Liên kết để vươn ra biển lớn - góc nhìn từ một địa phương có biển

Bám sát Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, tỉnh Hưng Yên xác định kinh tế biển là động lực thúc đẩy tăng trưởng. Với 54km bờ biển qua 8 xã: Hưng Phú, Nam Cường, Đồng Châu, Đông Tiền Hải, Đông Thái Ninh, Thái Ninh, Thái Thụy và Đông Thụy Anh, tỉnh có điều kiện phát triển kinh tế biển đa ngành, trở thành cực tăng trưởng mới.

Xã Thái Thụy (Hưng Yên) nằm trong trọng điểm của Khu kinh tế Thái Bình, hội tụ tiềm năng phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ hậu cần cảng biển. Nổi bật là khu công nghiệp Liên Hà Thái với diện tích gần 600ha, trong đó gần 400ha dành cho sản xuất công nghiệp và logistics. Hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, cùng các chính sách ưu đãi, khu công nghiệp thu hút 54 dự án thứ cấp, tổng vốn đầu tư trên 1,7 tỷ USD.

Ông Nguyễn Đức Trọng, Chủ tịch UBND xã Thái Thụy cho biết, với lợi thế sẵn có, xã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân 16,18%/năm trong nhiệm kỳ 2025 - 2030. Để đạt được mục tiêu trên, xã tập trung giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm, đẩy mạnh phát triển đô thị, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Ông Trọng cũng cho biết, xã đang lập hồ sơ ghi danh lễ hội bơi trải truyền thống vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và xây dựng đề án phát triển du lịch văn hóa tâm linh, sinh thái biển.

Tại xã Hưng Phú (Hưng Yên), với hơn 1.450ha nuôi trồng thủy hải sản, xã tập trung phát triển nuôi trồng công nghệ cao, nâng cao giá trị trên cùng diện tích. Xã đang tận dụng hệ thống hạ tầng từng bước hoàn thiện như đường ven biển, tuyến số 3, khu công nghiệp Hưng Phú, bến cảng hàng lỏng Ba Lạt và sân golf Cồn Vành để mở rộng các lĩnh vực logistics, đô thị và dịch vụ ven biển. Xã cũng xác định khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng Cồn Vành là hạt nhân, kết nối du lịch tâm linh, lễ hội và trải nghiệm làng nghề. Từ những định hướng đó, năm 2026, xã phấn đấu tăng trưởng trên 12%, thu nhập người dân trên 80 triệu đồng/người.

Theo ông Bùi Tuấn Anh, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Hưng Phú, sau khi dư địa được mở rộng, địa phương đã xác định: "Hướng ra biển lớn để làm giàu" theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương; đồng thời, cụ thể hóa vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030. Căn cứ vào những định hướng trên, xã đã quy hoạch: khu vực ven biển ưu tiên nuôi trồng thủy sản công nghệ cao,kinh tế xanh, logistics, đô thị và dịch vụ hỗ trợ khu kinh tế.

Cùng với đó, xã lấy Khu du lịch sinh thái-nghỉ dưỡng Cồn Vành làm hạt nhân, gắn với du lịch tâm linh, lễ hội, trải nghiệm làng nghề ven biển. Song hành với phát triển kinh tế biển xã còn gắn với nhiệm vụ bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo tồn rừng ngập mặn, giảm thiểu rác thải nhựa đại dương; kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng-an ninh, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội khu vực ven biển.

Với lợi thế riêng, các xã ven biển của tỉnh Hưng Yên đang từng bước định hướng phát triển phù hợp, tạo liên kết đa ngành, đa lĩnh vực, phấn đấu tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt bình quân trên 11%/năm theo tinh thần Nghị quyết số 20-TQ/TW.

Ông Nguyễn Mạnh Quyền, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên cho biết, những năm qua, tỉnh Hưng Yên tập trung nguồn lực từng bước hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông theo hướng đồng bộ, hiện đại, tăng cường liên kết nội tỉnh và liên kết vùng.

Ông Nguyễn Mạnh Quyền cũng cho biết, hiện nay, Hưng Yên đang nghiên cứu phát triển trục giao thông kết nối từ khu vực cửa ngõ Thủ đô Hà Nội tới khu vực cảng biển Diêm Điền, qua đó tăng cường kết nối cảng biển với các trung tâm logistics, khu công nghiệp và mạng lưới giao thông đường bộ, đường thủy, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

“Tỉnh Hưng Yên xác định phát triển cảng biển và logistics là một trong những hướng đột phá quan trọng; định hướng phát triển cảng biển theo hướng hiện đại, từng bước nâng cao năng lực tiếp nhận tàu, tăng cường chức năng cảng tổng hợp, container, cảng chuyên dùng và hàng lỏng/khí, gắn với hệ thống logistics, khu công nghiệp và mạng lưới giao thông đường bộ, đường thủy.Với tầm nhìn chiến lược, quyết tâm chính trị cao và cách làm bài bản, kinh tế biển đang và sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng, góp phần đưa tỉnh phát triển nhanh, bền vững”, ông Nguyễn Mạnh Quyền nhấn mạnh.

