Nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong vận hành

Phát biểu tại hội thảo “Nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp”,GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ phụ thuộc vào việc sắp xếp tổ chức bộ máy, mà phụ thuộc quyết định vào năng lực thực thi của bộ máy hành chính.

“Một mô hình tổ chức dù đúng đắn đến đâu, nếu không được bảo đảm bằng thể chế rõ ràng, đội ngũ đủ năng lực, dữ liệu thông suốt, nguồn lực tương xứng, cơ chế phối hợp hiệu quả, trách nhiệm giải trình minh bạch, thì khó có thể tạo ra kết quả thực chất. Nói cách khác, sau giai đoạn sắp xếp tổ chức, vấn đề trung tâm hiện nay là phải chuyển từ “tinh gọn về hình thức tổ chức” sang “nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong vận hành”; từ “phân cấp, phân quyền trên văn bản” sang “năng lực thực thi thực chất trong đời sống”; từ “xử lý công việc theo quy trình” sang “tạo ra kết quả phát triển và giá trị công cho người dân, doanh nghiệp”, theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng.

Theo PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp đặt ra những yêu cầu mới với bộ máy hành chính. Trước hết là yêu cầu chuyển từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính kiến tạo phát triển. Trong mô hình cũ, phần lớn hoạt động công vụ tập trung vào việc thực hiện các quy định pháp luật, kiểm tra sự tuân thủ và xử lý các thủ tục hành chính. Trong mô hình mới, chính quyền cơ sở phải tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định phát triển địa phương, huy động nguồn lực xã hội và giải quyết các vấn đề phát triển mang tính liên ngành.

Bên cạnh đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị đa ngành và điều phối mạng lưới.Một quyết định liên quan đến quy hoạch có thể tác động đến đất đai, môi trường, đầu tư và an sinh xã hội; một vấn đề dân sinh có thể đồng thời liên quan đến quản lý dân cư, bảo trợ xã hội, y tế và giáo dục. Trong bối cảnh đó, tư duy quản lý theo từng lĩnh vực riêng biệt ngày càng bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi cán bộ phải có năng lực nhìn nhận vấn đề một cách tổng thể và khả năng phối hợp đa ngành, để nâng cao hiệu quả quản trị.

Cùng với đó là yêu cầu phát triển năng lực quản trị rủi ro và quản trị khủng hoảng. Chính quyền cơ sở hiện nay phải đối mặt với nhiều rủi ro mới như khủng hoảng truyền thông, thông tin sai lệch trên không gian mạng, thiên tai cực đoan, dịch bệnh và các tranh chấp xã hội phức tạp. Do đó, năng lực quản trị rủi ro, quản trị khủng hoảng, truyền thông chính sách và quản lý xung đột xã hội cần được xem là một thành tố mới của năng lực hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đồng thời, mô hình mới cũng đòi hỏi sự chuyển đổi từ thực thi theo quy trình sang thực thi theo kết quả. Hiệu quả công vụ không chỉ được đo lường bằng số lượng văn bản ban hành, số hồ sơ được xử lý mà phải được đánh giá thông qua chất lượng phục vụ, mức độ hài lòng của người dân, tốc độ giải quyết công việc và những tác động thực chất đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Việc chuyển từ quản lý theo địa giới sang quản trị dựa trên dữ liệu cũng trở thành xu hướng tất yếu. Dữ liệu không chỉ là công cụ hỗ trợ ra quyết định mà còn đảm nhận một phần chức năng điều phối vốn thuộc về cấp hành chính trung gian trước đây.

Xây dựng văn hóa công vụ khuyến khích sáng tạo, chấp nhận đổi mới có kiểm soát

PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến cho rằng, chính quyền địa phương hai cấp còn đặt ra yêu cầu chuyển từ tâm lý an toàn sang văn hóa công vụ đổi mới sáng tạo và thích ứng. Một trong những rào cản lớn nhất đối với cải cách hành chính là tâm lý né tránh trách nhiệm và hành xử an toàn trong khu vực công. Cơ chế này biểu hiện qua việc đùn đẩy trách nhiệm lên cấp trên, yêu cầu DN bổ sung hồ sơ giải trình nhiều lần, hoặc lạm dụng việc xin ý kiến liên ngành để trì hoãn việc ra quyết định.Do đócần xây dựng văn hóa công vụ khuyến khích sáng tạo, chấp nhận đổi mới có kiểm soát, bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm và tăng cường trách nhiệm giải trình.

“Xu hướng phát triển của nền hành chính hiện đại không phải là xây dựng một bộ máy ngày càng lớn hơn mà là xây dựng một bộ máy ngày càng linh hoạt hơn, hiệu quả hơn.Chính quyền địa phương phải có khả năng phản ứng nhanh trước các thay đổi của môi trường kinh tế - xã hội, chủ động xử lý các vấn đề phát sinh, tăng cường phối hợp liên ngành và sử dụng hiệu quả các công cụ số trong công tác quản trị”, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến nêu quan điểm.

TS. Đoàn Văn Dũng (Bộ Nội vụ) nhận xét, năng lực thực thi của bộ máy hành chính cấu thành từ 6 nhóm yếu tố: thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực, nguồn lực tài chính - công nghệ, quy trình - phối hợp và lãnh đạo - văn hóa thực thi - tương tác chặt chẽ. Để nâng cao năng lực thực thi của chính quyền địa phương hai cấp thì cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

Phân quyền phải đi đôi với bảo đảm năng lực thực thi. Việc chuyển nhiều thẩm quyền xuống cấp xã chỉ phát huy hiệu quả khi đồng thời bảo đảm các yếu tố cấu thành tương ứng: hoàn thiện thể chế hướng dẫn, kiện toàn tổ chức bộ máy, bổ sung và bồi dưỡng nhân lực, bảo đảm tài chính và hạ tầng số. Đo lường năng lực thực thi ở cấp xã ngay từ đầu giai đoạn vận hành giúp phát hiện sớm “khoảng cách” giữa thẩm quyền và năng lực để kịp thời hỗ trợ.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên khắc phục "điểm nghẽn" của từng địa phương thay vì đầu tư dàn trải.Đồng thờiphát huy cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh cho cấp xã như một giải pháp bù đắp năng lực trong giai đoạn quá độ. Kết quả đo lường năng lực thực thi cần được gắn với đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu cũng như với công tác thi đua, khen thưởng và bố trí cán bộ, qua đó tạo động lực cải thiện thực chất.

Cùng chung ý kiến, PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên, Học viện Hành chính và Quản trị công chia sẻ,năng lực thực thi trở thành yếu tố quyết định chất lượng vận hành của toàn bộ hệ thống chính quyền địa phương. Do đó, yêu cầu trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện thể chế phân cấp, phân quyền và nâng cao toàn diện năng lực thực thi của bộ máy hành chính theo định hướng kiến tạo phát triển.

“Thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ không được đo bằng mức độ tinh gọn của bộ máy hay số lượng quyền hạn đượcgiao, mà bằng khả năng của chính quyền địa phương trong việc tạo ra tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng sống của người dân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gia tăng giá trị công cho xã hội. Đây cũng chính là thước đo quan trọng phản ánh chất lượng quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam”, theo PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên.