Vai trò tiềm năng của Trung Quốc tiếp tục thu hút sự chú ý trong tuần này, sau khi Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar thăm Bắc Kinh vào hôm 31/3 để hội đàm với nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc, ông Vương Nghị. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Islamabad đang đẩy mạnh nỗ lực định vị mình như một bên trung gian hòa giải trong xung đột.

Trong tuyên bố về “khôi phục hòa bình” công bố cùng ngày, hai nước kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, thúc đẩy đàm phán hòa bình trong thời gian sớm nhất và hướng tới một nền hòa bình lâu dài dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc.

“Trung Quốc và Pakistan ủng hộ các bên liên quan khởi động đàm phán”, hai bên nhấn mạnh trong sáng kiến năm điểm được đưa ra sau cuộc hội đàm giữa ông Dar và ông Vương Nghị kéo dài nhiều giờ.

Đây là tuyên bố rõ ràng nhất từ trước đến nay của Bắc Kinh về cách tiếp cận nhằm giải quyết xung đột. Sáng kiến cũng đề cập đến việc bảo đảm an ninh các tuyến vận tải, chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào dân thường và mục tiêu phi quân sự, đồng thời tôn trọng chủ quyền và an ninh của Iran cũng như các quốc gia vùng Vịnh.

Tuy nhiên, lập trường mang tính khái quát này cũng đặt ra câu hỏi về những bước đi cụ thể mà Bắc Kinh sẽ thực hiện trong tiến trình hòa bình sắp tới. Mức độ sẵn sàng can dự của Trung Quốc vào một cuộc xung đột phức tạp tại khu vực bất ổn - nơi nước này phải cân bằng quan hệ với các đối tác ở nhiều phía - vẫn là vấn đề chưa có lời giải rõ ràng.

Thế khó của Trung Quốc

Ngay cả khi Bắc Kinh đang tự định vị là tiếng nói vì hòa bình và là một bên tham gia có trách nhiệm trong cuộc xung đột đang làm rung chuyển kinh tế toàn cầu, nước này nhiều khả năng vẫn sẽ hành động thận trọng.

“Trung Quốc có mọi động lực để thể hiện vai trò trung gian ngoại giao. Họ muốn tạo ra sự tương phản: trong khi Mỹ bị xem là một trong những nhân tố làm gia tăng căng thẳng, Trung Quốc tự định vị mình như một quốc gia thúc đẩy hòa bình và ổn định. Tuy nhiên, sự sẵn sàng hành động của Bắc Kinh lại là một vấn đề khác”, Tong Zhao, chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế nhận định.

Đây không phải lần đầu Trung Quốc tìm cách khẳng định vai trò kiến tạo hòa bình trong các xung đột quốc tế. Bắc Kinh từng tổ chức đàm phán sau các cuộc đụng độ biên giới giữa Thái Lan và Campuchia năm 2025, đồng thời đưa ra các đề xuất đa điểm nhằm chấm dứt xung đột tại Ukraine. Tuy vậy, hiệu quả của các nỗ lực này còn hạn chế.

Trong bối cảnh hiện tại, các nhà hoạch định chiến lược Trung Quốc có thể nhìn thấy lợi thế khi Mỹ đang bị phân tán nguồn lực bởi một cuộc chiến gây tổn thất kinh tế và ảnh hưởng đến uy tín toàn cầu. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng lo ngại về những tác động tiêu cực đối với nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu của mình.

Trung Quốc cũng khó chấp nhận bất kỳ vai trò bảo đảm nào đòi hỏi phải triển khai năng lực quân sự hoặc cam kết gìn giữ hòa bình trên thực địa. Bên cạnh đó, ảnh hưởng của Bắc Kinh trong các vấn đề an ninh tại Trung Đông được cho là còn hạn chế.

Hiện vẫn chưa rõ một thỏa thuận bảo đảm như vậy sẽ bao gồm những nội dung cụ thể nào. Một nguồn tin ngoại giao thân cận với các cuộc đàm phán tại Islamabad cho biết vấn đề này đã được nêu ra trong quá trình các bên tìm kiếm những cách tiếp cận “sáng tạo” nhằm thu hẹp khác biệt giữa các bên liên quan.

Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tỏ ra dè dặt trước bất kỳ cơ chế nào buộc họ phải giám sát và trừng phạt vi phạm lệnh ngừng bắn — đặc biệt nếu điều đó có nguy cơ kéo họ vào đối đầu trực tiếp với Mỹ.

Rào cản với nỗ lực trung gian hòa giải?

Trong cuộc xung đột mới nhất tại vùng Vịnh, Trung Quốc duy trì lập trường ngoại giao thận trọng, liên tục kêu gọi ngừng bắn và tiến hành nhiều cuộc tiếp xúc, đàm phán liên quan. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng thể hiện rõ quan điểm rằng các bên liên quan cần chịu trách nhiệm thúc đẩy chấm dứt xung đột và giảm những hệ lụy kinh tế toàn cầu mà cuộc chiến gây ra.

“Người thắt nútphải là người tháo nút”, Đặc phái viên Trung Đông của Trung Quốc Triệu Quân phát biểu tuần trước, ý nói đến đến Mỹ và Israel khi được hỏi về điều kiện để đạt được một thỏa thuận ngừng bắn.

Giới phân tích Trung Quốc cũng nhận thức rõ ràng về những khó khăn nội tại trong việc giải quyết một cuộc xung đột mà các bên thiếu lòng tin và tồn tại nhiều nghi ngại.

“Trung Quốc đã kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, nhưng cho rằng khó có bên nào thực sự lắng nghe ở thời điểm này. Đối với Mỹ, họ đang mắc kẹt trong một thế tiến thoái lưỡng nan cần được tháo gỡ; còn đối với Iran, họ cần một hành động đáp trả để giữ thể diện”, ông Zhou Bo, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa lưu ý.

Nhà phân tích này cũng cho rằng Trung Quốc có thể sẽ không đóng vai trò trực tiếp trong các cuộc đàm phán hòa bình, trong bối cảnh Pakistan đã chủ động đảm nhận vị trí trung gian.

Quan hệ của Trung Quốc với các bên chủ chốt, trong đó có Iran, Mỹ và Pakistan, có thể giúp nước này duy trì kênh tiếp cận với tất cả các bên trong các cuộc đàm phán, theo ông Wang Yiwei, Giám đốc Viện Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc.

Tuy vậy, Bắc Kinh cũng phải cân nhắc tác động của các hoạt động ngoại giao này đối với những ưu tiên chiến lược, đặc biệt là chuyến thăm dự kiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc vào tháng 5/2026, cùng các hoạt động ngoại giao cấp cao khác giữa hai bên trong năm nay.