chủ động tìm kiếm phương thức triển khai phù hợp, đưa quy hoạch và kế hoạch vào thực tế.

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh nhận định, đầu tư hạ tầng đã đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên, mục tiêu lớn hơn là xây dựng hệ thống hạ tầng có khả năng thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong trung và dài hạn.

Ngân sách nhà nước chỉ có thể đảm nhận một phần nhu cầu đầu tư rất lớn. Do đó, Thành phố cần xây dựng cơ chế đủ hấp dẫn để huy động doanh nghiệp và khu vực ngoài nhà nước tham gia phát triển hạ tầng.

Ông cho rằng, việc khơi thông nguồn lực xã hội không chỉ là việc doanh nghiệp có thể huy động bao nhiêu vốn mà còn là những cơ chế, chính sách nào cần được hoàn thiện để khu vực ngoài nhà nước tham gia hiệu quả hơn vào các dự án.

Về phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Thanh Trọng, Phó Giám đốc Ban Đổi mới sáng tạo, Tập đoàn Becamexcho rằng, hệ thống đường sắt đô thị của TP.HCM gắn với TOD (mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) cần phải có những cơ chế đột phá trong việc thu hút đầu tư của các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Ông Nguyễn Thanh Trọng đề xuất mô hình đầu tư là PPP (đối tác công – tư) kết hợp với BT (xây dựng – chuyển giao) và BOT (xây dựng – vận hành – chuyển giao). Đồng thời, trong mỗi dự án đường sắt cần phải kết hợp quy hoạch các dự án đô thị TOD ngay từ đầu.

"Để thu hút các để phát triển các dự án đường sắt gắn liền với phát triển không gian đô thị. Gắn liền với việc là thu hút các nguồn lực đầu tư và khai thác các cái giá trị gia tăng từ đất để có nguồn lực đầu tư hệ thống đường sắt cho thành phố", ông Trọng nhấn mạnh.

Nói thêm về việc huy động nguồn lực xã hội, ông Vũ Xuân Dũng - Giám đốc Khối Thiết kế 2, Tập đoàn Bcons, cho rằng ngay từ khâu quy hoạch các dự án xung quanh tuyến metro cần có sự tham gia của doanh nghiệp. Sự phối hợp sớm với chính quyền có thể hỗ trợ xác định tuyến và vị trí metro phù hợp, qua đó góp phần đẩy nhanh tiến trình hoàn thiện pháp lý.

Việc huy động doanh nghiệp tham gia không chỉ nhằm bổ sung nguồn lực đầu tư mà còn tạo điều kiện kết nối quy hoạch giao thông với phát triển đô thị. Đây là yếu tố quan trọng để các khu vực TOD hình thành đồng bộ, thay vì chỉ tập trung vào hạ tầng vận tải.

"Việc khó nhất khi làm các dự án là thủ tục pháp lý, rất là chậm, vướng rất nhiều. Khi làm các dự án để xin chủ trương đầu tư cần phải có khoảng 60 – 80 chữ ký và con dấu. Kỳ vọng để thay đổi cách thức tổ chức, đối với doanh nghiệp, làm một dự án kéo dài đến 5 năm thì không còn lợi nhuận", ông Dũng bày tỏ.

Thay đổi tư duy quản lý

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định: TP.HCM cần thay đổi lối tư duy quản lý kiểu mô hình tập trung và điều hành bằng các quyết định hành chính.

Đối với mô hình TOD, thách thức không chỉ nằm ở việc xây dựng đường sắt đô thị hay phát triển các khu đô thị quanh nhà ga. Bài toán khó nhất là đất đai và giải phóng mặt bằng, bởi đây là lĩnh vực gắn trực tiếp với lợi ích cốt lõi của người dân.

Theo ông Trần Đình Thiên, để thực hiện hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng, Nhà nước chỉ nên giữ vai trò quản lý, điều tiết và tạo lập khuôn khổ, còn lại để thị trường vận hành theo quy luật trong sự kiểm soát.

Ông nhấn mạnh, với mô hình đô thị TOD, bài toán là xây dựng được cơ chế phân bổ lợi ích hợp lý giữa các bên, tạo điều kiện để hạ tầng phát triển mà quyền lợi chính đáng của người dân vẫn được bảo đảm.Trong đó, Thành phố cần thiết lập cơ chế đất đai đủ minh bạch, phản ánh thực tế thị trường và hài hòa lợi ích. Đây là điều kiện quan trọng để các dự án hạ tầng không chỉ hoàn thành về mặt công trình mà còn tạo được động lực phát triển bền vững cho toàn đô thị.

Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn khẳng định, nếu triển khai thành công mô hình TOD, đây sẽ là một cuộc cách mạng về đô thị không chỉ cho TP.HCM mà còn là của cả nước. Ông khẳng định việc tạo ra hạ tầng giao thông sẽ tự gia tăng giá trị quỹ đất xung quanh để tạo nguồn thu hoàn vốn.

Ông Ngô Viết Nam Sơn đề xuất Thành phố dành quỹ đất phát triển các cụm dân cư và nơi làm việc với mức chi phí phải chăng. Đồng thời, các khu vực TOD cần hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh, bao gồm nhà ở, nơi làm việc, tiện ích, hạ tầng xã hội, công viên, trường học và bệnh viện.

Theo ông, hành phố cần có kế hoạch thúc đẩy nhà đầu tư phát triển các tiện ích và cơ sở tạo việc làm tại những khu vực này. Quá trình triển khai đòi hỏi sự điều phối hiệu quả, tư duy đa ngành và vận dụng tư duy kinh tế thị trường để hình thành hệ sinh thái TOD, qua đó bảo đảm lợi ích cho các bên.

"Với việc phát triển hạ tầng và đô thị, sẽ có hợp tác đa ngành để có những dự án cho những khu vực cụ thể. Mỗi khu vực phải có chương trình phát triển hiệu quả, sớm đem lại tăng trưởng kinh tế - xã hội 2 con số cho Thành phố", ông Sơn nhấn mạnh.

Mô hình TOD là cơ hội để TP.HCM thiết kế lại, mở rộng không gian phát triển đô thị, tạo động lực thu hút vốn đầu tư. Từ đó, nâng cao chất lượng sống của người dân, đổi mới không gian đô thị, hướng tới trở thành đô thị văn minh, hiện đại, trung tâm kinh tế khu vực Đông Nam Á như định hướng của Nghị quyết 09.