Những số liệu biết nói…

Tại Nhật Bản, việc đăng ký khai sinh là bắt buộc ngay cả đối với trẻ em của công dân nước ngoài. Dựa trên số liệu “Thống kê sinh tử” vừa được Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố, đài NHK đã tiến hành so sánh và phân tích số lượng trẻ em Nhật Bản và trẻ em nước ngoài được sinh ra tại Nhật Bản. Kết quả cho thấy, tổng số trẻ em Nhật Bản được sinh ra trong năm 2025 là 671.270 - mức thấp nhất từ ​​trước đến nay, trong khi số trẻ em sinh ra từ cha mẹ là người nước ngoài tại Nhật Bản là 23.015 - mức kỷ lục mới trong năm thứ ba liên tiếp.

Xét theo từng địa phương, Tokyo là nơi ghi nhận có số lượng trẻ em người nước ngoài được sinh ra ở mức cao nhất với 4.124 trường hợp, tiếp theo là tỉnh Aichi với 2.471 trường hợp, và Saitama với 2.153 trường hợp…

Xét theo từng khu vực đô thị, đặc biệt tập trung vào 815 thành phố và đặc khu của Nhật Bản, tỷ lệ trẻ em nước ngoài được sinh ra chiếm tới hơn 10% tổng số ca sinh mới, đồng thời tăng gấp ba lần so với sáu năm trước. Trên phạm vi toàn quốc, người nước ngoài hiện chiếm tới hơn 3% tổng dân số tại Nhật Bản. Tuy nhiên, ở những khu vực mà tỷ lệ sinh giảm và tình trạng thiếu hụt lao động trong các ngành công nghiệp trọng điểm đang trở thành vấn đề nghiêm trọng, một số đô thị có tỷ lệ người nước ngoài thậm chí lên tới hơn 20%.

Có thể kể đến như ở thành phố Atami, tỉnh Shizuoka là 24,6% (tỷ lệ sinh ở đây giảm tới 28% so với 6 năm trước, trong khi tỷ lệ già hóa dân số cũng ở mức trên 48%, cao hơn khoảng 20 điểm phần trăm so với mức trung bình trên toàn quốc), tiếp theo là thành phố Joso, tỉnh Ibaraki là 22,5%, thành phố Warabi, tỉnh Saitama là 21,2%...

Nguyên nhân…

Theo đánh giá của các chuyên gia, một trong những yếu tố thúc đẩy đáng kể và làm gia tăng tỷ lệ sinh ở người nước ngoài là số lượng người nước ngoài có giấy tờ cư trú cho phép họ đưa gia đình sang cùng sinh sống ngày càng tăng cao, chẳng hạn như các ngành “Kỹ sư/Chuyên gia Nhân văn/Dịch vụ Quốc tế”…

Giáo sư Atsushi Kondo, thuộc Đại học Meijo cho rằng, trong bối cảnh trẻ em người nước ngoài đang ngày càng gia tăng tại Nhật Bản, nếu sự hỗ trợ như về ngôn ngữ bản địa, hay môi trường giáo dục không đầy đủ, có nguy cơ đẩy người nước ngoài tách rời khỏi xã hội hoặc trở nên chia rẽ. Vì vậy, điều quan trọng là phải nhìn nhận người nước ngoài không chỉ là những người tiếp nhận hỗ trợ, mà còn là thành viên của cộng đồng, cùng nhau xây dựng xã hội:

“Trong khi dân số Nhật Bản đang giảm mạnh, nếu trẻ em người nước ngoài lớn lên và tiếp tục sinh sống tại Nhật Bản, đây có thể trở thành nguồn lực hỗ trợ lớn cho cộng đồng các địa phương. Do đó, cần tạo ra một môi trường thuận lợi và phù hợp để trẻ em có thể lớn lên và cùng nhau phát triển”.

