Trung Quốc lần đầu tiên công khai yêu cầu các doanh nghiệp trong nước không tuân thủ các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ đối với một số công ty hóa dầu liên quan đến hoạt động nhập khẩu dầu từ Iran. Theo cơ quan chức năng Trung Quốc, biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ “không được công nhận, thực thi hoặc tuân thủ” trong lãnh thổ nước này.

Động thái được thực hiện dựa trên cơ chế pháp lý ban hành từ năm 2021, cho phép vô hiệu hóa các quy định nước ngoài bị coi là “không hợp lý”, đồng thời bảo vệ doanh nghiệp nội địa. Đây được xem là bước chuyển từ phản đối mang tính ngoại giao sang áp dụng thực tế công cụ pháp lý, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nước ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, quyết định này cũng đặt hệ thống tài chính Trung Quốc trước những rủi ro đáng kể. Các ngân hàng và tổ chức tín dụng có liên quan phải cân nhắc giữa việc tuân thủ quy định trong nước và nguy cơ bị áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp từ phía Mỹ.

Trong khi đó, Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép không chỉ về kinh tế mà còn trên phương diện địa chính trị. Nhấn mạnh sự cạnh tranh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là “rất quan trọng”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng thời khẳng định ôngrất mong đợi cuộc gặp sắp tới với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình: “Chúng tôi đang xây dựng các nhà máy sản xuất ô tô trên khắp cả nước, các nhà máy sản xuất thiết bị trí tuệ nhân tạo (AI). Chúng tôi đang làm tốt và chúng tôi đang dẫn trước Trung Quốc về AI. Tôi sẽ gặp Chủ tịch Tập Cận Bình trong hai tuần nữa. Tôi rất mong chờ điều đó. Chúng tôi có sự cạnh tranh thân thiện, rất thân thiện. Nhưng thật sự mà nói lần này sẽ là một chuyến đi rất quan trọng”.

Phát biểu trên kênh Fox News, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng kêu gọi Trung Quốc sử dụng tầm ảnh hưởng của mình để thúc đẩy Iran mở cửa eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải quốc tế, đồng thời đề cập khả năng vấn đề này sẽ được đưa ra thảo luận trực tiếp tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung sắp tới.

Bộ trưởng Bessent nhấn mạnh Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vẫn duy trì trao đổi về tình hình Iran và sẽ thảo luận trực tiếp về vấn đề này tại cuộc gặp thượng đỉnh sắp diễn ra ở Bắc Kinh.

“Hãy xem họ có thể thể hiện khả năng ngoại giao của mình và thuyết phục được Iran mở cửa eo biển hay không. Đây sẽ là cơ hội để Tổng thống Trump và ông Tập Cận Bình trực tiếp trao đổi quan điểm”, ông Bessent cho hay.

Tuy nhiên, song song với các động thái ngoại giao, cả Mỹ và Trung Quốc đang tích cực củng cố “đòn bẩy” kinh tế. Trung Quốc tăng cường kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, siết chặt công nghệ và thúc đẩy thay thế nội địa; trong khi Mỹ tiếp tục áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, điều tra thương mại và mở rộng trừng phạt. Những diễn biến này cho thấy quan hệ Mỹ - Trung hiện ở trạng thái đan xen giữa hợp tác và cạnh tranh, trong đó các yếu tố kinh tế, năng lượng và địa chính trị ngày càng gắn kết chặt chẽ.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, kết quả của hội nghị thượng đỉnh sắp tới được kỳ vọng sẽ góp phần định hình xu hướng quan hệ song phương thời gian tới. Tuy nhiên, khả năng giảm căng thẳng hay tiếp tục leo thang sẽ phụ thuộc lớn vào cách hai bên xử lý các bất đồng hiện hữu, đặc biệt là trong các vấn đề liên quan đến trừng phạt, chuỗi cung ứng và an ninh năng lượng.