Hà Nội đang lấy ý kiến cộng đồng dân cư về phương án điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Một trong những nội dung được quan tâm là đề xuất mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và nghiên cứu bố trí công trình biểu tượng “Khải Hoàn môn” tại phía Bắc hồ Hoàn Kiếm.

Theo ý tưởng tổng thể, không gian hồ Hoàn Kiếm được nghiên cứu tổ chức như một quảng trường lớn, biểu tượng của Thủ đô, kết nối với quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn, hình thành quần thể không gian “Lịch sử - Văn hóa - Nghệ thuật”.

Phương án cũng tập trung mở rộng kết nối không gian xung quanh hồ, trong đó khu vực phía Bắc dự kiến mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và nghiên cứu bố trí công trình biểu tượng “Khải Hoàn môn”.

Đây là khu vực có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và cảnh quan, do đó ý tưởng về một công trình mới bên hồ Hoàn Kiếm đang nhận được nhiều ý kiến khác nhau từ người dân.

Người dân mong muốn giữ gìn giá trị lịch sử của hồ Hoàn Kiếm

Trao đổi về phương án cải tạo không gian hồ Hoàn Kiếm, một số người dân cho rằng việc chỉnh trang là cần thiết nếu giúp cảnh quan đẹp hơn, thuận tiện hơn, nhưng những giá trị lịch sử cần được bảo tồn.

Ông Nghiêm Xuân Tin, một người dân ở xã Thường Tín cho rằng, nếu Nhà nước có chủ trương cải tạo thì cần được nghiên cứu, bàn bạc kỹ lưỡng để công trình sau khi hoàn thành vừa đẹp, vừa phù hợp với không gian hiện hữu.

Theo ông Tin, Hà Nội phát triển cần quan tâm đến các công trình xây dựng gắn với di tích lịch sử, đồng thời bảo đảm môi trường trong lành và tăng diện tích cây xanh.

Bà Lan (68 tuổi) ở phường Phú Thượng cho rằng có thể cải tạo không gian xung quanh hồ, nhưng hồ Hoàn Kiếm và những công trình gắn với lịch sử nơi đây cần được giữ gìn.

Theo bà, những dấu tích lịch sử hiện hữu có ý nghĩa trong việc giúp các thế hệ sau nhận biết và hiểu hơn về lịch sử Hà Nội. Vì vậy, cảnh quan xung quanh có thể được cải tạo, hiện đại hóa, nhưng những giá trị đã tồn tại lâu đời cần được bảo lưu.

Đối với ý tưởng xây dựng Khải Hoàn môn bên hồ Hoàn Kiếm, bà Lan cho rằng cần cân nhắc về vị trí và ý nghĩa của công trình.

Bà cho rằng: “Khải Hoàn môn thường gắn với những không gian rộng, quảng trường hoặc cửa ngõ đô thị. Nếu đặt một công trình như vậy ngay bên hồ Hoàn Kiếm, cần đánh giá kỹ sự phù hợp với cảnh quan và không gian lịch sử của khu vực”.

Về hình thức kiến trúc, bà cho rằng nếu xây dựng một công trình dạng cổng, có thể nghiên cứu những yếu tố kiến trúc truyền thống Việt Nam, chẳng hạn hình ảnh cổng làng hoặc các công trình như Khuê Văn Các, để tạo dấu ấn gần gũi hơn với văn hóa Việt.

“Thiết kế kiểu gì thì cũng nên thuầnViệt hơn và cần phải đảm bảo tính hài hòa khi chỉnh trang không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm”, bà nhận xét khi đề cập đến việc tham khảo hình thức cổng truyền thống trong thiết kế.

Trong khi đó, bà Mai Hoa, ở phường Tây Hồ, cho rằng điều quan trọng là quá trình cải tạo phải bảo đảm các yếu tố tự nhiên vốn có của hồ Hoàn Kiếm.

Theo bà, cần nghiên cứu để không gian hồ vẫn giữ được những đặc điểm về hướng gió, ánh sáng và cảnh quan hiện hữu. Những thay đổi về xây dựng nên được các nhà khoa học nghiên cứu để bảo đảm tính hợp lý.

Bà Mai Hoa cũng cho rằng các giá trị vốn có của hồ Hoàn Kiếm cần được giữ gìn trong quá trình cải tạo.

"Các công trình mới cần mang bản sắc của thành phố, không nên vay mượn hình dáng, thiết kế hay biểu tượng từ nước khác. Mỗi công trình cần tạo ra giá trị riêng để dù Hà Nội có đổi thay, người dân vẫn nhận ra nét đặc trưng của thành phố. Việc này cơ quan chức năng cần làm việc với chuyên giakiến trúc sư để hiện thực hóa ý tưởng", bà Hoa nói.

