Phải minh bạch trong quản lý, ra quyết định

Một trong những giải pháp để phòng chống tham nhũng (PCTN), lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới được Nghị quyết số 04 của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV chỉ ra là nâng cao vai trò, trách nhiệm, tính tiên phong, gương mẫu, thực hành văn hóa liêm chính của người đứng đầu.

Giáo sư Dương Xuân Ngọc, Ủy viên Hội đồng khoa học Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Phó Giám đốc Học viện Báo chí Tuyên truyền cho rằng, văn hóa liêm chính của người đứng đầu gắn liền với sự nêu gương trên nhiều phương diện.

Trước tiên là sựgương mẫu trong đạo đức và lối sống. Người cán bộ mà thiếu đạo đức, không trung thực, nói không đi đôi với làm thì rất nguy hại, tác động rất lớn đến đời sống xã hội, đến cuộc đấu tranh PCTN, tiêu cực và lãng phí.

Người đứng đầu phải minh bạch trong quản lý, ra quyết định, kể cả việc hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện đến đánh giá, kiểm tra; không lợi dụng chức vụ quyền hạn để vụ lợi cho cá nhân, gia đình hoặc cho một nhóm lợi ích.

Cùng với đó phải công bằng và khách quan;dám chịu trách nhiệm, chủ động khắc phục và rút kinh nghiệm những khi có vấn đề tiêu cực, lãng phí hoặc tham nhũng diễn ra.

Ngoài ra, người đứng đầuphải tôn trọng và khuyến khích sự thật, bảo vệ sự thật, bảo vệ người dám đấu tranh chống tiêu cực; xây dựng môi trường làm việc liêm chính.

Đồng quan điểm, TSĐặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu Khoa học, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phân tích, tính nêu gương phải được thể hiện bằng hành vi quản trị cụ thể, có thể nhìn thấy và kiểm chứng được.

Người đứng đầu phải công khai, minh bạch trong các quyết định liên quan đến cán bộ, tài chính, tài sản công, dự án, ngân sách, phân bổ nguồn lực; đồng thời tự kiểm soát quyền lực của chính mình, không can thiệp trái quy định vào những khâu nhạy cảm, không tạo “sân sau”, không dung túng thân hữu, không để gia đình, người thân hoặc nhóm lợi ích lợi dụng vị trí của mình.

Liên quan đến vấn đềdám chịu trách nhiệm, vị chuyên gia này cho rằngkhông thể có tình trạng khi thành tích thì nhận về mình, khi sai phạm thì đổ cho cấp dưới hoặc quy trình. “Trong quản trị công, trách nhiệm chính trị của người đứng đầu không chỉ là việc mình có trực tiếp vi phạm hay không, mà còn là việc mình có để hệ thống dưới quyền vận hành lỏng lẻo, thiếu kiểm soát, phát sinh sai phạm hay không”, TS Đặng Vũ Cảnh Linh nhấn mạnh.

Bên cạnh đó,người đứng đầu phải tạo môi trường để cấp dưới dám nói thật, dám góp ý, dám phản biện và dám báo cáo rủi ro. Người đứng đầu liêm chính là người biết lắng nghe thông tin trái chiều, bảo vệ người làm đúng, khuyến khích phát hiện vấn đề từ sớm và không biến phê bình thành sự đe dọa.

Bản lĩnh cá nhân cần đặt trong tập thể đoàn kết, dân chủ

Thực tế cho thấy, ở đâu người đứng đầu quyết liệt, ở đó công tác PCTN đạt kết quả rõ nét. TS Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng, yếu tố quyết định ở đây nằm ở sự thống nhất giữa nhận thức, bản lĩnh, cơ chế trách nhiệm và sức mạnh của tập thể. Người đứng đầu phải nhận thức đúng rằng, PCTN, lãng phí, tiêu cực là tạo môi trường lành mạnh cho phát triển.

Bản lĩnh của người đứng đầu rất quan trọng, bởi chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thường va chạm lợi ích, quan hệ và thói quen cũ. Nếu người đứng đầu né tránh, ngại va chạm, sợ mất lòng thì sai phạm dễ bị che lấp. Tuy nhiên, một người đứng đầu dù quyết liệt đến đâu cũng không thể làm thay cả hệ thống.

Kể cả trong các cơ quan, đơn vị thực hiện chế độ thủ trưởng, vẫn phải xác định rõ những vấn đề cần bàn bạc, quyết định theo tập thể, nhất là công tác cán bộ, tài chính, tài sản công, đầu tư, mua sắm, phân bổ nguồn lực và xử lý các vấn đề nhạy cảm. Theo TS Linh, đó không phải là làm mờ trách nhiệm cá nhân, mà là cơ chế cần thiết để kiểm soát quyền lực, bảo đảm dân chủ, minh bạch và hạn chế nguy cơ lạm quyền.

Vì vậy, không nên chỉ trông chờ vào phẩm chất cá nhân của người đứng đầu, mà cần thiết lập cơ chế để người đứng đầu và tập thể cùng hành động đúng, cùng chịu trách nhiệm đến cùng. Cơ chế đó bao gồm kiểm tra, giám sát quyền lực; công khai kết quả thực hiện nhiệm vụ; đánh giá bằng sản phẩm cụ thể; lắng nghe phản ánh của cán bộ, người dân, doanh nghiệp; đồng thời xử lý trách nhiệm nếu để xảy ra sai phạm nghiêm trọng trong phạm vi quản lý.

“Khi bản lĩnh cá nhân được đặt trong tập thể đoàn kết, dân chủ và cơ chế trách nhiệm rõ ràng, công tác PCTN, lãng phí, tiêu cực mới đi vào chiều sâu và bền vững”, TS Đặng Vũ Cảnh Linh nhấn mạnh.

GS Dương Xuân Ngọc - Ủy viên Hội đồng khoa học Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Phó Giám đốc Học viện Báo chí Tuyên truyền nhìn nhận, tinh thần quyết liệt, sự nêu gương của người đứng đầu nên được coi là yếu tố tạo động lực, áp lực để cấp dưới quyết tâm thực hiện có hiệu quả.

Sự lâu bền trong cuộc đấu tranh chống PCTN, tiêu cực và lãng phí phải đặt vào cả hai yếu tố: Người đứng đầu và thể chế, cơ chế kiểm soát. Thể chế phải được hiểu trên ba phương diện:Một là “luật chơi” - đấy là những luật để định hình cho hoạt động. Hai là “người chơi” - gồm các nhà quản lý. Ba là “cách chơi” - được tạo dựng bởi cơ chế chính sách.

Cho nên cùng với việc nêu gương của người đứng đầu, thì thể chế - cơ chế kiểm soát quyền lực một cách độc lập, minh bạch - có tác động rất lớn đến việc đấu tranh PCTN, lãng phí, tiêu cực. “Vì vậy, ở nơi nào kết hợp được cả hai: Lãnh đạo quyết liệt và có cơ chế kiểm soát hậu quả một cách tích cực thì công tác PCTN thường đạt kết quả rõ rệt và bền vững hơn”, theo GS Dương Xuân Ngọc.