Từ những vướng mắc trong cấp mã số vùng trồng, sản xuất phân tán, đến hệ thống quản lý thiếu đồng bộ… tất cả đặt ra yêu cầu cấp thiết phải kiểm soát chặt chẽ từ gốc, minh bạch toàn bộ chuỗi sản xuất nếu muốn giữ vững thị trường xuất khẩu.Việc Bộ Nông Nghiệp và Môi trường thực hiện “Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản” đang được xem là lời giải cho nút thắt sầu riêng xuất khẩu hiện nay.

Đắk Lắk hiệncó khoảng 42.000 ha sầu riêng, với hơn 26.000 ha cho thu hoạch, sản lượng trên 440.000 tấn, nhưng diệntíchvùng được cấp mã mớichỉ có 7.400 ha. Nhiều sản phẩm vì thế chưa thể tham gia xuất khẩu chính ngạch, làm giảm giá trị ngành hàng.Một doanh nghiệp trồng và thu mua sầu riêng tại địa phương cho rằng, khó khăn không hoàn toàn đến từ phía thị trường nhập khẩu mà nằm ở cách triển khai trong nước.

“Ở Tây Nguyên, diện tích trồng xen này rất là lớn. Chúng ta không cấp mã vườn, không phải do Trung Quốc không cấp, mà do mình hiểu một cách máy móc, thành ra bị ngưng lại. Nghị định 2481, 2480 ghi rất rõ là do bên mình tự làm, tự báo cáo và Tổng cục Hải quan duyệt theobáo cáo lên. Vậy bây giờ nếu như bên trên không phù hợp, bất cập thì ở Sở Nôngnghiệp và Môi trườngphải chỉnh sửa lại cho phù hợp" - đại diệnmột doanh nghiệp trồng và thu mua sầu riêng tại Đắk Lắk chia sẻ.

Mã số vùng trồng là điều kiện đầu tiên để truy xuất nguồn gốc, nhưng để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu bền vững, việc quản lý phải được thực hiện xuyên suốt toàn bộ chuỗi sản xuất. Các thị trường nhập khẩu hiện không chỉ yêu cầu thông tin sản phẩm đến từ đâu, mà cần rõ về quy trình canh tác, sử dụng vật tư nông nghiệp, thu hoạch, đóng gói và vận chuyển.

Trước yêu cầu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản thống nhất trên toàn quốc. Hệ thống này cho phép ghi nhận toàn bộ thông tin từ vùng trồng, quy trình sản xuất, đến chế biến và phân phối. Khi mỗi lô hàng được gắn với “hồ sơ số”, việc kiểm tra, truy vết và xác định trách nhiệm sẽ nhanh chóng, minh bạch hơn so với cách quản lý thủ công trước đây.

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng Đắk Lắk cho biết, việc chuyển sang truy xuất điện tử sẽ giúp kiểm soát xuyên suốt chuỗi sản xuất. Hiện hiệp hội đang phối hợp với các doanh nghiệp triển khai thí điểm, tiến tới hoàn thiện hệ thống này.

Theo ông Trung: “Chúng tôi cũng đã chọn ra những doanh nghiệp sẵn sàng tham gia áp dụng thí điểm. Bước đầu, lấy một doanh nghiệp làm thí điểm xuyên suốt để mà hiệu chỉnh các điều kiện kỹ thuật, sau đó mới tiến hành nhân rộng. Bản thân những doanh nghiệp đấy trước đây họ đã tổ chức những chuỗi liên kết rồi, thế nên khi triển khai thì không phải là vấn đề quá khó khăn. Nhưng vấn đề là chúng ta cũng phải từng bước hiệu chỉnh, thích ứng phù hợp với ngành hàng sầu riêng. Nó rất là đặc thù từ góc độ kỹ thuật sản xuất đến góc độ thu mua, đến góc độ chế biến và xuất khẩu".

Theo bàĐặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, để hệ thống này vận hành hiệu quả, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở thay đổi thói quen sản xuất. Nông dân phải làm quen với nhật ký điện tử, tuân thủ quy trình; doanh nghiệp phải đầu tư và minh bạch dữ liệu; còn chính quyền địa phương đóng vai trò hướng dẫn, giám sát.

Tuy nhiên, bà Thuỷkhẳng định địa phương đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan trong hoàn thiện dữ liệu hệ thống để có thể ứng dụng đồng bộ và rộng rãi.

“Hệ thống này thì chuẩn hóa được quy trình sản xuất cũng như là vùng trồng hiện nay mình cứ băn khoăn mãi, có những cái không minh bạch ảnh hưởng đến ngành hàng. Đồng thời hệ thống cũng giúp đỡ nâng cao được chất lượng và uy tín sản phẩm, đáp ứng được yêu cầu truy xuất của thị trường xuất khẩu hiện nay; đồng thờitừng bước cùng xây dựng được thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk nói chung và Việt Nam đang phát triển theo hướng bền vững" - bà Thủy nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học – Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia đang được triển khai thí điểm với ngành sầu riêng trước khi áp dụng rộng rãi từ ngày 1/7/2026. Đây được xem là bước chuyển từ quản lý sản xuất truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu,nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

“Chúng tôi mong muốn hệ thống truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ công tác quản lý mà thực sự trở thành công cụ hữu ích, mang lại giá trị thiết thực cho doanh nghiệp và người dân, góp phần nâng cao uy tín, vị thế sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế” - ông Long cho biết.

Từnhững vướng mắc trong cấp mã số vùng trồng đến yêu cầu kiểm soát chất lượng ngày càng chặt chẽ, ngành sầu riêng Đắk Lắk đang đứng trước bước chuyển lớn. Khi hệ thống truy xuất nguồn gốc được triển khai đồng bộ, mỗi sản phẩm sẽ có “lý lịch” rõ ràng, minh bạch từ gốc. Đây chính là cơ sở để khẳng định chất lượng, nâng cao uy tín và xây dựng thương hiệu sầu riêng ĐắkLắk nói riêng và sầu riêngViệt Nam nóichungtrên thị trường quốc tế.