Những đoạn video do các lực lượng dân quân Iraq được Iran hậu thuẫn công bố trong tuần này khiến nhiều người theo dõi xung đột Nga - Ukraine cảm thấy quen thuộc.

Trong các video, máy bay không người lái (UAV) được điều khiển bằng cáp quang - khiến các biện pháp gây nhiễu điện tử gần như vô hiệu - bay lượn phía trên một căn cứ Mỹ tại Baghdad. Sau đó, các UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) lao xuống tấn công mục tiêu, bao gồm một trực thăng Black Hawk của Mỹ trên mặt đất và một hệ thống radar phòng không.

Đây được xem là một hình thức tác chiến mới và giờ nó đã xuất hiện tại Trung Đông.

Chiến trường mới nếu Mỹ mở chiến dịch trên bộ

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã điều động hàng nghìn binh sĩ tới khu vực. Nếu các nỗ lực ngoại giao thất bại, Washington có thể cân nhắc triển khai các chiến dịch trên bộ và trên biển để mở lại eo biển Hormuz và buộc Iran chấp nhận ngừng bắn.

Lực lượng Mỹ nếu đổ bộ vào Iran sẽ phải đối mặt với một môi trường tác chiến bị UAV chi phối - khác biệt đáng kể so với các chiến dịch trước đây tại Iraq và Afghanistan, nơi mối đe dọa chủ yếu đến từ vũ khí bộ binh và thiết bị nổ tự chế.

“Bất kỳ binh sĩ Mỹ nào trên bộ hoặc tàu chiến ở Vịnh Ba Tư đều sẽ trở thành mục tiêu ở cự ly gần và UAV FPV sẽ là một phần năng lực của cả hai phía”, ông Martin Sampson, cựu Thống chế Không quân Hoàng gia Anh và hiện là chuyên gia về Trung Đông tại Viện Quốc tế Nghiên cứu Chiến lược (IISS), nhận định.

Ông Sampson cũng cho biết, ngoài các thiết bị gây nhiễu, lực lượng Mỹ dường như chưa được trang bị rộng rãi các hệ thống chống UAV trên phương tiện hoặc tàu đổ bộ - điều đã trở nên phổ biến trên chiến trường Ukraine. “Iran chắc chắn đã nhận thấy điểm yếu này và học hỏi từ Nga cách khai thác các hệ thống đó”, ông nói.

Không chỉ UAV FPV, các công nghệ mới khác cũng đang làm thay đổi cách thức tiến hành chiến tranh. Ukraine - quốc gia có hải quân truyền thống gần như bị phá hủy - đã sử dụng tàu không người lái để tấn công các tàu chiến Nga, gây thiệt hại đáng kể cho Hạm đội Biển Đen.

Iran hiện cũng phát triển tàu không người lái, dù theo các chuyên gia, công nghệ này chưa tinh vi bằng Ukraine. Tuy nhiên, trong không gian hẹp như eo biển Hormuz, chúng vẫn có thể gây nguy hiểm cho tàu chiến và tàu chở dầu.

Đáng chú ý, các UAV FPV sử dụng cáp quang - vốn không thể bị vô hiệu hóa bằng các biện pháp tác chiến điện tử thông thường - đã được Nga sử dụng hiệu quả trong chiến dịch tại khu vực Kursk vào cuối năm 2024. Đồng thời, Moscow cũng nâng cấp các UAV tầm xa Shahed do Iran thiết kế ban đầu.

“Nga và Iran là đồng minh, họ tích cực hợp tác, trao đổi chuyên môn, tình báo và công nghệ. Iran đang tiếp thụ bài học từ cuộc chiến giữa Nga với Ukraine và sẽ tiếp tục làm như vậy”, ông Andriy Zagorodnyuk, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, cho biết.

Cảnh báo từ thực tế chiến trường Ukraine

Một câu hỏi lớn được đặt ra là quân đội Mỹ đã điều chỉnh học thuyết của mình đến đâu để thích ứng với dạng chiến trường mới, trong trường hợp Tổng thống Trump ra lệnh tiến hành chiến dịch trên bộ nhằm kiểm soát các đảo hoặc khu vực ven biển Iran.

