Tiêm kích F-16 phải xung trận bằng pháo 20 mm

Một chỉ huy Không quân Ukraine có biệt danh "Phantom" cho biết, nguồn cung cấp tên lửa AIM-9 Sidewinder và AIM-120 AMRAAM rất hạn chế, gây ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng tiêm kích và hệ thống phòng không mặt đất.

Vấn đề nằm ở chỗ F-16 và một số hệ thống phòng không mặt đất của Ukraine cùng sử dụng nguồn tên lửa do phương Tây cung cấp. AIM-120 AMRAAM cũng là loại tên lửa đánh chặn chủ lực của Hệ thống Tên lửa Đất đối Không Tiên tiến Quốc gia (NASAMS). Các tổ hợp NASAMS góp phần bảo vệ Kiev, trong khi F-16 được giao nhiệm vụ đánh chặn UAV và tên lửa hành trình của Nga trước khi chúng tiếp cận các thành phố.

Điều này khiến việc phân bổ từng quả tên lửa trở thành một bài toán hóc búa trên toàn hệ thống. Mỗi quả AIM-120 được cấp cho F-16 đồng nghĩa với việc số tên lửa dành cho hệ thống NASAMS sẽ giảm đi.

Các thông tin hiện có chưa cho biết cụ thể quy mô kho tên lửa của Ukraine, tần suất xuất kích của F-16 hay mức độ thiếu hụt thực tế. Tuy nhiên, việc ghi nhận các phi vụ chỉ sử dụng pháo cho thấy tình trạng hạn chế nguồn cung đã ảnh hưởng đến cả cơ số vũ khí trang bị trên máy bay.

"Bất kỳ máy bay nào không có vũ khí thì... đều vô dụng", chỉ huy Phantom nói khi được hỏi liệu Ukraine có đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa cho F-16 hay không. Chỉ huy này kêu gọi bổ sung thêm tên lửa AIM-9 và AIM-120, đồng thời tăng nguồn cung tên lửa đánh chặn cho các tổ hợp Patriot do Mỹ sản xuất.

Pháo trên F-16 chỉ duy trì năng lực đánh chặn hạn chế

F-16 được trang bị pháo xoay M61A1 Vulcan cỡ nòng 20 mm gắn trong thân. Vũ khí này cung cấp cho phi công một phương án tấn công mục tiêu trên không khi không có tên lửa dẫn đường, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của cơ số tên lửa không đối không.

Việc sử dụng pháo làm thay đổi đáng kể điều kiện tác chiến, do phạm vi hoạt động ngắn hơn và phi công có ít lựa chọn chiến thuật hơn so với khi sử dụng tên lửa dẫn đường. Điều này đặc biệt đáng lưu ý trong các nhiệm vụ đánh chặn UAV hoặc tên lửa hành trình, vốn đòi hỏi máy bay phải tiếp cận mục tiêu ở khoảng cách phù hợp để sử dụng pháo.

Sử dụng pháo trong nhiệm vụ phòng không cũng đặt ra những rủi ro đối với khu vực mặt đất. Đạn bắn trượt hoặc xuyên qua mục tiêu trên không cuối cùng có thể rơi xuống đất, ảnh hưởng đến khu vực bên dưới, nhất là khi việc đánh chặn diễn ra gần các khu dân cư.

Hiện chưa có thông tin cho thấy việc binh sĩUkraine sử dụng pháo trên F-16 gây thương vong cho dân thường. Tuy nhiên, nguy cơ đạn rơi xuống mặt đất là một rủi ro cố hữu khi sử dụng hỏa lực pháo trong nhiệm vụ phòng không.

Hiện, Ukraine đang đối mặt với bài toán khó: Giữ lại tên lửa giúp duy trì nguồn dự trữ cho các đợt tấn công tiếp theo và cho các hệ thống phòng không mặt đất, nhưng triển khai F-16 mà không có tên lửa lại làm hạn chế đáng kể khả năng tác chiến của máy bay. Pháo giúp duy trì một phần năng lực đánh chặn, song không thể bù đắp đầy đủ những hạn chế về tầm bắn và phương án tác chiến.

Tăng sản lượng tên lửa chưa thể giải quyết ngay tình trạng thiếu hụt

Một số quan chức Ukraine đề xuất tăng sản lượng tên lửa hoặc cho phép sản xuất tại Ukraine và một số nước châu Âu. Tuy nhiên đề xuất này vẫn chưa được thông qua.

Việc mở rộng năng lực sản xuất tên lửa phụ thuộc vào chuỗi cung ứng hiện có, các linh kiện chuyên dụng, năng lực lắp ráp theo tiêu chuẩn và quy trình kiểm tra, nghiệm thu. Vì vậy, tăng công suất sản xuất không đồng nghĩa với việc số tên lửa mới có thể lập tức được đưa vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

Raytheon, công ty thuộc tập đoàn RTX, dự kiến nâng sản lượng AIM-120 AMRAAM hằng năm lên ít nhất 1.900 quả theo một thỏa thuận nhiều năm với Lầu Năm Góc. Con số này cao hơn khoảng 58% so với mục tiêu sản xuất 1.200 quả mỗi năm mà công ty đặt ra vào năm 2024.

Tuy nhiên, nhu cầu đối với AMRAAM đến từ cả quân đội Mỹ và 43 quốc gia đồng minh. Vẫn chưa rõ Ukraine sẽ nhận thêm bao nhiêu tên lửa từ nguồn sản xuất mới cũng như thời điểm bàn giao.

Ukraine đã tích hợp cho tiêm kích F-16 rocket dẫn đường bằng laser APKWS II cỡ 70 mm, loại vũ khí kết hợp bộ kit dẫn đường với rocket không điều khiển tiêu chuẩn.

APKWS II có chi phí thấp hơn AMRAAM và có thể được sử dụng để đối phó với một số mục tiêu như UAV và tên lửa hành trình cận âm. Máy bay Mỹ cũng từng sử dụng loại vũ khí này để chống UAV tại Trung Đông.

Việc trang bị APKWS II có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng các tên lửa không đối không đang khan hiếm, đồng thời cung cấp cho phi công thêm một loại vũ khí dẫn đường để đối phó với một số loại mục tiêu. Tuy nhiên, quy mô triển khai, trạng thái hoạt động và hiệu quả thực tế của APKWS II tại Ukraine vẫn chưa được xác định rõ.

Do đó, loại rocket này chưa thể được xem là giải pháp toàn diện cho tình trạng thiếu hụt tên lửa đang gây sức ép lên cả lực lượng F-16 và hệ thống NASAMS.

Trước mắt, việc phi công F-16 của Ukraine phải thực hiện nhiệm vụ tấn công bằng pháo cho thấy khoảng trống giữa việc sở hữu tiêm kích tiên tiến và duy trì một năng lực phòng không hoàn chỉnh. Theo giới phân tích, số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu và phi công được đào tạo là những yếu tố quan trọng, nhưng hiệu quả đánh chặn vẫn phụ thuộc đáng kể vào khả năng duy trì nguồn cung đủ lớn các loại vũ khí tương thích cho cả nền tảng trên không và hệ thống phòng không mặt đất.