Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra yêu cầu có tính bước ngoặt đối với nền kinh tế Việt Nam: hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số”, nhưng phải dựa trên những nguyên tắc phát triển thực chất, bền vững và vì con người. Đây được xem là định hướng lớn, không chỉ cho giai đoạn trước mắt mà còn mang tính chiến lược dài hạn đối với nền kinh tế.

Theo đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh, các ban, bộ, ngành, địa phương, người dân và doanh nghiệp cần quán triệt sâu sắc “bốn nguyên tắc” cốt lõi gồm: tăng trưởng thực chất; kiên định nguyên tắc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đảm bảo các cân đối lớn; tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực sẵn có, tập trung ưu tiên cho các dự án trọng điểm và thúc đẩy hợp tác công - tư để gia tăng hiệu quả đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; tăng trưởng kinh tế cao phải đảm bảo phục vụ lợi ích, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân và công bằng xã hội.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia nhận định, mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức lớn nhưng cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế và tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới.

Tăng trưởng hai con số: Thách thức lớn, cần giữ vững nền tảng vĩ mô

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế - Tài chính Quốc hội khóa XV, tăng trưởng hai con số không phải là mục tiêu ngắn hạn cho riêng năm nay hay năm tới, mà là mục tiêu dài hạn mang tính chiến lược, có thể kéo dài từ nay đến năm 2030, thậm chí là 2035. Chỉ khi duy trì được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững trong nhiều năm liên tiếp như vậy, Việt Nam mới có thể vượt lên trở thành nước có thu nhập cao.

Tuy nhiên, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức không nhỏ, đặc biệt khi ngay từ đầu năm đã xuất hiện nhiều yếu tố bất lợi. Trong nước, nhu cầu vốn cho tăng trưởng đang gặp khó khăn khi lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay tăng. Đồng thời, tăng trưởng tín dụng phải được kiểm soát để bảo đảm an toàn hệ thống, khiến nguồn lực từ khu vực ngân hàng buộc phải điều chỉnh.

Ở bên ngoài, các yếu tố địa chính trị tiếp tục tạo áp lực lên nền kinh tế. Xung đột tại một số khu vực đã đẩy giá dầu tăng cao, làm chi phí đầu vào của nền kinh tế tăng lên. Lạm phát từ bên ngoài kết hợp với lạm phát trong nước khiến chi phí sản xuất bị đẩy lên, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng.

Trong bối cảnh đó, theo GS.TS Hoàng Văn Cường, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, trước hết cần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát ở mức phù hợp và giữ tỷ giá ổn định. Đây là điều kiện quan trọng để nhà đầu tư yên tâm, từ đó duy trì và mở rộng hoạt động đầu tư.

“Cần sử dụng mạnh hơn các công cụ chính sách tài khóa. Chính sách tài khóa phải hỗ trợ giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế, đồng thời, cần tăng cường điều hành nguồn cung, bảo đảm không xảy ra đứt gãy”, GS.TS Hoàng Văn Cường khuyến nghị.

Thực tế thời gian qua cho thấy, dù giá xăng dầu tăng nhưng không xảy ra tình trạng khan hiếm hàng. Đây là một thành công trong điều hành. Tuy nhiên, theo ông Cường, thời gian tới vẫn cần thêm nhiều giải pháp, kể cả các gói hỗ trợ cho những ngành bị ảnh hưởng nặng bởi chi phí đầu vào, để bảo đảm các hoạt động kinh tế vẫn diễn ra bình thường.

Song song với thách thức, vị chuyên gia cũng cho rằng, cơ hội đang mở ra. Biến động tại một số khu vực trên thế giới khiến môi trường đầu tư thay đổi, Việt Nam có thể tranh thủ cơ hội để thu hút dòng vốn quốc tế, đặc biệt khi hình thành các trung tâm tài chính quốc tế nhằm tăng sức hấp dẫn với nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, việc chủ động mở rộng thị trường xuất khẩu cũng được xem là hướng đi quan trọng. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, các nguồn cung và thị trường sẽ có sự thay đổi. Nếu có sự chuẩn bị tích cực, Việt Nam có thể tận dụng lợi thế để mở rộng thị trường và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.

“Hiện tại, thay vì dồn toàn lực cho tăng trưởng bằng mọi giá, chúng ta phải chấp nhận những điều chỉnh phù hợp. Nhiệm vụ trọng tâm lúc này là bảo đảm ‘kiềng ba chân’ vĩ mô: ổn định tiền tệ, kiểm soát lạm phát ở mức phù hợp và giữ tỷ giá ổn định. Đây chính là nền vững chắc để các nhà đầu tư yên tâm bỏ vốn mà không lo ngại về các tác động tiêu cực của biến động tỷ giá hay lạm phát. Khi cái nền đã vững, tăng trưởng sẽ tự khắc đến một cách thực chất hơn”, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo – động lực tăng trưởng mới

Trong khi đó, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách bền vững, nhiều chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là trụ cột quan trọng.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, định hướng này cũng đã được nhấn mạnh tại Đại hội Đảng lần thứ XIV, khi yêu cầu “xác lập mô hình tăng trưởng, rộng hơn là mô hình phát triển mới dựa trên tiến bộ khoa học công nghệ”.

Phân tích kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, thành công của nhiều nền kinh tế châu Á đã chứng minh vai trò của khoa học công nghệ trong thúc đẩy tăng trưởng.

“Thực tiễn các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản hay các ‘con rồng châu Á’ như Hồng Kông, Đài Loan, Singapore cho thấy họ đều dựa trên tiến bộ công nghệ, ứng dụng công nghệ một cách quyết liệt để tăng sức lan tỏa trong thương mại hóa và nâng cao năng suất lao động”, ông Lạng nói.

Từ kinh nghiệm này, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, Việt Nam nếu muốn “đi xa và đi nhanh” cần phải dựa mạnh mẽ vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo ông, việc thúc đẩy các động lực này không chỉ dừng ở chủ trương mà cần được thực hiện quyết liệt hơn thông qua gia tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như ưu tiên các ngành công nghệ mới có sức lan tỏa lớn. Trong đó, lĩnh vực công nghệ năng lượng được xem là một trong những điểm nhấn quan trọng trong giai đoạn tới.

“Lúc này là thời điểm tốt, bởi giá năng lượng đang tăng. Nếu chúng ta có công nghệ năng lượng mới mà không áp dụng thì sẽ bỏ lỡ cơ hội. Việc phát triển công nghệ năng lượng vừa giúp giữ ổn định kinh tế vĩ mô, vừa tạo điều kiện để thị trường khoa học công nghệ phát triển mạnh”, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhận định.

Theo vị chuyên gia, việc đẩy mạnh đầu tư vào khoa học công nghệ không chỉ thúc đẩy tăng trưởng mà còn góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời nâng cao khả năng thu hút nguồn lực từ bên ngoài. Trọng tâm phát triển trong giai đoạn tới cần hướng tới những mô hình phát triển “thông minh”, phù hợp với xu thế toàn cầu.

“Đây là tiêu điểm mới. Chúng ta cần đầu tư vừa đúng, vừa đủ nhưng phải quyết liệt hơn. Thậm chí phải lựa chọn những mô hình thông minh nhất hiện nay. Tôi nghĩ đây là yếu tố cốt lõi, trụ cột cốt lõi để thực thi thành công mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam”, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.