UAV tầm trung đang gây sức ép cho Nga?

Trong một sở chỉ huy đặt dưới tầng hầm ở tỉnh Kharkov của Ukraine, cách UAV đang hoạt động trên vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát hàng trăm km, các phi công điều khiển từ xa kiên nhẫn chờ mục tiêu xuất hiện. Khi phát hiện một phương tiện, họ chỉ cần điều khiển cần lái để UAV lao xuống tấn công, nhằm làm gián đoạn hoạt động tiếp tế của Moscow ở sâu phía sau tiền tuyến.

"Nhiệm vụ của chúng tôi là cắt đứt hệ thống hậu cần. Hãy cắt đứt các tuyến tiếp tế của Nga và bộ binh ở tiền tuyến sẽ không còn lương thực, đạn dược, thiết bị nhìn đêm hay pin. Họ sẽ không còn gì cả. Đó là cách chúng tôi bào mòn họ trên mọi phương diện", Kat, chỉ huy lữ đoàn K-2, đơn vị vận hành UAV tầm trung, cho biết.

Theo các chỉ huy Ukraine, việc liên tục tập kích vào các tuyến đường vận chuyển nhiên liệu, đạn dược và lực lượng tiếp viện đã khiến hoạt động hậu cần của Nga trở nên chậm chạp, tốn kém và khó dự đoán hơn nhiều.

Điều này góp phần làm chậm đà tiến công của Moscow, đồng thời tạo điều kiện cho Ukraine tiến hành các cuộc phản công cũng như các đòn tấn công nhằm vào Crimea, qua đó từng bước cô lập bán đảo này khỏi phần lãnh thổ còn lại.

Gần đây, phần lớn khu vực trên vẫn nằm ngoài tầm với của Ukraine. UAV chiến thuật hoạt động sát tiền tuyến không đủ tầm bay, trong khi các UAV tầm xa lại được dành cho những mục tiêu chiến lược cách xa hàng trăm km. Khoảng trống giữa hai loại phương tiện này tạo thành một hành lang rộng từ 25-200 km, nơi quân đội và các đoàn xe tiếp tế của Nga có thể di chuyển tương đối an toàn. Tuy nhiên, các UAV tầm trung được trang bị hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink đang dần lấp đầy khoảng trống đó, biến khu vực hậu cần phía sau của Nga thành một chiến trường thực sự.

Ông Samuel Bendett, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích Hải quân nhận định: "Chúng (các UAV tầm trung - ND) đang khiến Nga liên tục phải chịu sức ép trên toàn bộ các tuyến hậu cần, làm cho họ không thể bảo đảm tiếp tế đầy đủ cho một số khu vực tiền tuyến, từ đó giúp Ukraine kiểm soát tình hình tốt hơn".

Tuy nhiên, theo ông Bendett, Ukraine sẽ phải duy trì sức ép này trong khi Nga phát triển các biện pháp đối phó. Ông dự đoán Moscow cuối cùng sẽ thích nghi với mối đe dọa mới.

"Câu hỏi là liệu Ukraine có thể duy trì sức ép này trong vài tuần hoặc vài tháng tới hay không", ông Bendett nói.

Cỗ máy điều hành chiến dịch UAV tầm trung của Ukraine được che giấu ngay giữa những khung cảnh rất bình thường. Một văn phòng có thể là sở chỉ huy. Một xưởng mộc có thể là nơi lắp ráp UAV. Một ngôi nhà nhỏ trong làng có thể trở thành địa điểm phóng.

Trung tâm điều hành của lữ đoàn K-2, một trong những đơn vị UAV tinh nhuệ nhất của Ukraine, nằm trong một văn phòng đơn sơ, không có gì nổi bật. Riêng trong tháng 5, đơn vị này đã phóng 800 UAV tầm trung, trong đó 650 chiếc đánh trúng mục tiêu dự kiến và toàn bộ hoạt động đều được điều hành từ căn phòng này.

Mặc quần áo dân sự, các kíp điều khiển ngồi dưới ánh đèn huỳnh quang, mắt không rời màn hình máy tính, trông giống như những nhân viên văn phòng đang làm việc muộn với bảng tính hơn là những người trực tiếp điều khiển các cuộc tấn công trên chiến trường.

Tuy nhiên, những ô lưới trên màn hình của họ không phải bảng tính, mà là danh sách mục tiêu và bản đồ vệ tinh. Sau khi lập kế hoạch đường bay trước khi cất cánh, một đơn vị khác sẽ phóng UAV từ địa điểm cách đó hơn 200 km. Sau đó, quyền điều khiển được chuyển cho các kíp lái tại Kharkov, nơi họ tiếp tục điều khiển UAV trong thời gian lên tới 4 giờ, hoạt động sâu hơn 100 km phía sau phòng tuyến của Nga.

Đối với các kíp lái, một lần bỏ lỡ mục tiêu giá trị cao đôi khi còn đáng nhớ hơn cả nhiều lần bắn trúng. Có những ngày, màn hình chỉ xuất hiện những mục tiêu đơn giản như một xe tải chở nhiên liệu và hàng tiếp tế, nhưng cũng có những ngày, các UAV phát hiện những mục tiêu có giá trị lớn hơn nhiều, chẳng hạn như bệ phóng rocket đa nòng đang mang đầy đạn.

