Tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả phục vụ

Sau một năm triển khai kể từ ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương 2 cấp tại Thanh Hóa đã tạo chuyển biến rõ nét trong tinh gọn bộ máy, cải cách hành chính và chuyển đổi số. Toàn tỉnh đã hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã từ 547 xã, phường, thị trấn xuống còn 166 xã, phường, giảm 69,65% đầu mối.

Cùng với đó, 100% đơn vị cấp xã thực hiện giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công theo cơ chế liên thông, không phụ thuộc địa giới hành chính. Hạ tầng số được đầu tư đồng bộ với 296 phòng họp trực tuyến kết nối từ tỉnh đến cơ sở. HĐND và UBND tỉnh cũng hỗ trợ 516 tỷ đồng để các xã, phường nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị, phục vụ hoạt động của bộ máy mới.

Tại phường Hàm Rồng, chính quyền địa phương 2 cấp phát huy hiệu quả rõ nét khi biên chế giảm từ 149 xuống còn 107 người nhưng tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn vẫn đạt 99,86%, số hóa hồ sơ đạt 100%. Trong số 79 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, có 72 cơ sở được đưa vào sử dụng đúng mục đích; 100% cán bộ, công chức thực hiện ký số trong xử lý văn bản điện tử.

Những chuyển biến này được người dân ghi nhận. Bà Dương Thị Thoa, người dân thực hiện thủ tục đất đai tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Hàm Rồng, cho biết cán bộ ngày càng gần gũi, tận tình hướng dẫn, hỗ trợ người dân, nhất là người cao tuổi gặp khó khăn khi thực hiện các thủ tục trên môi trường số.

Không chỉ ở khu vực đô thị, chính quyền địa phương 2 cấp cũng phát huy hiệu quả tại miền núi. Xã Cổ Lũng, được thành lập từ việc sáp nhập hai xã Cổ Lũng và Lũng Cao, đã nhanh chóng ổn định tổ chức bộ máy; 100% văn bản được xử lý trên môi trường điện tử, hồ sơ được số hóa. Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã đã giải quyết 3.986 hồ sơ, tỷ lệ đúng hạn đạt 99,2%.

Kết quả bước đầu cho thấy chính quyền địa phương 2 cấp đang góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và chất lượng phục vụ người dân ở cơ sở.

Nhìn thẳng điểm nghẽn từ thực tiễn vận hành

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tại Thanh Hóa vẫn bộc lộ nhiều khó khăn như quá tải công việc ở một số địa bàn, năng lực cán bộ chưa đồng đều, bất cập trong điều phối liên xã, liên vùng và hạ tầng số chưa đồng bộ. Đây là những vấn đề cần tiếp tục được tháo gỡ để chính quyền địa phương 2 cấp phát huy hiệu quả bền vững.

Nổi lên trước hết là áp lực công việc không đồng đều giữa các địa phương sau sáp nhập. Bình quân mỗi công chức cấp xã xử lý 164 hồ sơ, nhưng tại phường Hạc Thành con số này lên tới 494 hồ sơ/công chức (39.757 hồ sơ), trong khi xã Yên Khương chỉ 17 hồ sơ/công chức (332 hồ sơ), cho thấy việc phân bổ biên chế chưa thực sự phù hợp.

Bên cạnh đó, toàn tỉnh có 1.009 cán bộ, công chức cấp xã (chiếm 15,66%) chưa có kinh nghiệm hoặc chuyên môn sâu về quản lý nhà nước chuyên ngành, ảnh hưởng nhất định đến việc triển khai các nhiệm vụ mới. Công tác lưu trữ, số hóa hồ sơ cũng gặp khó khăn khi toàn tỉnh phát sinh khoảng 64.341 mét tài liệu giấy cần xử lý nhưng mới số hóa được hơn 818 mét, đạt 1,27%, do thiếu nhân lực, kinh phí và hạ tầng công nghệ

Bên cạnh đó, nguồn lực ở cấp xã vẫn còn phân tán, trong khi khối lượng công việc của các cơ quan Đảng, đoàn thể tăng lên sau sắp xếp nhưng biên chế chưa được bổ sung tương xứng, gây áp lực cho bộ máy cơ sở.

Tại xã Cổ Lũng, địa bàn rộng 129,21 km², dân cư phân tán, trên 99% là đồng bào dân tộc thiểu số và tỷ lệ hộ nghèo còn 12,3% khiến công tác quản lý, cung cấp dịch vụ công và triển khai chuyển đổi số gặp nhiều khó khăn do hạn chế về hạ tầng công nghệ, kỹ năng số và khả năng tiếp cận thiết bị của người dân.

