Là vùng sản xuất lương thực trọng điểm của quốc gia, nhưng ĐBSCL đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn. Trong bối cảnh đó, việc chọn tạo và nhân rộng các giống lúa chất lượng cao, phù hợp với điều kiện sản xuất của từng địa phương được xem là hướng đi cần thiết.

Mới đây, tham quan tại ngày hội nông dân trồng lúa năm 2026 do Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long đã phối hợp với Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam tổ chức, nhiều nông dân đến từ các tỉnh, thành vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã trực tiếp tham quan các ruộng khảo nghiệm, theo dõi sinh trưởng của từng dòng giống và lựa chọn những giống lúa có triển vọng phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương.

Theo ông Lý Văn Sum, xã Vĩnh Trạch, tỉnh An Giang, gia đình ông hiện đang canh tác khoảng 5ha lúa và tham gia hợp tác giống Đài thơm 8 để phục vụ xuất khẩu. Từ thực tiễn trên cánh đồng trồng lúa của Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long, ông Sum đánh giá có khoảng 5 giống OM triển vọng, các giống này có khả năng cho năng suất khá cao và phù hợp với điều kiện canh tác tại địa phương.

"Chọn được 5 bộ giống cho triển vọng, tôi đánh giá có thể cho năng suất cao, nhưng đang đắn đo về giá cả, thị trường. Nếu giá cả thị trường ổn định thì những giống này có lợi cho nông dân", ông Sum chia sẻ.

Ngày hội nông dân trồng lúa để nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các cơ quan chuyên môn cùng trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ tiến bộ kỹ thuật và tháo gỡ những vướng mắc trong sản xuất. Qua đó góp phần thúc đẩy ngành lúa gạo vùng ĐBSCL, vùng sản xuất lúa trọng điểm quốc gia, phát triển bền vững trong thời gian tới.

ÔngNguyễn Văn Vững, xã Ba Sao, tỉnh Đồng Thápcho biết, khu vực sản xuất của địa phương chủ yếu là đất phèn nên việc lựa chọn giống lúa phải đặc biệt phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng. Qua nghiên cứu các giống lúa, ôngVữngnhận thấy một số giống lúa tại Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long có triển vọng như: OM17, OM18, OM19, OM54. Trong đó, giống OM17 có chất lượng gạo tốt và dễ tiêu thụ, còn OM18 có hạt gạo dài, phù hợp với điều kiện sản xuất của vùng.

"Ở trong thì OM 18 thì đạt chuẩn nhất, mần lâu và thuận được 3 vụ, nếu so với bây giờ chưa năng suất nào qua, dễ mần hơn, tùy theo mùa vụ, thời tiết kéo dài thì 97 ngày trở lại là chuẩn nhất", ông Vững cho biết.

Tùy tình hình thực tế tại địa phương, các giống có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, cho năng suất và chất lượng cao sẽ được người dân cân nhắc đưa vào sản xuất, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Ông Nguyễn Văn Cư, phường Thốt Nốt, TP. Cần Thơ cho biết, hợp tác xã đã lựa chọn một số giống lúa có triển vọng như OM19, OM29, OM68, OM74 với năng suất ước đạt khoảng 6-8 tấn/ha. Theo ông Cư, việc tham gia các hoạt động khảo nghiệm tại ngày hội giúp nông dân tiếp cận các giống lúa mới, từ đó lựa chọn giống phù hợp với điều kiện canh tác của từng địa phương và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.

"Bây giờ người ta hướng về lúa chất lượng cao, mang tính hữu cơ, có nghĩa là hạn chế tối đa về phân vô cơ, cần thiết mình mới sử dụng, còn nếu thì người ta sử dụng bóng lót hoặc là dùng rơm rạ để làm phân hữu cơ để bồi dưỡng cho đất. Còn phun thuốc thì dùng nguồn gốc vấn đề hữu cơ để mà hạn chế vấn đề dịch bệnh, xịt thuốc, sâu bệnh kháng", ông Cư chia sẻ.

Theo các chuyên gia, sản xuất lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, là yếu tố đặc biệt quan trọng hiện nay. Đây cũng là nền tảng để xây dựng các vùng nguyên liệu ổn định, góp phần nâng cao giá trị hạt gạo, tăng sức cạnh tranh và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu.

Ông Lê Thanh Tùng cho biết, mỗi năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 6-7 triệu tấn gạo, song giá trị gia tăng và lợi nhuận trong chuỗi ngành hàng vẫn chưa tương xứng. Nguyên nhân chủ yếu là phương thức canh tác còn truyền thống, liên kết chuỗi chưa chặt chẽ, việc sử dụng giống và áp dụng kỹ thuật sản xuất chưa hiệu quả, trong khi các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe.

Theo ông Tùng, dù gạo Việt Nam đã có mặt tại khoảng 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, thương hiệu gạo quốc gia vẫn chưa được định vị rõ trên thị trường quốc tế; phần lớn sản lượng xuất khẩu vẫn tập trung vào các thị trường có giá trị chưa cao. Vì vậy, cần đổi mới phương thức canh tác theo hướng sử dụng giống xác nhận, giảm lượng giống gieo sạ, áp dụng kỹ thuật tiết kiệm chi phí, kiểm soát tốt thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Cùng với đó tổ chức theo chuỗi giá trị, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhằm ổn định đầu ra và nâng cao giá trị hạt gạo.

"Thay đổi phương thức canh tác thì có rất nhiều nhưng mà chúng ta tập trung vào mấy việc. Một là sử dụng giống xác nhận và giảm lượng giống gieo sạ. Tại sao phải giảm lượng giống gieo sạ, giảm lượng giống gieo sạ không chỉ là việc tiết kiệm giống mà còn là những cái yếu tố về kỹ thuật kèm theo giúp cho cây lúa phát triển tốt hơn, năng suất được cao hơn, chất lượng được tốt hơn và kiểm soát được các dư lượng, việc phun thuốc trừ cỏ, trừ ốc và các dịch hại gây ra trên lúa, từ đó có thể kiểm soát được mức độ an toàn thực phẩm", ông Tùng nói.

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, việc lựa chọn và nhân rộng các giống lúa chất lượng cao, thích ứng tốt với điều kiện canh tác được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng vùng nguyên liệu bền vững. Đây cũng là hướng đi cần thiết để ngành lúa gạo vùng ĐBSCL tiếp tục nâng cao giá trị hạt gạo, khẳng định vị thế và thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.