Starlink tạo bước ngoặt cho chiến dịch UAV của Ukraine

Bước đột phá của Ukraine xuất hiện vào đầu năm nay khi SpaceX chặn quyền truy cập của lực lượng Nga vào dịch vụ internet vệ tinh Starlink, khiến hoạt động điều khiển UAV và liên lạc của Nga bị gián đoạn. Điều này mang lại lợi thế cho Ukraine, khi các UAV được nâng cấp có thể khó bị phát hiện hơn, chống gây nhiễu tốt hơn và tấn công chính xác hơn, trong lúc Nga phải gấp rút tìm cách thích nghi.

Ông Rob Lee, nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chương trình Á-Âu của Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại nhận định: "Việc chặn Starlink đối với lực lượng Nga là một trong những diễn biến quan trọng nhất trên chiến trường trong năm nay".

Theo các binh sĩ Ukraine, thành công của chiến dịch UAV tầm trung là hệ quả trực tiếp của sự thay đổi này. "Điều thay đổi là hiện nay 8 trong số 10 cuộc tấn công đều thành công", Pharaon - một binh lính Ukraine cho biết. Anh nói thêm rằng chỉ vài tháng trước, tỷ lệ này hoàn toàn ngược lại, tức phần lớn các cuộc tấn công không đạt được mục tiêu.

Lữ đoàn K-2 hiện sử dụng Dart - một trong những mẫu UAV tầm trung có chi phí thấp của Ukraine, được chế tạo từ xốp polystyrene, gỗ và các chi tiết in 3D, chủ yếu được sử dụng để tấn công các đoàn xe hậu cần của Nga. Trong khi đó, những UAV lớn hơn như Hornet có khả năng mang đầu đạn nặng hơn để tấn công cầu đường và các công trình hạ tầng quan trọng.

Trước mỗi lần xuất kích, các kíp kỹ thuật đều kiểm tra pin, camera, bộ điều khiển bay và đặc biệt là hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink - thành phần quan trọng nhất giúp UAV duy trì kết nối trong suốt nhiệm vụ. Sau khi hoàn tất lắp ráp, UAV được vận chuyển đến các điểm phóng được ngụy trang gần tiền tuyến. Tại đây, một binh sĩ có bí danh Buckwheat đi kiểm tra từng chiếc UAV, bảo đảm mọi thiết bị Starlink đều hoạt động trước khi UAV được phóng lên bầu trời.

"Giờ mọi thứ yên ắng hơn một chút. Có thể thấy sức ép từ phía đối phương đã giảm bớt", Buckwheat cho hay.

Nga tìm cách đối phó

Khi chiến dịch UAV tầm trung của Ukraine được đẩy mạnh cách đây khoảng 3 tháng, lực lượng Nga được cho là đã bị bất ngờ. Hiện nay, Moscow bắt đầu triển khai các tổ hỏa lực phòng không cơ động cùng nhiều biện pháp đối phó khác để đánh chặn UAV.

Tuy nhiên, tốc độ triển khai, quy mô chiến dịch và yếu tố bất ngờ vẫn đang giúp Ukraine duy trì lợi thế. Ông Samuel Bendett, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích Hải quân cho rằng điểm yếu lớn nhất của Nga là khả năng phối hợp giữa các đơn vị. Theo ông, một đơn vị ở tiền tuyến có thể phát hiện mối đe dọa, nhưng nếu thông tin không được chia sẻ nhanh chóng cho các đơn vị lân cận thì Nga sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc đánh chặn UAV.

Chiến dịch của Ukraine chủ yếu nhằm vào các tuyến đường cao tốc nối Mariupol, Berdyansk, Melitopol và bán đảo Crimea. Đây là những tuyến hậu cần huyết mạch cung cấp nhiên liệu, đạn dược và lực lượng tiếp viện cho quân đội Nga ở miền Nam và miền Đông Ukraine.

Theo các chỉ huy Ukraine, các đợt tấn công liên tục đã buộc Nga phải chuyển sang sử dụng những tuyến tiếp tế chậm hơn và kém hiệu quả hơn. Cơ quan tình báo quân sự Ukraine cũng cho biết các UAV đã khiến nhiều đoạn trong hành lang trên bộ nối Nga với Crimea trở nên nguy hiểm, làm chậm đáng kể việc vận chuyển nhiên liệu, đạn dược và quân tiếp viện.

Để đối phó với chiến dịch UAV này, Nga đang "tăng mạnh số lượng các đơn vị phòng không cơ động, các trận địa súng máy cố định và triển khai thêm nhiều tổ UAV đánh chặn gần các thành phố lớn", Pharaon tiết lộ. Đáp lại, các kíp điều khiển UAV của Ukraine sẽ vạch ra đường bay để tránh những vị trí đã biết của các tổ hỏa lực cơ động.

Ông Rob Lee cho biết Nga cũng đang triển khai các hệ thống tác chiến điện tử nhằm gây nhiễu Starlink, sau quá trình thử nghiệm từ năm 2024. Tuy nhiên, theo ông, hiệu quả của các biện pháp này đến nay vẫn còn hạn chế.

"Tôi nghĩ họ đã đạt được một số kết quả nhất định, nhưng chúng ta sẽ phải chờ xem tình hình diễn biến như thế nào", ông Rob Lee cho hay.