Tại dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc mà người nộp thuế được áp dụng giảm trừ. Cụ thể, mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá 3 triệu đồng, tăng 2 triệu đồng so với hiện hành.

Bộ Tài chính cho rằng, mức tăng này cao hơn mức tăng của chi tiêu bình quân đầu người và thu nhập bình quân đầu người trong giai đoạn từ năm 2014 đến nay và dự báo cho một số năm tiếp theo. Đồng thời cũng cao hơn mức thu nhập bình quân để xác định hộ nghèo tại khu vực thành thị quy định tại Nghị định 351/2025 của Chính phủ.

Cũng theo Bộ Tài chính, chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 (là 2,977 triệu đồng/người/tháng) tăng khoảng 1,6 lần so với năm 2014 (là 1,888 triệu đồng/người/tháng). Thu nhập bình quân đầu người năm 2024 (là 5,15 triệu đồng/người/tháng) tăng khoảng 2 lần so với năm 2014 (là 2,637 triệu đồng/người/tháng).

Do đó, căn cứ mức thu nhập bình quân, mức chi tiêu bình quân và tiêu chí về thu nhập của hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2026-2030 nêu trên, Bộ đề xuất mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc tương đương với mức thu nhập xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo khu vực thành thị cũng như mức chi tiêu bình quân đầu người.

Ngưỡng 3 triệu đồng chưa phản ánh đúng chi phí sinh hoạt thực tế

Đánh giá về đề xuất này, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho rằng, việc Bộ Tài chính chuyển từ tiêu chí hộ nghèo sang “Chi tiêu bình quân đầu người” để xác định ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc là hướng đi hợp lý, phản ánh sát hơn thực tế chi tiêu của người dân. Tuy nhiên, dữ liệu “Chi tiêu bình quân đầu người” được Bộ Tài chính làm cơ sở để tham chiếu là giai đoạn 2014 – 2024, trong đó, thực tế chi tiêu của năm 2024 đã là 2,977 triệu đồng/người/tháng, do đó việc áp dụng ngưỡng 3 triệu đồng/người/tháng (tương đương dữ liệu tại thời điểm năm 2024) cho người phụ thuộc từ năm 2026 là không phù hợp.

“Mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 đã tăng hơn hẳn năm 2024, đặc biệt trong bối cảnh giá cả và chi phí sinh hoạt liên tục tăng”, ông Tuấn phân tích.

Ông Tuấn cũng cho rằng, giai đoạn 2020 - 2024 chịu tác động của dịch Covid-19 nên chi tiêu biến động bất thường, không phản ánh đúng xu hướng dài hạn. Nếu tính theo giai đoạn ổn định 2014–2020, mức chi tiêu bình quân tăng khoảng 15% mỗi 2 năm.

“Giả định năm 2026 tăng 15% so với năm 2024, thì chi tiêu bình quân đầu người sẽ khoảng 3,4 triệu đồng/tháng. Xét theo tiêu chí này, thì ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc, chúng ta nên áp dụng là 3,4 triệu đồng, thay vì 3 triệu đồng”, ông Tuấn đề xuất.

Tuy nhiên, ông Tuấn cũng chỉ ra hạn chế của “Chi tiêu bình quân đầu người” khi đây là mức bình quân cả nước, bao gồm cả vùng nông thôn, vùng khó khăn và đô thị lớn. Trong khi đó, người lao động có thu nhập và đăng ký người phụ thuộc chủ yếu tập trung ở đô thị, nơi chi phí sinh hoạt cao hơn nhiều.

“Do đó, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc thực tế cần cao hơn mức 3,4 triệu đồng”, ông Tuấn nói.

Theo Giám đốc Keytas, về lâu dài, ngưỡng thu nhập người phụ thuộc nên gắn với chi phí thực tế mà người lao động phải chi trả. Một trong những căn cứ phù hợp là mức lương tối thiểu vùng.

“Hiện tại, bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026, tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới”, Giám đốc Keytasđề xuất, đồng thời cho rằng, việc gắn với lương tối thiểu vùng còn giúp chính sách linh hoạt hơn.

“Khi mức mức lương tối thiểu vùng thay đổi theo từng năm, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc sẽ tự động thay đổi tương ứng. Điều này giúp ngưỡng thu nhập tính người phụ thuộc dễ dàng được xác định và phù hợp với thực tế từng năm áp dụng, tránh tình trạng lạc hậu kéo dài và giúp chính sách bám sát thực tế đời sống”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Cần đảm bảo tính công bằng và lâu dài trong chính sách thuế

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, TS. Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và công nghệ Hà Nội, chuyên gia thuế cho biết, chuẩn hộ nghèo hiện nay là trên 2 triệu đồng/người/tháng, trong khi mức lương tối thiểu vùng tại Hà Nội cũng đã trên 5 triệu đồng/tháng. Chi phí sinh hoạt thực tế, đặc biệt tại các thành phố lớn, tối thiểu cũng phải từ 4 - 5 triệu đồng/tháng, chưa kể các khoản chi phí khác như học hành, ốm đau, sinh hoạt thường ngày. Vì vậy, việc điều chỉnh mức thu nhập của người phụ thuộc là rất cần thiết.

Ông Tú nhìn nhận, việc Bộ Tài chính đề xuất nâng mức thu nhập của người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng là một bước tiến tích cực, thể hiện sự điều chỉnh theo thực tế. Tuy nhiên, dù tăng gấp ba lần, mức 3 triệu đồng/tháng vẫn còn thấp so với chi phí sinh hoạt hiện nay.

“Trong bối cảnh giá cả, chi phí sinh hoạt tăng nhanh, mức thu nhập của người phụ thuộc là 3 triệu đồng/tháng thậm chí chưa đủ chi phí ăn uống, chưa tính đến tiền nhà ở, học tập, khám chữa bệnh hay các nhu cầu thiết yếu khác. Đặc biệt, mức này còn được áp dụng trong nhiều năm tới, nên nguy cơ “chưa ban hành đã lạc hậu” là hoàn toàn có thể xảy ra”, TS. Nguyễn Ngọc Tú lo ngại.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia cho rằng, mức 3 triệu đồng còn tạo ra sự bất hợp lý ngay trong chính sách thuế. Cụ thể, người phụ thuộc không có thu nhập được giảm trừ 6,2 triệu đồng/người/tháng, trong khi người phụ thuộc có thu nhập lại chỉ được tính ở mức 3 triệu đồng. “Điều này dẫn đến sự thiếu công bằng ngay trong chính sách thuế”, ông nói.

Để đảm bảo công bằng và phù hợp với thực tế, TS. Nguyễn Ngọc Tú đề xuất nên áp dụng mức chung là 6,2 triệu đồng/người/tháng theo luật hiện hành. Trong trường hợp người phụ thuộc có thu nhập thấp hơn mức này, người nộp thuế được trừ phần chênh lệch. Ví dụ, nếu người phụ thuộc có thu nhập 3 triệu đồng/tháng, người nộp thuế sẽ được giảm trừ phần còn lại là 3,2 triệu đồng, đảm bảo tổng mức giảm trừ vẫn là 6,2 triệu đồng.

Theo ông, cách tính này vừa dễ thực hiện, vừa đảm bảo công bằng, đồng thời tạo sự thống nhất trong chính sách và đảm bảo tính lâu dài của chính sách cũng như không gây áp lực cho người nộp thuế.