Bi kịch của nhưng người cần nhà ở xã hội

Tại căn hộ nhà ở xã hội rộng 44 m² ở Topaz Home, TP.HCM, anh H. lo lắng nhìn môi giới dẫn khách đến xem nhà. Vợ chồng anh rời quê lên thành phố lập nghiệp, nhiều lần tìm mua nhà ở xã hội nhưng chưa thành, đành thuê lại căn hộ này với giá 6,5 triệu đồng/tháng. Thu nhập của hai vợ chồng khoảng 20 triệu đồng/tháng. Trả tiền nhà xong, gia đình còn 13,5 triệu đồng để trang trải cuộc sống. Nay căn hộ được rao bán, anh H. lại lo phải tìm chỗ ở mới. Anh bảo vợ chồng mình chỉ mong có một căn nhà để yên tâm làm ăn. Nhưng nếu những căn hộ dành cho người cần chỗ ở lại rơi vào tay người mua để đầu cơ, liệu những người như anh còn bao nhiêu cơ hội?

Người khách môi giới dẫn đến xem nhà hôm ấy là anh Phú, một lao động đơn thân nuôi hai con nhỏ. Căn hộ được chào giá 1,55 tỷ đồng, gần gấp đôi mức giá khoảng 792 triệu đồng khi mua năm 2019. Môi giới đề nghị anh giao trước 1,45 tỷ đồng; người đứng tên sẽ lập di chúc, giấy ủy quyền và hứa sang tên khi có sổ. Nếu giao số tiền ấy, căn nhà vẫn đứng tên người khác. Giữa anh Phú và giấc mơ an cư là một lời hứa, cùng những rủi ro mà chính người môi giới cũng thừa nhận.

Người dẫn anh Phú đến căn hộ gia đình anh H. đang thuê là anh T., bản thân cũng đang vật lộn với chuyện an cư. Anh đưa cho chúng tôi xem giấy ủy quyền căn hộ mình đang ở: tiền đã trả gần hết, nhưng trên giấy tờ, chủ nhà vẫn là người cũ.

Theo lời anh T., tại dự án có người gom hàng chục căn hộ để cho thuê. Cũng có hàng trăm người lao động phải mua hoặc thuê lại qua nhiều tầng trung gian, từ F2, F3 đến F4, F5, với mức giá đắt hơn. Anh T. nói mình không vui khi phải làm cầu nối để những chủ nhà trục lợi từ chính sách dành cho những người như anh tiếp tục kiếm tiền. Nhưng vì cuộc sống, vì hoàn cảnh, anh vẫn phải làm công việc này.

Chua xót hơn, anh T. cho biết mình là “môi giới ruột” của một người đàn ông đã đầu tư cả chục căn hộ tại đây bằng các hình thức giấy tờ công chứng, vi bằng để cho thuê. Cuối tháng, vợ người này đến dự án thu tiền, còn ông ta sống trong biệt thự ở Gò Vấp. Theo lời kể, người này còn có hàng chục căn nhà khắp thành phố. Vậy là, chỉ bằng một khoản tiền bỏ ra, những người đầu cơ chính sách có thể khiến hàng loạt người xứng đáng được thụ hưởng chính sách phải góp tiền làm giàu cho mình mỗi ngày, trên chính giá trị được Nhà nước tạo lập.

Phóng viên tìm đến ban quản lý chung cư và được chính những người tại đây giới thiệu, kết nối với môi giới cho khách thuê nhà ở xã hội. Còn chính quyền phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM, trả lời đây là giao dịch dân sự rồi đứng ngoài. Được biết, kể từ khi chúng tôi phản ánh câu chuyện này, anh T. vẫn tiếp tục công khai môi giới mua bán các sản phẩm nhà ở xã hội cho nhiều người.

Nhà ở xã hội: Người cần nhà đứng ngoài cuộc chơi

Tháng 7/2026, dự án nhà ở xã hội Lý Thường Kiệt, TP.HCM, công bố giá khoảng 23,25 triệu đồng/m². Căn 50 m² tạm tính hơn 1,16 tỷ đồng, chưa gồm phí bảo trì và khoản điều chỉnh theo vị trí. Theo thông tin công bố khi đó, hơn 12.000 hồ sơ đăng ký cho gần 800 căn.

Còn một căn hộ nhà ở xã hội gần 58 m² tại Thủ Thiêm Sky, sau khi được cấp sổ, được chào bán từ 5,4 đến 5,5 tỷ đồng vào cuối tháng 6/2026. Trong khi đó, năm 2019, các căn hộ cùng dự án được bán với giá hơn 1 tỷ đồng.