Tại phường Hàm Rồng, khối lượng công việc tăng trong khi biên chế giảm mạnh. Một số lĩnh vực mới được phân quyền như lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội còn gặp vướng mắc do thiếu hướng dẫn cụ thể; nhiều dự án tồn đọng vượt thẩm quyền xử lý, trong khi địa phương thiếu cán bộ chuyên môn về giải phóng mặt bằng và quy hoạch.

Bên cạnh đó, việc không còn cấp huyện làm đầu mối điều phối cũng phát sinh khó khăn trong quản lý, quy hoạch không gian phát triển liên xã, liên vùng, nhất là đối với các khu kinh tế, khu công nghiệp và khu bảo tồn nằm trên địa bàn nhiều xã, phường.

Ông Nguyễn Đăng Trường, Chánh Văn phòng UBND phường Hàm Rồng cho biết, hiện phường Hàm Rồng cùng phường Hạc Thành và Đông Tiến đang quản lý Khu công nghiệp Đình Hương - Tây Bắc Ga rộng 200,11 ha. Theo ông Trường, công tác phối hợp bảo đảm an ninh trật tự, môi trường tại khu công nghiệp cơ bản thuận lợi, song khó khăn lớn nhất nằm ở công tác quy hoạch và định hướng phát triển lâu dài.

“Một khu công nghiệp có tới ba đơn vị cấp xã cùng quản lý, trong khi mỗi địa phương có định hướng phát triển khác nhau nên rất khó thống nhất quy hoạch tổng thể và chiến lược thu hút đầu tư”, ông Trường chia sẻ.

Thực tế cũng cho thấy, việc không còn cấp huyện làm đầu mối điều phối đã bộc lộ những bất cập trong quản lý không gian liên xã, liên vùng. Nhiều công trình giao thông, thủy lợi liên xã gặp khó khăn do các địa phương có mức độ ưu tiên, khả năng cân đối ngân sách và phương án đối ứng khác nhau.

Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ chế vận hành vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Hệ thống phần mềm giữa Trung ương và địa phương chưa đồng bộ, thường xuyên phát sinh lỗi; nhiều quy định, biểu mẫu chưa được điều chỉnh kịp thời cho phù hợp với chính quyền 2 cấp. Việc phân cấp từ các sở, ngành xuống cấp xã chưa đủ mạnh, trong khi nhiều địa phương phải mở thêm điểm tiếp nhận hồ sơ nhưng chưa được sử dụng con dấu thứ hai, khiến thời gian giải quyết thủ tục hành chính bị kéo dài.

Hoàn thiện thể chế để mô hình vận hành hiệu quả hơn

Trước những khó khăn phát sinh từ thực tiễn, Thanh Hóa đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo đó, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo sự đồng thuận trong hệ thống chính trị và nhân dân; rà soát, hoàn thiện quy chế hoạt động theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền cho cơ sở. Đồng thời, tập trung cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, nâng cao năng lực chuyên môn; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số, thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành.

Thanh Hóa cũng kiến nghị Trung ương xem xét bổ sung cơ chế thanh tra cấp xã hoặc bố trí thanh tra viên tại các phòng chuyên môn để thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Cùng với đó là đề xuất cho phép bổ sung thêm phòng chuyên môn độc lập nhằm giảm tải cho các đơn vị đang phải đảm nhiệm quá nhiều nhiệm vụ; sớm ban hành quy định về sử dụng con dấu thứ hai tại các điểm tiếp nhận hồ sơ ngoài trụ sở chính.

Sau một năm triển khai, chính quyền địa phương 2 cấp tại Thanh Hóa đã chứng minh hiệu quả bước đầu trong tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy chuyển đổi số ở cơ sở. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cũng cho thấy nhiều vấn đề mới nảy sinh cần tiếp tục được hoàn thiện về thể chế, cơ chế điều phối, phân bổ nguồn lực và hạ tầng số.

Việc tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn này không chỉ quyết định hiệu quả của chính quyền địa phương 2 cấp tại Thanh Hóa mà còn góp phần cung cấp những bài học thực tiễn quan trọng cho quá trình hoàn thiện tổ chức chính quyền địa phương trên phạm vi cả nước trong giai đoạn phát triển mới.