Các nhà đàm phán Mỹ đang nỗ lực xây dựng một gói giải pháp nhằm đáp ứng những nhu cầu của cả Nga và Ukraine sau xung đột. Mục tiêu là chấm dứt giao tranh đồng thời giúp hai bên tiến tới thỏa hiệp về lãnh thổ.

“Chúng ta cần mở rộng phạm vi vấn đề và các giải pháp để giúp cả hai bên hình dung được tương lai sau chiến tranh, từ đó sẵn sàng nhượng bộ”, một quan chức Mỹ am hiểu tiến trình đàm phán cho biết.

Nỗ lực ngoại giao này được thúc đẩy tại cuộc họp kéo dài 6 giờ ở Florida hôm 9/10, do hai đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff chủ trì. Tham dự cuộc họp có các quan chức Ukraine cùng đại diện Anh, Pháp và Đức. Sự kiện diễn ra tại Shell Bay, câu lạc bộ golf của ông Witkoff ở Hallandale Beach.

Những yêu cầu của ông Trump đối với Ukraine

Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn Nga và Ukraine chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu của nhau. Theo kế hoạch của ông, đây sẽ là điều kiện tiên quyết cho sáng kiến hòa bình do Mỹ thúc đẩy.

“Rõ ràng, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu đang gây sức ép lên nền kinh tế Nga. Điều này đã củng cố vị thế đàm phán của ông Zelensky”, một nhà ngoại giao châu Âu nhận định.

Theo một quan chức Mỹ nắm rõ nội dung đàm phán, tại cuộc họp, ông Kushner và ông Witkoff đã yêu cầu phía Ukraine chấm dứt các cuộc tấn công như vậy. Các nhà đàm phán cũng cảnh báo rằng ông Trump sẽ đạt được một thỏa thuận liên quan đến dầu diesel. Theo quan chức này, phía Mỹ đã đưa ra yêu cầu tương tự với Kiev 6 lần trong những tháng gần đây, trong bối cảnh giá dầu diesel tăng mạnh.

Quan chức này cho biết ông Zelensky đã từ chối yêu cầu, trong khi ông Trump vẫn đạt được thỏa thuận liên quan đến dầu diesel. Tổng thống Ukraine gọi quyết định của nhà lãnh đạo Mỹ là “yếu kém”. Sau đó, ông Trump đe dọa cắt hỗ trợ tình báo dành cho Kiev.

“Chúng tôi sẽ quay lại và đến Moscow”, một quan chức Mỹ nói khi mô tả kịch bản có thể xảy ra nếu ông Zelensky đồng ý chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu.

Theo quan chức Mỹ, gói giải pháp đang được xây dựng gồm 4 thành phần chính, hướng tới việc giải quyết đồng thời các vấn đề an ninh, kinh tế và lãnh thổ sau chiến tranh.

Thứ nhất, tái thiết Ukraine. Ngân hàng Thế giới và công ty đầu tư BlackRock muốn xây dựng một khuôn khổ tài chính nhằm đáp ứng nhu cầu tái thiết của Ukraine. Kế hoạch dự kiến bao gồm khôi phục các khu vực bị tàn phá, hỗ trợ gia đình các binh sĩ thiệt mạng hoặc bị thương, đồng thời phục hồi nền kinh tế. Các nhà đàm phán đã yêu cầu Kiev cung cấp dự toán chi phí chi tiết, kèm theo những cam kết nhằm ngăn nguồn vốn tái thiết bị các đối tượng đầu cơ trục lợi sau chiến tranh chiếm đoạt.

Thứ hai, các cam kết bảo đảm an ninh. Ukraine sẽ nhận được cam kết từ Mỹ và các nước châu Âu về phản ứng quân sự nếu Nga tiến hành một cuộc tấn công mới. Quan chức Mỹ mô tả cơ chế này tương tự Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), theo đó một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là mối đe dọa đối với toàn bộ liên minh. Nga cũng sẽ đàm phán với châu Âu về các thỏa thuận an ninh có tính đến những quan ngại của Moscow. Tuy nhiên, nội dung cụ thể và cách thức triển khai những cam kết này vẫn chưa được làm rõ.

Thứ ba, hợp tác năng lượng và kinh tế. Một trụ cột khác là thúc đẩy hội nhập kinh tế giữa Nga, Ukraine và châu Âu. Một phương án được đề cập là khôi phục hoạt động của các đường ống dẫn dầu và khí đốt từ Nga sang châu Âu, với lợi nhuận được chia sẻ giữa Nga và Ukraine. Theo quan chức Mỹ, việc khôi phục một đường ống như vậy có thể giúp giảm đáng kể chi phí năng lượng tại châu Âu. Bên cạnh việc tạo điều kiện để Nga tiếp cận lâu dài thị trường năng lượng châu Âu, thỏa thuận hòa bình cũng sẽ xác định phương thức và thời điểm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế hiện hành.

Thứ tư, vấn đề lãnh thổ và đường kiểm soát. Phần cuối cùng của kế hoạch liên quan đến việc xác định đường ranh giới trên thực địa. Theo đề xuất được mô tả, Nga sẽ đồng ý ngừng bắn dọc theo chiến tuyến hiện tại, được các nhà đàm phán gọi là “đường kiểm soát”. Đối với Ukraine, phương án này đồng nghĩa với việc Nga tiếp tục kiểm soát những vùng lãnh thổ đang chiếm giữ, trong đó có cả các khu vực thuộc Donbass - tâm điểm của những tranh chấp lãnh thổ giữa hai bên. Một trở ngại lớn là đường kiểm soát chưa được xác định cụ thể, trong khi chiến tuyến vẫn thay đổi gần như hàng ngày.