Từ kinh tế biển đến không gian phát triển biển

Với vùng biển rộng, đường bờ biển dài hơn 3.260 km và vị trí nằm trên những tuyến hàng hải quốc tế quan trọng, Việt Nam hội tụ nhiều điều kiện để phát triển một nền kinh tế quy mô lớn.

Mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới tư duy, chuyển mạnh từ tư duy kinh tế biển sang tư duy không gian phát triển biển quốc gia.

Theo các chuyên gia, đây là định hướng quan trọng nhằm phát huy hiệu quả hơn tiềm năng, lợi thế của biển, đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo trong giai đoạn mới.

Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng ViệnKinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng yêu cầu chuyển từ tư duy “kinh tế biển” sang tư duy “không gian phát triển biển quốc gia” là một thay đổi quan trọng về tầm nhìn chiến lược.

Nếu trước đây biển thường được nhìn nhận chủ yếu qua các ngành như thủy sản, dầu khí, cảng biển, du lịch hay vận tải biển thì cách tiếp cận mới đặt biển trong một chỉnh thể rộng hơn, gắn với tăng trưởng kinh tế, quốc phòng, an ninh, khoa học công nghệ, môi trường, đối ngoại và sinh kế của cộng đồng ven biển.

Theo Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn, ý nghĩa lớn nhất của sự thay đổi này là giúp Việt Nam vượt qua cách phát triển còn phân tán theo ngành, theo địa phương và theo từng dự án riêng lẻ. Thực tiễn thời gian qua cho thấy kinh tế biển đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn tồn tại tình trạng chồng lấn quy hoạch, liên kết vùng chưa chặt chẽ, hạ tầng chưa đồng bộ và áp lực ngày càng lớn đối với môi trường biển.

Vì vậy, tư duy mới sẽ giúp tổ chức lại không gian biển, ven biển và hải đảo theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Ở góc độ phát triển đất nước, cách tiếp cận này mở ra không gian tăng trưởng mới cho Việt Nam trong giai đoạn tới. Biển không chỉ là nơi khai thác tài nguyên mà còn có thể trở thành động lực phát triển của nhiều ngành, lĩnh vực mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và xu hướng tăng trưởng xanh.

Để hiện thực hóa tư duy đó, theo Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn, trước hết cần triển khai thực chất Quy hoạch không gian biển quốc gia, bảo đảm phân định rõ các khu vực phát triển kinh tế, bảo tồn sinh thái, quốc phòng, an ninh và sinh kế cộng đồng.

Cùng với đó là đổi mới thể chế quản trị biển theo hướng thống nhất, liên ngành và liên vùng, khắc phục tình trạng phát triển riêng lẻ giữa các địa phương và các ngành.

Tiếp cận vấn đề từ góc nhìn động lực kinh tế và hạ tầng, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đào Đình Châm, Ủy viên Hội đồng Trung ương Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật Biển Việt Nam cho rằng, việc xây dựng một đầu mối quản lý không gian biển thống nhất là nền tảng quan trọng để thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn và tạo động lực cho phát triển kinh tế biển xanh.

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là cách tiếp cận biển như một không gian phát triển chiến lược thống nhất thay vì nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ khai thác tài nguyên hay phát triển từng ngành kinh tế riêng lẻ.

Đây là sự chuyển dịch từ cách tiếp cận phân tán sang tư duy tổng thể, trong đó các yếu tố kinh tế, môi trường, khoa học công nghệ và quốc phòng, an ninh được xem xét trong một chỉnh thể thống nhất.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đào Đình Châm, việc xác định biển là không gian phát triển chiến lược của quốc gia sẽ góp phần giải quyết những hạn chế nói trên thông qua cách tiếp cận tích hợp, tạo điều kiện để tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả liên kết và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng phát triển lớn.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đào Đình Châm cho rằng một nền kinh tế biển mạnh với hệ thống hạ tầng hiện đại, các ngành kinh tế biển có giá trị gia tăng cao và sự hiện diện hiệu quả của các hoạt động kinh tế hợp pháp trên biển không chỉ tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước mà còn góp phần tăng cường tiềm lực quốc gia, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển với bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển trong giai đoạn mới.

Phát triển biển trong giai đoạn tới cũng cần gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc phát triển các nguồn năng lượng sạch, bảo tồn hệ sinh thái biển, xây dựng các đô thị ven biển có khả năng chống chịu tốt hơn trước thiên tai sẽ là những yếu tố quan trọng bảo đảm cho phát triển bền vững.

Hướng tới năm 2045, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đào Đình Châm kỳ vọng kinh tế biển sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng chiến lược của đất nước. Khi đó, biển không chỉ là nơi tạo ra các giá trị kinh tế mà còn là không gian kết nối quốc tế, góp phần nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực.