Hướng phát triển hạ tầng đô thị cho TP.HCM

Hiện nay, định hướng xây dựng các khu đô thị vệ tinh và phân khu chức năng đang được TP.HCM đặc biệt quan tâm.

Theo ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, mỗi đô thị cần xác định rõ chức năng riêng để từ đó bố trí hạ tầng xã hội phù hợp. Xét về lợi thế từng nơi, TP.HCM (cũ) là trung tâm chính trị, mạnh về tài chính - dịch vụ, y tế, thương mại; TP Thủ Đức cũ tập trung phát triển về công nghệ cao, tài chính, logistics; khu vực tỉnh Bình Dương (cũ) phát triển công nghiệp, giáo dục đại học; Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) có lợi thế cảng biển và du lịch.

Để phát huy hết lợi thế khi mở rộng đô thị, phải phát triển hạ tầng kết nối tốt giữa các vùng và nâng cao năng lực vận tải công cộng, ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh bày tỏ:“Trách nhiệm của cơ quan nhà nước là tạo điều kiện để người dân có đủ điều kiện sống thuận lợi, tiếp cận nhanh các dịch vụ thiết yếu. Có thể có khu vực chuyên về giáo dục, khu vực chuyên về y tế, nhưng điều quan trọng là việc di chuyển giữa các khu vực này chỉ mất khoảng 5 phút. Nghị quyết 38 cũng mở ra cách tiếp cận mới trong đánh giá hạ tầng xã hội, không chỉ tính bằng khoảng cách địa lý mà còn bằng thời gian tiếp cận, đồng thời bảo đảm sự cân đối trên toàn tuyến".

TP.HCM đang nghiên cứu tổng thể mạng lưới các tuyến giao thông mới và thúc đẩy xã hội hóa đầu tư hạ tầng. Trên cơ sở quy hoạch vùng, TP sẽ rà soát lại kết nối để nâng cao hạ tầng giao thông. Thành phố sẽ kết hợp giữa sự phát triển của đô thị lõi và đô thị theo mô hình TOD hướng ra vùng ven, không chỉ xây dựng hệ thống giao thông mà còn đầu tư hệ sinh thái đô thị đi kèm.

Trên thực tế, tuyến Metro số 1 đã có những khu đô thị nơi người dân sinh sống và làm việc. SởQuy hoạch - Kiến trúcsẽ dựa theo Nghị quyết 38 để tiếp tục triển khai các dự án, xác định lại theo từng nhà ga, tùy đặc điểm mỗi nơi để phát triển đặc thù xung quanh đó.

Song song đó, TP cần nâng cao các chỉ tiêu về giá trị sử dụng đất tại khu vực này để có thể đấu thầu, đấu giá và mời gọi nhà đầu tư, từ đó tạo ra thêm được nguồn thu cho ngân sách nhà nước và tái cấu trúc lại các khu đô thị, khu dân cư quanh hệ thống metro.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Đỗ Dũng. chuyên gia quốc tế về quy hoạch đô thị lưu ý, tình trạng có nhiều khu đô thị đã hình thành ở khu vực vùng ven nhưng đến nay vẫn rơi vào tình trạng "bán hết nhà nhưng dân không về ở". Nguyên nhân là do, khi người dân chuyển đến ở, việc đi học, đi làm hay tiếp cận dịch vụ quá xa. Việc thu hút dân cư rất dễ nhưng việc thu hút doanh nghiêp tạo việc làm tại các khu vực xa trung tâm như đô thị vệ tinh hay đô thị TOD rất khó.

"Việc thiếu vắng các không gian việc làm sẽ làm cho hệ thống TOD vẫn không đủ các chức năng thực sự trở thành điểm đến cũng như là giảm thời gian di chuyển. Người dân ở đó vẫn phải di chuyển vào trung tâm thành phố để làm việc, thay vì tìm những việc làm ở vùng ven. Như vậy vùng ven chỉ là các đô thị để ngủ. Muốn thay đổi điều này liên quan đến cả bài toán kinh tế vĩ mô, làm sao thu hút được các doanh nghiệp, văn phòng rời từ khu vực trung tâm ra khu vực vùng ven", chuyên gia Nguyễn Đỗ Dũng nêu quan điểm.

