Phát biểu tại Phiên toàn thể về ngoại giao phục vụ phát triển trong giai đoạn mới trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33,Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, vai trò của ngoại giao kinh tế cần được nâng lên một tầm cao mới.

Đo hiệu quả ngoại giao bằng dòng vốn và công nghệ được thu hút

Theo Thứ trưởng, ngoại giao không chỉ mở cửa mà còn phải mở đường cho vốn, công nghệ và cơ hội phát triển của đất nước. Vì vậy, cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần chuyển từ xúc tiến đơn lẻ sang triển khai có hệ thống, dựa trên dữ liệu, mục tiêu rõ ràng và cơ chế theo dõi kết quả.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Tài chính đề xuất tập trung triển khai năm nhóm cơ chế phối hợp.

Trước hết là phối hợp xây dựng bản đồ nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển, cập nhật theo từng quốc gia, khu vực và lĩnh vực. Bản đồ này cần phản ánh xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, kế hoạch mở rộng đầu tư của các tập đoàn, hoạt động của các quỹ và định chế tài chính, chính sách hỗ trợ đầu tư ra nước ngoài của các nước cũng như những rủi ro về thương mại, đầu tư và chính trị.

Thứ hai là xây dựng danh mục nhà đầu tư mục tiêu với hồ sơ riêng về chiến lược phát triển, người ra quyết định, các quan ngại, rủi ro cũng như điều kiện để nhà đầu tư giải ngân tại Việt Nam.

Thứ ba là phối hợp thành lập các nhóm công tác theo từng giao dịch lớn, đặc biệt đối với các quỹ đầu tư quốc gia, dự án FDI chiến lược, quỹ hạ tầng, chương trình trái phiếu và các định chế tài chính dự kiến hoạt động tại Trung tâm Tài chính.

Thứ tư là tăng cường chức năng cảnh báo sớm và phản hồi thị trường, kịp thời cung cấp thông tin về những thay đổi liên quan đến thuế carbon, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu cũng như các khó khăn của nhà đầu tư. Đồng thời, Bộ Tài chính mong muốn tiếp nhận phản hồi về những chính sách không còn phù hợp với nhu cầu của thị trường.

Thứ năm là mở rộng hợp tác trong lĩnh vực ngoại giao tài chính, thuế và hải quan. Theo đó, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục thúc đẩy quan hệ với các định chế tài chính, quỹ đầu tư, cơ quan thuế, hải quan và cơ quan quản lý thị trường vốn của các nước.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách đánh giá hiệu quả của ngoại giao kinh tế, Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng: "Trong thời kỳ tăng trưởng mới, hiệu quả của ngoại giao kinh tế không nên chỉ đo bằng các cuộc tiếp xúc hay văn bản được ký kết, mà phải được đo bằng quy mô ngoại tệ, vốn dài hạn được huy động vào nền kinh tế, số định chế tài chính hiện diện tại Việt Nam và số doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu".

Theo Thứ trưởng, những yêu cầu trên xuất phát từ bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động nhanh chóng, sâu sắc và mang tính cấu trúc, khi các nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm hơn đến chất lượng thể chế, tính ổn định và khả năng dự báo chính sách.

Chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực

Đối với Việt Nam, bên cạnh việc thu hút thêm vốn đầu tư, giai đoạn tới cần trả lời được ba câu hỏi lớn: cần thu hút nguồn lực nào để phục vụ mô hình phát triển mới; lựa chọn đối tác nào để nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu; và làm thế nào để chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và nội lực của nền kinh tế.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc, kết quả thu hút nguồn lực nước ngoài thời gian qua cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn quốc tế. Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trong 7 tháng năm 2026 ước đạt 36,36 tỷ USD, tăng 50,9% so với cùng kỳ. Vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 82,3% GDP năm 2025. Đây là những tiền đề quan trọng để mở rộng khả năng huy động nguồn lực quốc tế thông qua cả kênh đầu tư trực tiếp và gián tiếp.

Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng thẳng thắn nhìn nhận, lượng vốn tăng chưa đồng nghĩa với chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa.

"Liên kết giữa khu vực trong nước và khu vực FDI còn hạn chế. Chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển chưa được như kỳ vọng. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu còn hạn chế. Năng lực hấp thụ các dự án lớn, các tập đoàn còn nhiều bất cập", bà Nguyễn Thị Bích Ngọc nêu rõ.

Trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế và vốn đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính cho rằng cần tập trung thực hiện năm định hướng lớn.

Theo đó, cần chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực; chuyển từ thu hút đại trà sang thu hút có trọng tâm, có điều kiện đối với các tập đoàn có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị, mang theo công nghệ lõi và tiêu chuẩn quản trị tiên tiến; chuyển từ ưu đãi đầu tư sang cam kết đầu ra gắn với công nghệ, nghiên cứu phát triển, đào tạo, liên kết doanh nghiệp và bảo vệ môi trường.

Đồng thời, cần chuyển từ thu hút từng dự án riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái đầu tư, trong đó các dự án chiến lược phải gắn với mạng lưới nhà cung cấp, trung tâm nghiên cứu, cơ sở đào tạo, hạ tầng logistics và hệ thống doanh nghiệp trong nước. Cùng với đó là chuyển từ xúc tiến và cam kết sang quản trị theo kết quả, được đo bằng số dự án triển khai, thời gian chuẩn bị được rút ngắn, những vướng mắc được tháo gỡ, quy mô tái đầu tư và mức độ chuyển giao công nghệ.

Kết thúc tham luận, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc khẳng định: "Bộ Tài chính cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ, trực tiếp và có trách nhiệm đến cùng với Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các bộ, ngành và địa phương nhằm biến tiềm năng thành dự án, biến tiếp xúc thành cam kết và biến cam kết thành dòng vốn để phục vụ phát triển đất nước".