Theo phân tích của WSJ dựa trên ảnh vệ tinh, video trên mạng xã hội và các cuộc phỏng vấn với quân nhân Mỹ đương nhiệm cũng như đã nghỉ hưu, căn cứ hải quân Mỹ tại Bahrain (NSA Bahrain) đã nhiều lần trở thành mục tiêu tấn công của Iran trong giai đoạn từ cuối tháng 2 đến tháng 6. Những đòn tấn công xuyên thủng hệ thống phòng thủ đã gây thiệt hại đáng kể. Các mục tiêu bị hư hại nặng gồm sở chỉ huy, ít nhất 12 tòa nhà khác và hai trạm thông tin liên lạc vệ tinh.

Quân đội Mỹ cho biết không có người thiệt mạng tại căn cứ NSA Bahrain và các cuộc tấn công không ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động tác chiến. Mỹ đã sơ tán phần lớn nhân sự khỏi căn cứ, song vẫn duy trì một lực lượng nhỏ tại đây. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thiệt hại thực tế có thể lớn hơn nhiều so với những gì Washington công bố.

Căn cứ Mỹ ở Bahrain tổn thất những gì?

Hồi tháng 4, Chính phủ Mỹ đã yêu cầu các công ty cung cấp ảnh vệ tinh thương mại hạn chế quyền truy cập đối với những hình ảnh ghi lại thiệt hại tại các căn cứ quân sự Mỹ cũng như các khu vực giao tranh, khiến việc đánh giá đầy đủ mức độ thiệt hại trở nên khó khăn hơn.

Theo các quan chức Mỹ am hiểu vấn đề, thiệt hại tại căn cứ hải quân duy nhất của Mỹ ở Trung Đông, cùng các cuộc tấn công nhằm vào ít nhất 20 cơ sở khác của Mỹ trong khu vực, bao gồm căn cứ quân sự và cơ sở ngoại giao, đang buộc Washington phải đánh giá lại toàn bộ chiến lược hiện diện quân sự tại Trung Đông.

Theo các nguồn tin này, quân đội Mỹ đang cân nhắc cải tạo căn cứ tại Bahrain, cắt giảm hiện diện quân sự tại Kuwait và Saudi Arabia, đồng thời chuyển một số căn cứ hoặc bộ phận chức năng của các căn cứ sang khu vực nằm xa hơn về phía Tây nhằm tránh tầm bắn của tên lửa và UAV Iran.

Một số công trình bị phá hủy có thể sẽ không được xây dựng lại. Các trung tâm chỉ huy và kiểm soát có thể được bố trí dưới lòng đất, trong khi lực lượng và phương tiện quân sự của Mỹ có thể được phân tán tại nhiều địa điểm trong khu vực. Tuy nhiên, các quan chức nhấn mạnh hiện chưa có quyết định cuối cùng.

Hai quan chức Mỹ cho biết Israel cũng nằm trong số những địa điểm đang được xem xét để bố trí thêm lực lượng. Trong thời gian xảy ra xung đột, nước này đã tiếp nhận hàng chục máy bay quân sự Mỹ, bao gồm tiêm kích và máy bay tiếp dầu.

Việc Lầu Năm Góc từ chối công bố mức độ thiệt hại mà Mỹ phải gánh chịu trong xung đột đã khiến nhiều nghị sĩ Quốc hội Mỹ không hài lòng.

Khi được đề nghị bình luận, Lầu Năm Góc đã dẫn lại phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tại Quốc hội. Khi đó, được yêu cầu ước tính thiệt hại tại một phiên điều trần hồi tháng 5, ông Hegseth đã hỏi ngược lại: “Cái giá phải trả nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là bao nhiêu?”

Tháng trước, quyền Kiểm soát viên ngân sách Lầu Năm Góc Jay Hurst cho biết tổng chi phí cuộc xung đột mà Bộ Quốc phòng Mỹ ước tính vào thời điểm đó là khoảng 29 tỷ USD, song con số này chưa bao gồm thiệt hại đối với các căn cứ quân sự của Mỹ.

Trong khi đó, trong báo cáo công bố ngày 23/6, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính tổng chi phí cuộc xung đột vào khoảng 40 tỷ USD. Riêng thiệt hại tại các căn cứ quân sự Mỹ được tổ chức này ước tính dao động từ 2,2 - 5,1 tỷ USD, dựa trên số công trình được xác định đã bị hư hại.

Các ước tính này chỉ bao gồm chi phí xây dựng, chưa tính đến các khoản phát sinh khác như dọn dẹp đống đổ nát hoặc gia cố công trình. Theo tính toán của WSJ, riêng chi phí xây dựng lại các công trình tại căn cứ NSA Bahrain có thể lên tới khoảng 400 triệu USD.

Thiệt hại không chỉ nằm ở các tòa nhà

Theo ông Mark Cancian, đại tá Thủy quân lục chiến Mỹ đã nghỉ hưu và là cố vấn cấp cao của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), chi phí xây dựng lại các công trình có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng thiệt hại, bởi giá trị thực sự còn phụ thuộc vào những trang thiết bị và hệ thống bên trong.