Thời gian tới, TP.HCM không còn là mở rộng đô thị theo chiều ngang mà chuyển sang hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm. TP đang bước vào giai đoạn đưa hạ tầng giao thông trở thành "xương sống" tái định hình không gian đô thị. Yếu tố quyết định khả năng giữ chân cư dân lâu dài của các cực tăng trưởng mới nằm ở tiện ích, việc làm, chất lượng sống.

Không chỉ để ở mà phải đồng bộ mọi tiện ích, việc làm

Theo bà Dương Thùy Dung - Giám đốc Điều hành CBRE Việt Nam, đô thị TP.HCM đã được mở rộng tốt nhưngngười dân vẫn phải di chuyển về trung tâm để học tập, làm việc và chữa bệnh,… Đây là nguyên nhân của tình trạng các khu đô thị, khu dân cư bị bỏ hoang gây lãng phí.

Bà Dung cho rằng:"Thành phố không thể phát triển kiểu đô thị nén mở rộng mà phải mở ra các đô thị vệ tinh trung tâm, nơi mà người dân có thể sinh sống và làm tất cả mọi việc ngay tại chỗ Với đô thị vệ tinh, chúng tôi thấy sẽ bền vững hơn rất nhiều nếu những khu đô thị đó đầy đủ tiện ích và tự nuôi sống được, có đủ những yếu tố cơ bản để người ở đó không phải đi về thành phố lõi".

Bài toán tạo việc làm tại vùng ven hay dọc các tuyến metro không thể giải ở cấp đô thị mà cần có sự điều hành của chính quyền. Không thể ép doanh nghiệp rời trung tâm đi ra xa làm việc. Do đó, cần có sự tác động của luật cũng như quy hoạch, thiết kế.

Trong đó, việc kéo doanh nghiệp về thuê đất làm văn phòng hay sản xuất kinh doanh vẫn phải phụ thuộc vào chức năng của từng khu vực chứ không phải đô thị nào cũng giống nhau.

Theo ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, trong tương lai muốn phát triển ổn định, quy hoạch đô thị phải theo hướng phi tập trung hóa chứ không thể đẩy hết tất cả chức năng vào lõi đô thị.

Ông Kiên cho hay, Luật Đất đai sửa đổi năm 2024 theo hướng tùy từng khu vực mà có kế hoạch phát triển kinh tế phù hợp. Đây là cơ sở để hình thành, xây dựng các khu đô thị chức năng, từ đó sẽ dễ tạo việc làm cho người dân ở các vùng xa trung tâm.

Để thực hiện tốt chiến lược này, phải quy hoạch đồng bộ giữa các loại bất động sản từ: nhà ở, cho thuê, công nghiệp, kho bãi, kinh doanh,…Điều này sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp rời xa trung tâm cung cấp việc làm.

"Slogan thứ nhất là phi tập trung hóa, slogan thứ hai là lấy con người làm trung tâm. Có thể làm bất cứ khu công nghiệp, có thể giải quyết cho tất cả các thứ, nhưng phải hài hòa cho các thành viên trong gia đình. Không thể giải quyết việc làm cho người trưởng thành nhưng người lớn tuổi lại không có chỗ chăm sóc, không thể nào giải quyết người già mà trẻ con lại đi học trên 10km", ông Nguyễn Đức Kiên cho biết.

Giai đoạn 2026-2030 được xem là chu kỳ bùng nổ hạ tầng mới của Việt Nam, với các dự án cao tốc, vành đai, metro, cảng biển và sân bay đóng vai trò chất xúc tác cho đô thị hóa. Hạ tầng kết nối không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng mới.