Một học giả người Nga theo dõi vấn đề này nhận định, Iran rất sẵn sàng học hỏi kinh nghiệm từ Nga và họ đã được hưởng lợi từ điều đó, trong khi chưa có mức độ sẵn sàng tương tự từ Mỹ với đối tác Ukraine.

Tổng thống Trump đầu tháng này đã bác bỏ đề nghị hỗ trợ từ Ukraine, cho rằng quân đội Mỹ “không cần sự giúp đỡ” của Kiev về phòng thủ UAV và khẳng định: “Chúng tôi hiểu về UAV hơn bất kỳ ai”.

Trên thực tế, thủy quân lục chiến Mỹ mới bắt đầu thử nghiệm UAV FPV trong thời gian gần đây. Ông Michael Kofman, chuyên gia tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế có trụ sở ở Washington, đánh giá: “Quân đội Mỹ vẫn đang ở giai đoạn đầu trong việc hiểu rõ công nghệ FPV, tác động của nó và những thay đổi cần thiết về chiến thuật”.

Ông cho rằng năng lực phòng thủ hiện tại của Mỹ vẫn còn khoảng cách đáng kể so với Ukraine.

Trong khi đó, vẫn có một số chỉ huy Mỹ và NATO đánh giá thấp vai trò của UAV trong xung đột Ukraine, cho rằng các lực lượng phương Tây có thể dựa vào ưu thế không quân và vũ khí chính xác cao.

“Vẫn tồn tại sự tự tin thái quá, kể cả ở cấp cao nhất của NATO… nhưng thực tế, những gì đang diễn ra tại Ukraine và cách Iran đối phó với chiến dịch không kích là một lời cảnh tỉnh”, ông Fabrice Pothier, cựu Giám đốc hoạch định chính sách của NATO, cho biết.

Chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran từ ngày 28/2 đến nay vẫn chưa thể ngăn chặn hoàn toàn các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV nhằm vào các nước Vùng Vịnh và Israel, cũng như chưa thể khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Trong xung đột Nga - Ukraine, UAV FPV được cho là gây ra phần lớn thương vong trên chiến trường, với “vùng sát thương” có thể kéo dài hơn 30 km về mỗi bên tính từ ranh giới tiếp xúc. Một số UAV có thể triển khai dây cáp dài tới 50 km - tương đương chiều rộng hẹp nhất của eo biển Hormuz.

Ông Rob Lee, cựu sĩ quan Thủy quân lục chiến Mỹ, cho rằng: “Cách hiệu quả nhất để đối phó UAV FPV cáp quang là phát hiện và tiêu diệt các đội vận hành trước khi nhóm này phóng thiết bị”.

Trong khi đó, ông Michael Knights, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại Horizon Engage - một công ty tư vấn chiến lược ở New York, cho rằng Mỹ có thể tận dụng ưu thế về vũ khí tầm xa và hệ thống trinh sát để hạn chế hiệu quả của UAV nếu triển khai chiến dịch tại Hormuz.

“Nếu tiến hành một chiến dịch ở eo biển Hormuz, lực lượng Mỹ sẽ cần sự bảo vệ cực kỳ chặt chẽ ở khu vực này. Nếu lực lượng quân sự tác chiến điện tử mạnh nhất thế giới tập trung vào một khu vực rộng 50x50 km2 thì việc sử dụng hiệu quả UAV FPV có lẽ sẽ khó khăn hơn nhiều”, ông Knights nói.

Tuy nhiên, người Ukraine - vốn đã rất quen thuộc với các mối đe dọa từ UAV - lại không chắc chắn như vậy. Ông Pavlo Klimkin, cựu Ngoại trưởng Ukraine, cảnh báo: “Không có lực lượng nào thực sự sẵn sàng cho thách thức này. Không phải Mỹ, cũng không phải châu Âu, cả về công nghệ, tư duy lẫn kinh nghiệm”.