Trong những giờ đầu tiên của các đòn tấn công đáp trả từ Iran, hai thiết bị đầu cuối thông tin liên lạc vệ tinh AN/GSC-52B cùng một cơ sở quản lý thông tin liên lạc đã bị phá hủy. Theo CSIS, mỗi thiết bị đầu cuối này có giá khoảng 20 triệu USD và đóng vai trò bảo đảm liên lạc quân sự gần như theo thời gian thực.

Bà Mackenzie Eaglen, đồng Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Tương lai của Hải quân Mỹ - cơ quan lưỡng đảng do Quốc hội Mỹ thành lập - đồng thời là đồng tác giả báo cáo của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) công bố hồi tháng 4 về thiệt hại tại các căn cứ quân sự Mỹ, cho rằng các cuộc tấn công đã bộc lộ những điểm yếu và lỗ hổng trên nhiều phương diện của căn cứ NSA Bahrain.

Căn cứ này được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước, khi Iran chưa sở hữu kho tên lửa dẫn đường chính xác và máy bay không người lái có năng lực như hiện nay. Cuộc xung đột vừa qua đã cho thấy những hạn chế trong khả năng chống chịu của căn cứ trước các loại vũ khí hiện đại.

Phó Đô đốc Hải quân Mỹ đã nghỉ hưu John Miller, cựu chỉ huy lực lượng hải quân Mỹ tại Trung Đông, cho biết Mỹ đã hiện diện tại Bahrain hàng chục năm và căn cứ này được mở rộng dần theo nhu cầu hoạt động qua từng giai đoạn.

“Tôi nghĩ có những điều nếu làm lại, chúng tôi sẽ làm theo cách khác”, ông Miller nhận định.

Là căn cứ duy nhất của Mỹ tại Trung Đông cho phép quân nhân đưa gia đình cùng sinh sống, NSA Bahrain từng hoạt động như một “thành phố thu nhỏ” của người Mỹ với sân bóng mềm, nhà hàng, cửa hàng quân nhu và trường học.

Mỹ tính toán lại thế trận

Phó Đô đốc Hải quân Mỹ đã nghỉ hưu Kevin Donegan, cựu chỉ huy lực lượng hải quân Mỹ tại Trung Đông, cho rằng Washington nhiều khả năng vẫn sẽ duy trì sự hiện diện quân sự tại Bahrain do đây là một đồng minh quan trọng.

“Chúng tôi vẫn đặt Bộ Tư lệnh Hạm đội 5 tại đây. Vấn đề có lẽ không phải là căn cứ này có bị xóa bỏ hay không, mà là sau cuộc xung đột, nó sẽ được tổ chức và vận hành theo mô hình nào”, ông Donegan nói.

Tuần này, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã gặp Quốc vương Bahrain cùng nhiều nhà lãnh đạo Trung Đông nhằm tái khẳng định cam kết của Washington đối với an ninh khu vực. Ông Rubio cũng khẳng định các cuộc tấn công của Iran nhằm vào Bahrain là “không thể chấp nhận được” và nhấn mạnh Mỹ luôn sát cánh cùng người dân và chính phủ Bahrain.

Trong chuyến công du khu vực, Ngoại trưởng Mỹ cũng tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Kuwait nhưng không đến Saudi Arabia. Trong thời gian xung đột, Riyadh đã hạn chế quyền tiếp cận các căn cứ quân sự và không phận đối với lực lượng Mỹ, làm gia tăng bất đồng giữa hai bên và thúc đẩy Washington đánh giá lại chiến lược hiện diện tại quốc gia này.

Dù các nước vùng Vịnh hoan nghênh lệnh ngừng bắn, họ vẫn bày tỏ lo ngại về mối đe dọa lâu dài từ Iran cũng như mức độ bền vững trong các cam kết an ninh của Mỹ đối với khu vực.

Trước khi xung đột nổ ra, một số quan chức quân sự Mỹ từng cảnh báo các căn cứ tại vùng Vịnh dễ bị tổn thương trước các loại tên lửa và UAV của Iran. Đề xuất chuyển một số căn cứ về phía Tây, xa hơn tầm bắn của Iran, từng được đưa ra trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump nhưng không được triển khai.

Tiến sĩ Ravi Chaudhary, cựu Trợ lý Bộ trưởng Không quân Mỹ, cho rằng mặc dù quân đội Mỹ đã bảo vệ tốt các căn cứ, một số vũ khí vẫn xuyên thủng hệ thống phòng thủ và đánh trúng những hạ tầng thiết yếu phục vụ hoạt động quân sự.

“Đó là hệ quả của quá trình Iran liên tục cải tiến công nghệ tấn công trong khoảng 10 năm qua nhằm gia tăng tầm bắn và độ chính xác”, ông Chaudhary nhận định.

Những quyết định mà Washington đưa ra trong thời gian tới - bao gồm việc xây dựng lại những gì, từ bỏ những gì và điều chỉnh mức độ hiện diện quân sự ra sao - sẽ định hình thế trận của Mỹ tại Trung Đông trong nhiều thập niên tới.