Đà Nẵng những ngày cuối tháng 8, đầu tháng 9 xuất hiện những cơn mưa như trút, ngắt quãng. Những cơn mưa đầu mùa là bình thường nhưng khiến những cán bộ, chiến sĩ thực hiện công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở thành phố này đứng ngồi không yên.

144 nghĩa trang và gần 26.000 phần mộ cần phải khai quật để lấy mẫu, xác định danh tính liệt sĩ. Cần phải thay đổi cách làm, thay vì làm cuốn chiếu từng nghĩa trang, ban chỉ đạo tiến hành làm đồng loạt. Cùng với đó, Đà Nẵng chuẩn hóa quy trình lấy mẫu ngay tại hiện trường nên đã giúp vượt tiến độ lấy mẫu và bảo đảm chất lượng mẫu.

Đại tá Võ Văn Hưng, Chính ủy Bộ CHQS thành phố Đà Nẵng chia sẻ: “Các lực lượng ban ngành địa phương cùng đồng hành, cùng tham gia chiến dịch để đẩy nhanh tiến độ. Chúng tôi tập huấn, tạo nguồn cán bộ tăng cường cho các địa phương, tăng cường cán bộ chiến sĩ ở các trung đoàn 971, trung đoàn 885 sẵn sàng hỗ trợ các địa phương, tăng cường trách nhiệm, đẩy nhanh tiến độ nhưng phải thận trọng, làm chắc từng mộ, tìm kiếm nhỏ nhất các mẫu sinh phẩm”.

Suốt 3 tháng qua, hàng trăm tổ cất bốc, lấy mẫu bám hiện trường, làm việc liên tục. Từ một tấm kim loại với dòng chữ “Thà hy sinh tất cả, quyết không làm nô lệ”... và một chiếc ví có ảnh chân dung cô gái 14 tuổi… được tìm thấy trong một phần mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái, thành phố Đà Nẵng đã mở cánh cửa đến với thông tin liệt sĩ. Những di vật còn nằm lại dưới các phần mộ, các dữ liệu sinh phẩm ADN.. đang mở ra cơ hội xác định danh tính các liệt sĩ....

Qua số mẫu thu nhận tại các nghĩa trang liệt sĩ ở thành phố Đà Nẵng, tỷ lệ mẫu đủ điều kiện giám định ADN chiếm khoảng 54%. Những ngôi mộ liệt sĩ cuối cùng đang được thực hiện lấy mẫu sinh phẩm ADN. Bà Nguyễn Thị Hanh, cháu ruột liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu, phường Nam Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã tìm thấy cậu ruột mình nhờ tấm ảnh của chính bà được bộ đội Đà Nẵng tìm thấy dưới phần mộ liệt sĩ vô danh ở nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái.

Bà Nguyễn Thị Hanh cho biết: “Bức ảnh ấy chụp khi tôi 14 tuổi. Bây giờ mở điện thoại nhìn kỹ, tôi nhận ra ngay mình qua từng nét miệng, mũi, má. Ngày chú lên đường nhập ngũ, tôi bảo: ‘Chú ơi, cháu gửi chú một bức ảnh mang theo. Lúc nào rảnh rỗi, được nghỉ, chú giở ra xem để nhìn thấy cháu và con của chú”

Đà Nẵng từng là một trong những chiến trường trọng điểm của Khu 5, nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt. Sau hợp nhất, thành phố có hơn 90.800 liệt sĩ; đã tìm kiếm, quy tập gần 78.700 liệt sĩ; còn gần 7.300 liệt sĩ chưa được quy tập và gần 5.000 liệt sĩ chưa rõ thông tin. Toàn thành phố có 144 nghĩa trang với gần 26.000 mộ thuộc diện cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, địa vật thay đổi qua nhiều năm, hồ sơ, sơ đồ mộ chí còn thiếu đặt ra nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Với tinh thần khẩn trương, chặt chẽ, chính xác, an toàn, thành phố đã huy động lực lượng, triển khai đồng bộ các nhiệm vụ của Chiến dịch. Đến ngày 15/9, Đà Nẵng đã hoàn thành lấy mẫu tại 144/144 nghĩa trang liệt sĩ, đạt 100% chỉ tiêu, vượt tiến độ 122 ngày. Trong gần 26.000 mộ, có gần 14.000 mẫu đủ điều kiện giám định ADN. Hiện thành phố đã bàn giao gần 6000 mẫu bàn cho Viện Pháp y Quốc gia để làm giám định ADN. Cùng với lấy mẫu phục vụ xác định danh tính, công tác tìm kiếm, quy tập được tập trung vào những địa bàn có thông tin, khả năng còn nhiều hài cốt liệt sĩ. Các lực lượng tích cực rà soát, xác minh nguồn tin, hoàn thiện hồ sơ, bản đồ, tổ chức tìm kiếm thực địa.

Đến ngày 22/9, thành phố đã tìm kiếm, cất bốc 86/390 hài cốt liệt sĩ; trong đó bước đầu phát hiện, cất bốc 9 hài cốt liệt sĩ tại khu vực Hang Đá Sập và 17 hài cốt liệt sĩ tại khu vực mộ tập thể ở xã Hiệp Đức. Hài cốt liệt sĩ sau khi cất bốc được tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng trang nghiêm, chu đáo. Thành phố Đà Nẵng chú trọng phát huy vai trò của cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và Nhân dân trong cung cấp thông tin.

Qua kết luận địa bàn đợt 1, toàn thành phố có hơn 13.000 thông tin về mộ liệt sĩ; hiện còn 75 thông tin tại các khu vực đã xác định đến cấp thôn, tổ dân phố cần tiếp tục xác minh, kết luận. Quá trình thực hiện bám phương châm “rõ người, rõ việc, rõ địa bàn, rõ tiến độ”; thông tin đến đâu xác minh, kết luận đến đó, gắn kết luận địa bàn với hoàn thiện hồ sơ, bản đồ và tìm kiếm thực địa.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng khẳng định:“Ban chỉ đạo 515 của thành phố cũng đã đặt hy vọng rất nhiều và sự quyết tâm và trách nhiệm rất lớn. Vừa làm nhanh nhưng bảo đảm tính chính xác tuyệt đối, thiết lập 1 phần mềm quản lý và cập nhật, số hóa xác định danh tính liệt sĩ”.