Công trình biểu tượng phải phù hợp với tổng thể lịch sử, văn hóa

Trao đổi về ý tưởng “Khải Hoàn môn”, KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho biết đây là loại hình kiến trúc đã được định hình qua nhiều thế kỷ, có nguồn gốc từ Hy Lạp và La Mã.

Theo ông, tại nhiều quốc gia, Khải Hoàn môn thường được đặt trên những trục không gian lớn, tại các quảng trường rộng, mang ý nghĩa biểu tượng và gắn với một dấu mốc lịch sử hoặc chiến thắng của quốc gia.

“Ở Việt Nam, đây là một loại hình kiến trúc mới nên cần tiếp tục nghiên cứu về ý nghĩa, cấu trúc, vị trí và hình thức. Làm thế nào để công trình tạo được một dấu ấn riêng nhưng vẫn phù hợp với hồ Hoàn Kiếm là câu hỏi cần được trả lời một cách thấu đáo”, KTS Trần Huy Ánh nói.

Theo KTS Trần Huy Ánh, việc lựa chọn một công trình biểu tượng không thể chỉ dựa trên hình thức đẹp hay khả năng tạo điểm nhấn về thị giác.

Hồ Hoàn Kiếm là không gian đặc biệt, lưu giữ nhiều lớp lịch sử và văn hóa của Hà Nội. Vì vậy, bất kỳ công trình mới nào xuất hiện tại đây cũng cần được xem xét trong mối quan hệ với mặt nước, cảnh quan, các công trình hiện hữu và những ký ức đã hình thành qua nhiều thế hệ.

“Đây là nơi lắng hồn sông núi Việt Nam, vì vậy tất cả những kiến trúc được đưa vào khu vực này đều phải có giá trị nổi bật”, KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Theo ông, một công trình mang tính biểu tượng không thể chỉ được lựa chọn dựa trên hình thức bên ngoài mà phải được đặt trong tổng thể lịch sử, văn hóa và cảnh quan của hồ Hoàn Kiếm.

KTS Trần Huy Ánh cho rằng Hà Nội trong 100 năm tới chắc chắn sẽ có những thay đổi về dân số, lối sống, giao thông và nhu cầu sử dụng không gian công cộng. Hồ Hoàn Kiếm cũng cần thích ứng với những thay đổi đó.

Tuy nhiên, theo ông, quá trình hiện đại hóa phải dựa trên việc nhận diện và bảo lưu những giá trị cốt lõi của khu vực.

“Cái đổi thay là thích ứng; giá trị vĩnh hằng là văn hóa, lịch sử. Những dấu ấn về kích thước của cảnh quan sông nước, cảnh quan lịch sử gắn bó với con người cần được bảo lưu”, ông Ánh nói.

Cần tính toán kỹ quy mô và tỷ lệ công trình

Một vấn đề khác được KTS Trần Huy Ánh lưu ý là quy mô và tỷ lệ của công trình Khải Hoàn môn nếu được triển khai.

Theo ông, những yếu tố này cần được tính toán thận trọng để công trình không phá vỡ tỷ lệ không gian quen thuộc của hồ Hoàn Kiếm. Một công trình quá lớn, vượt khỏi tỷ lệ con người và xa lạ với nhịp điệu không gian hiện hữu có thể khiến cảnh quan hồ Gươm mất đi sự gần gũi, thân thiện.

Do đó, trước khi quyết định xây dựng một công trình mang tính biểu tượng tại hồ Hoàn Kiếm, cần nghiên cứu kỹ công trình đó sẽ đại diện cho điều gì, vì sao cần đặt tại vị trí được đề xuất và bằng cách nào để hòa nhập với không gian lịch sử của hồ.

“Công trình có thể mất 5 năm, 10 năm hay 20 năm để xây dựng, nhưng việc suy nghĩ, nghiên cứu và tranh luận phải bắt đầu sớm hơn. Bản thân quá trình nghiên cứu, thảo luận cũng đã tạo ra giá trị xã hội trước khi công trình được xây dựng”, KTS Trần Huy Ánh nói.

Đề xuất nghiên cứu công trình biểu tượng “Khải Hoàn môn” nằm trong phương án điều chỉnh không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Trong quá trình lấy ý kiến, việc cân nhắc đầy đủ các yếu tố về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan, môi trường và nhu cầu sử dụng không gian công cộng sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện phương án.

Với một không gian có giá trị đặc biệt như hồ Hoàn Kiếm, các ý kiến cho rằng việc cải tạo, chỉnh trang cần hướng tới sự hài hòa giữa yêu cầu phát triển của một đô thị hiện đại với việc gìn giữ những giá trị đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội.