Sau nhiều năm chịu áp lực từ những bất cập của "bão giá", người làm công ăn lương vừa đón nhận một tín hiệu đầy kỳ vọng khi Bộ Tài chính trình Chính phủ dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi. Theo đó, điểm nhấn lớn nhất là đề xuất bổ sung khoản giảm trừ tối đa 47 triệu đồng/năm cho chi phí y tế và giáo dục. Sự thay đổi này dẫn đến một kịch bản rất đáng chú ý: Một người lao động có một người phụ thuộc, sau khi áp dụng đầy đủ các khoản giảm trừ (bao gồm cả đóng bảo hiểm), phải có thu nhập trên 28,63 triệu đồng/tháng mới bắt đầu phải nộp thuế TNCN.

Đề xuất giảm trừ tối đa 47 triệu đồng/năm cho chi phí y tế và giáo dục, con số này lập tức khơi lên những cuộc tranh luận sôi nổi. Nhưng vượt lên trên câu chuyện "bớt được vài đồng tiền thuế", đề xuất này mang lại một triết lý quản lý hoàn toàn mới, tiến bộ và tiệm cận hơn với thực tế cuộc sống.

Lần đầu tiên, những nhu cầu an sinh cơ bản nhất của con người là "khám chữa bệnh" và "học tập" được đưa vào diện giảm trừ một cách chính thức. Điều này phản ánh đúng nguyên lý của thuế TNCN hiện đại: Chỉ đánh thuế trên phần thu nhập thực tế có thể tích lũy, sau khi đã trừ đi các chi phí thiết yếu để tái tạo sức lao động và nuôi dưỡng thế hệ tương lai.

Biểu thuế TNCN trước đây được cho là thiếu linh hoạt khi chỉ áp dụng một mức giảm trừ cố định cho mọi đối tượng. Cách làm cũ vô tình "cào bằng" chi phí sống của một người khỏe mạnh với một người đang mang bạo bệnh, hay một gia đình không có con với một gia đình đang nuôi con ăn học.

Sự chuyển dịch từ việc đánh thuế trên "Tổng thu nhập" sang đánh thuế trên "Thu nhập thực tế sau khi trừ chi phí sinh tồn" là một bước tiến mới. Giáo dục và y tế không phải là những khoản chi tiêu xa xỉ, đó là nhu cầu an sinh tối thiểu để tái tạo sức lao động và đầu tư cho tương lai. Việc luật hóa các chi phí này thể hiện sự nhân văn, biết "khoan thư sức dân" ở những điểm cốt lõi nhất. Số tiền thuế được miễn giảm giống như một khoản "thưởng" gián tiếp, giúp họ có thêm nguồn tài chính để nâng cao chất lượng cuộc sống hoặc tái đầu tư cho con cái. Quan trọng hơn cả giá trị vật chất, chính sách này mang lại sự an tâm. Người dân cảm thấy những đóng góp và cả những khó khăn thực tế của họ trong việc nuôi con, chữa bệnh đã được Nhà nước thấu hiểu và chia sẻ.

Mức thu nhập 28,6 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế rõ ràng là một con số rất sát với thực tế tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM – nơi mà chi phí tiền nhà, tiền học và nhiều chi phí sinh hoạt khác khá cao.

Tuy nhiên, theo đánh giá, mức giảm tối đa 24 triệu/năm cho giáo dục (trung bình 2 triệu/tháng) và 23 triệu/năm cho y tế là con số còn thấp. Tại các thành phố lớn, học phí trường tư thục, các khóa học kỹ năng hoặc chi phí điều trị bệnh nan y nằm ngoài danh mục bảo hiểm y tế dễ dàng vượt qua mức trần này.

Dù mới đang ở dạng dự thảo, chính sách này đã nhanh chóng khơi lên cả niềm kỳ vọng lẫn những nỗi lo về rào cản thủ tục. Để hiện thực hóa quyền lợi, người nộp thuế sẽ phải chủ động thu thập và lưu trữ mọi hóa đơn y tế, học phí – một quy trình dễ tạo ra áp lực hành chính cho cả người dân lẫn cơ quan quản lý. Tuy nhiên, nhìn từ góc độ tích cực, chính sự "ràng buộc" này lại là một cú hích mạnh mẽ. Việc người dân chủ động đòi hỏi hóa đơn từ bệnh viện, trường học sẽ thúc đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số, mở rộng nền kinh tế không dùng tiền mặt và minh bạch hóa tài chính xã hội.

Đề xuất nâng ngưỡng chịu thuế thông qua chi phí giáo dục, y tế không đơn thuần là một đợt điều chỉnh số liệu cơ học. Đó là một bước tiến dài về sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hành chính thuần túy sang quản trị an sinh xã hội. Dù các định mức cụ thể cần tiếp tục được điều chỉnh linh hoạt theo chỉ số lạm phát, nhưng đây rõ ràng là một làn gió mới, nuôi dưỡng nguồn thu bền vững dựa trên sự thịnh vượng và hạnh phúc thực tế của người dân.