Anh Subhas Serestha (35 tuổi) - một công dân Nepal đang làm việc tại một khách sạn ở thành phố Atami, tỉnh Shizuoka - cho biết, anh sang Nhật theo diện visa “Kỹ thuật và Nhân sự”, hiện đang sống cùng vợ và một con nhỏ trong một phòng ngủ chung do khách sạn nơi làm việc cung cấp. Mặc dù có những khó khăn nhất định, nhưng anh và gia đình đều mong muốn được ở lại Nhật Bản lâu dài.

“Đôi khi tôi cảm thấy bối rối vì không thể đọc được chữ Hán trong các thông báo và quy trình của trường mẫu giáo (nơi con theo học), nhưng môi trường làm việc cũng như cảnh quan thiên nhiên xung quanh thật sự rất tuyệt vời. Vì vậy, tôi và gia đình đều mong muốn tiếp tục sống ở Atami”, Anh Subhas nói.

Trong khi đó, dù nhu cầu du lịch của khách quốc tế đang gia tăng mạnh mẽ tại khách sạn nơi anh Subhas làm việc, nhưng nơi này lại đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng. Trong khoảng 10 năm qua, khách sạn này đã không ngừng tuyển dụng nhân viên nước ngoài, và hiện tại, người nước ngoài chiếm khoảng 30% trong tổng số nhân viên làm việc tại khách sạn.

“Trong bối cảnh ngày càng khó khăn trong việc tuyển dụng nhân viên người Nhật, các nhân viên người nước ngoài như anh Subhas là không thể thiếu đối với khách sạn chúng tôi”, ông Kinsei Morita - Chủ tịch khách sạn cho biết.

Thách thức và giải pháp

Trước sự gia tăng nhanh chóng về số lượng người nước ngoài nói chung cũng như trẻ em nước ngoài sinh ra tại Nhật Bản nói riêng, nhiều địa phương của Nhật Bản đối mặt với một số thách thức, nhất là trong vấn đề ngôn ngữ giao tiếp, việc chấp hành các quy định của địa phương, hay các biện pháp hỗ trợ phụ nữ phụ nữ nước ngoài mang thai cũng như trẻ em nước ngoài…

Tại Tokyo - nơi ghi nhận số lượng trẻ sơ sinh là người nước ngoài cao nhất cả nước với 4.124 trường hợp, một số phòng khám sản khoa đang triển khai nhiều biện pháp để tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ mang thai là người nước ngoài, như đưa vào sử dụng hệ thống phiên dịch, hỗ trợ 32 ngôn ngữ khác nhau để điều trị cho bệnh nhân nước ngoài, quan tâm cẩn thận đến từng bữa ăn và nhiều vấn đề khác nhau của mỗi bệnh nhân, thậm chí hỗ trợ một phần chi phí cho bệnh nhân…

“Chúng tôi đang thực hiện mọi biện pháp có thể để đảm bảo cả phụ nữ nước ngoài và phụ nữ Nhật Bản đều có thể yên tâm sinh con. Tuy nhiên, điều này cũng đang đặt gánh nặng lớn đối với bệnh viện. Chúng tôi mong mỏi sẽ nhận được sự hỗ trợ từ chính phủ”, Tiến sĩ Jun Suzuki, trưởng khoa sản một bệnh viện tại Tokyo nói.

Tại thành phố Atami, tỉnh Shizuoka, địa phương này đã thành lập một “Văn phòng Chung sống Đa văn hóa” mới kể từ năm 2025 để xử lý những thắc mắc, cũng như tư vấn đối với cả người nước ngoài và công dân Nhật Bản.

Ông Yoshitaka Takahashi - người đứng đầu Văn phòng cho biết, người nước ngoài là nguồn nhân lực quan trọng đối với ngành du lịch. Họ không chỉ là nguồn lực lao động, mà còn là những thành viên quan trọng hỗ trợ địa phương vốn đang đối mặt với tình trạng suy giảm dân số và già hóa nhanh chóng.

“Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh số lượng người nước ngoài đã dẫn đến việc thiếu hụt sự hỗ trợ cho việc sinh con, chăm sóc và giáo dục trẻ em nước ngoài. Vì vậy, cần có những giải pháp cải thiện hơn nữa trong tương lai”, ông Yoshitaka Takahashi cho biết.