Trong khu vườn gần 200 gốc na tại khu Đồng Đò, phường Bình Khê, (tỉnh Quảng Ninh), chị Trịnh Thị Thịnh thoăn thoắt cắt từng quả vừa độ chín. Hơn 20 năm gắn bó với cây na giúp chị chỉ nhìn qua màu vỏ, độ mở của mắt na cũng có thể nhận biết quả nào nên thu hái.

Vườn na của gia đình chị Thịnh nhiều năm liền cho năng suất tốt. Những quả na bở to, tròn đều, mắt căng, múi dày; loại lớn chỉ khoảng 3 quả đã đủ 1 kg. Đây là dòng na được thị trường ưa chuộng, có giá bán ổn định và thường cao hơn các loại thông thường.Ngoài lợi thế thổ nhưỡng, để duy trì sức cây cho vườn na cónhiềunăm tuổi, gia đình chị Thịnh sử dụng khoảng 60% phân hữu cơ kết hợp 40% phân vô cơ; bổ sung định kỳ nấm đối kháng Trichoderma để cải tạo đất và bảo vệ bộ rễ. Ở giai đoạn cây ra quả non, vườn được theo dõi sát nhằm hạn chế bọ trĩ, nấm bệnh và hiện tượng rụng quả sinh lý.

“Đầu tiên mà mình quản lý tốt, về sâu bệnh thì mình chấm được lứa quả đầu ấy thì không bao giờ nó dụng. Kỹ thuật kém thì đến tầm quả vải là na rụng 1 loạt. Lứa quả đầu nhà mình đang thu đây, có giá trị kinh tế cao và năng suất tốt. Quả có kích thước đạt biểu từ 3 lạng rưỡi đến 4 lạng rưỡi. Về chất lượng, quả thì bột phải nhiều, ngọt mà phải thơm. Như năm nay là thời tiết cũng không thuận lợi. Thời điểm quả mà đang phát triển nắng gắt, nắng sốc, sản lượng na năm nay Bình Khê đấy giảm 30 %” -chị Thịnh cho biết.

Đông Triều là một trong những vùng trồng na lớn ở phía Bắc, với hơn 900 ha, trong đó gần 400 ha được chứng nhận VietGAP. Riêng phường Bình Khê có gần 65 ha na, tập trung tại các khu Ninh Bình, Đồng Đò và một số vùng đồi có thổ nhưỡng phù hợp. Na bở là giống có giá trị kinh tế cao, nhưng cũng đòi hỏi người trồng phải chăm sóc kỹ, nhất là ở các khâu thụ phấn, phòng trừ sâu bệnh, dưỡng quả và thu hái.Những năm qua, địa phương đã hướng dẫn người dân cải tạo vùng trồng, thay thế diện tích na hiệu quả thấp bằng giống cây mới và áp dụng quy trình sản xuất an toàn. Mục tiêu không chỉ mở rộng diện tích mà quan trọng hơn là duy trì năng suất, chất lượng quả đồng đều. Nhiều vườn đạt năng suất trên 150 tạ/ha.

Tại khu Ninh Bình, gia đình ông Phạm Văn Cường có khoảng 7.000 m² na, sản lượng bình quân khoảng 5 tấn quả mỗi năm. Nhờ kết hợp phân chuồng, phân vi sinh, nguồn nước sạch và quy trình chăm sóc theo hướng VietGAP, vườn na mang lại doanh thu ước từ 400 đến 500 triệu đồng mỗi năm.Ông Cường cho biết, giá bán đầu vụ ở mức cao, sản phẩm được thương lái thu mua ngay tại vườn.

“Đầu mùa đang bán là 120.000/cân thì đến hôm nay là còn 100.000/cân. Hôm nay, Nhà nước tôi cắt 2 tạ/ngày; vào giữa vụ thì khoảng 4 - 5 tạ/ngày. Vườn nhà tôi có độ tuổi từ 15 đến 25 tuổi đấy. Gia đình chăm theo cung cách là vừa phân chuồng, phân vi sinh, chăm sóc kỹ thuật cao; vẫn dùng theo nguồn nước sạch để tưới theo cũng dẫn của VietGAP là trước còn huyện người ta cung cấp ra đấy” - ông Phạm Văn Cường chia sẻ.

Đầu ra hiện nay của na bở Đông Triều vẫn chủ yếu qua thương lái đến thu mua trực tiếp tại vườn. Sản phẩm được đưa đi Hải Phòng, Hà Nội và một số thị trường lân cận. Theo bà Trần Thị Thêu, Trung tâm Cung ứng dịch vụ phường Bình Khê, để duy trì chất lượng vùng na đặc sản, địa phương thường xuyên tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và thông báo kịp thời những nguy cơ ảnh hưởng đến cây trồng.

“Trồng na hay các loại giống cây trồng nông nghiệp thì chúng tôi đều thường xuyên có những hướng dẫn, thông báo, công văn để hướng dẫn bà con về chăm sóc cây trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại. Thương lái từ nhiều nơi như Hải Phòng và Hà Nội về đây rất nhiều. Cây na này chính là cây trồng đã làm thay đổi thu nhập của người dân. Đây là một trong 3 cây trọng điểm của Bình Khê, là cây ăn quả, cây hoa và cây cảnh" - bà Trần Thị Thêu nói.

Tại Bình Khê, Đông Triều và An Sinh, nhiều nhà vườn vẫn đang phục hồi diện tích bị ảnh hưởng bởi các đợt bão trước, trong khi nắng nóng năm nay tiếp tục làm sản lượng giảm khoảng 30% so với vụ trước. Dù vậy, thực tế tại các vườn cho thấy, khi đất được cải tạo, sâu bệnh được kiểm soát sớm và từng lứa quả được chóc đúng thời điểm, chất lượng na vẫn được duy trì, giá bán vẫn ở mức tốt.Giữ thương hiệu na bở Đông Triều vì thế không chỉ là câu chuyện mở rộng diện tích. Giá trị lâu dài nằm ở quy trình canh tác an toàn, chất lượng đồng đều và khả năng thích ứng với thời tiết ngày càng thất thường. Đó cũng là nền tảng để cây na tiếp tục mang lại nguồn thu ổn định cho người dân địa phương.