Vậy là sau khi có sổ, giá chào căn nhà được xây dựng bằng chính sách đã tăng khoảng 5 lần. Chủ căn hộ được chào giá 5,4 tỷ đồng này cũng đã cho thuê với giá 13 triệu đồng/tháng trong thời gian dài.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang cho rằng, cần vá ngay lỗ hổng bán lại nhà ở xã hội. Ông cảnh báo, nếu căn hộ hưởng ưu đãi tăng giá từ 5 đến10 lần sau 5 năm, người nghèo, người trẻ lập nghiệp càng xa cơ hội an cư; quỹ nhà ở xã hội dành cho họ cũng thu hẹp, hoặc họ bị đẩy đi rất xa khỏi thành phố.

Các chuyên gia cho rằng, cứ để các chủ đầu tư hoán đổi quỹ nhà ở xã hội trong dự án bằng tiền, và hoà tan nhà ở xã hội vào nhà ở thương mại sau 5 năm như hiện nay, chẳng mấy chốc những cán bộ trẻ của UBND các tỉnh thành phố, các sở ban ngành, công an, quân đội sẽ bị đẩy ra rất xa khỏi thành phố vì mức lương và thu nhập của họ không đủ để sở hữu nhà ở xã hội.

Bán nhà ở xã hội sau 5 năm: Ai được lợi?

Điểm e khoản 1 Điều 89 Luật Nhà ở 2023 cho phép bán nhà ở xã hội theo giá thị trường sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền, nếu đã có giấy chứng nhận. Căn hộ nhà ở xã hội có thể chuyển ra ngoài nhóm thụ hưởng chính sách. Tại kỳ họp Quốc hội tháng 10/2026, nhiều đại biểu đề nghị kiểm soát người mua, làm rõ giá bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm. Đại biểu Lý Anh Thư đề xuất nghiên cứu giá mua ban đầu cùng hệ số điều chỉnh hợp lý.

Ngay khi có đề xuất, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) lại kiến nghị tiếp tục cho bán nhà ở xã hội theo giá thị trường sau 5 năm; căn chưa có sổ thì được chuyển nhượng hợp đồng. Hiệp hội lo sức mua nhà ở xã hội giảm, doanh nghiệp thiếu dòng tiền và người mua chịu thiệt. HoREA tập hợp doanh nghiệp bất động sản và có quyền bảo vệ lợi ích hội viên. Người đang chờ nhà ở xã hội cũng cần được đặt lên bàn cân khi làm luật. Nếu sức hấp dẫn của nhà ở xã hội dựa vào triển vọng bán chênh, chính sách an sinh có nguy cơ trở thành “mồi câu” đầu cơ.

Nhà nước dành ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng để phát triển nhà ở xã hội, với mục tiêu giúp người thu nhập thấp có chỗ ở để làm việc, cống hiến xây dựng đất nước.Hiệu quả của chính sách cần được đo bằng số gia đình được an cư. Trước đây, HoREA từng kiến nghị cho chủ đầu tư nộp tiền thay cho việc dành 20% quỹ đất tại dự án nhà ở thương mại để xây dựng nhà ở xã hội. Nay hiệp hội tiếp tục đề xuất cho bán lại nhà ở xã hội theo giá thị trường sau 5 năm. Những kiến nghị ấy đặt ra câu hỏi: Ai sẽ được hưởng lợi, còn cơ hội có nhà của người thu nhập thấp sẽ được bảo đảm như thế nào?

Giữ quỹ nhà ở xã hội, xử lý người trục lợi

Chuyên gia bất động sản Nguyễn Duy Thành đề nghị hậu kiểm nhà ở xã hội đã bàn giao, đối chiếu người được xét duyệt mua nhà ở xã hội, người đứng tên và người sử dụng thực tế. Giao dịch có dấu hiệu vi phạm cần được xác minh, xử lý hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Sửa luật cần giữ nhà ở xã hội trong nhóm thụ hưởng cả sau 5 năm; quy định giá bán lại theo giá mua ban đầu và mức điều chỉnh hợp lý. Nhà ở xã hội được dựng lên để người lao động có mái nhà. Nếu cứ 5 năm một lần, căn hộ nhà ở xã hội lại bước ra thị trường với giá ngày càng xa tầm với, đến bao giờ người chờ an cư mới được bước qua cánh cửa ấy? Câu trả lời đang chờ ở những người làm luật.