“Lá chắn số” bản làng ở Lào Cai đang trở thành một mắt xích quan trọng trong chuyển đổi tư duy phòng, chống thiên tai, từ bị động ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro. Cùng với công nghệ, những chính sách hỗ trợ kịp thời đang tạo điểm tựa để người dân vùng cao vượt qua dông bão.

Biến đổi khí hậu đang khiến thiên tai ngày càng dị thường và cực đoan. Thực tế khốc liệt này đòi hỏi công tác phòng chống thiên tai trên cả nước phải thay đổi căn bản: Từ "bị động ứng phó" chuyển mạnh sang "chủ động quản trị rủi ro".

Tại Lào Cai, sự thay đổi tư duy này đang được hiện thực hóa bằng những cách làm quyết liệt và tiên phong. Đó là "kỷ luật thép" khi đưa công tác chống lũ vào thước đo đánh giá cán bộ; là ứng dụng mạng lưới thôn số hiện đại ngay tại vùng lõm công nghệ; và là những quyết sách hỗ trợ hỏa tốc, hợp lòng dân.

Chủ động ứng phó từ những điểm nóng vùng cao

Sáng 3/8, một trận mưa cường suất lớn trút xuống xã vùng cao Cốc San. Đất đá no nước, chực chờ đổ sập. Tại sườn đồi thuộc thôn Củm Hạ 2, hai vết nứt lớn bất ngờ xuất hiện, đe dọa trực tiếp sinh mệnh của 18 hộ đồng bào dân tộc Giáy. Ngay sau đó, Ban chỉ huy phòng thủ dân sự xã đã khẩn cấp sơ tán toàn bộ gần 90 nhân khẩu đến nơi an toàn.

Tính mạng được bảo toàn, nhưng làm sao để người dân yên tâm bám trụ những ngày lánh nạn với muôn vàn thiếu thốn? Giải đáp bài toán này, tỉnh Lào Cai lập tức ban hành quyết định hỏa tốc: Hỗ trợ cấp bách 250.000 đồng/người/ngày cho các trường hợp phải di dời. Chính sách mang đậm tính nhân văn này nhanh chóng được chính quyền cấp xã chuyển hóa thành "chiếc phao cứu sinh" tại thực địa.

Ông Hà Anh Đức – Trưởng phòng Kinh tế, Ủy ban nhân dân xã Cốc San cho biết: "Theo Quyết định mới nhất của UBND tỉnh về việc hỗ trợ các hộ phải di chuyển trong tình huống khẩn cấp đối với mưa lũ này, thì trên địa bàn xã tại khu vực vừa qua có 18 hộ gia đình với gần 90 nhân khẩu. Và chúng tôi cũng vừa mới trình xong, đang dự kiến khoảng 88 triệu bởi vì bà con sơ tán mất 4 ngày".

“Thôn số” biến không gian mạng thành sở chỉ huy tiền phương

Nếu ở Cốc San, hơi ấm chính sách là bệ đỡ, thì tại xã biên giới Bát Xát, sự chủ động trước thiên tai lại mang hình hài của công nghệ số.

Tại thôn Sơn Hà, nơi có 95% đồng bào dân tộc Dao sinh sống thưa thớt trên các sườn đồi, cán bộ thôn đã "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để xóa mù công nghệ cho bà con. Thành quả của sự bền bỉ ấy là mô hình thôn số Sơn Hà vừa chính thức ra mắt, đáp ứng 100% tiêu chí cơ bản.

Ngay trong đợt bão lũ vừa qua, không gian mạng đã thực sự biến thành một sở chỉ huy tiền phương. Toàn bộ thông tin cảnh báo từ xã được cập nhật lên mục "Tuyên vận số", rồi đẩy liên tục vào nhóm Zalo của 4 khu dân cư. Tuy nhiên, có công nghệ không đồng nghĩa với việc chủ quan.

Bí thư Chi bộ thôn Sơn Hà - anh Lê Mạnh Hùng chia sẻ về kịch bản dự phòng "ngoại tuyến" đã được vạch sẵn: “Kể cả khi thiên tai đến, địa hình chia cắt, mất sóng, lực lượng chi viện không thể tới ngay thì bản thân cán bộ thôn chúng tôi đã phân công phụ trách khu vực, mỗi khu vực có một Tổ trưởng, một Tổ phó, cùng với các đảng viên để vận động bà con nhân dân ứng phó tại chỗ".

Đưa “Thôn số” vào diễn tập phòng thủ dân sự

Sự nhạy bén, vững vàng của mạng lưới cấp thôn chính là cánh tay nối dài đắc lực cho sở chỉ huy cấp xã. Sự phối hợp này vừa được minh chứng sinh động khi Bát Xát trở thành địa phương đầu tiên của tỉnh Lào Cai đưa mô hình này vào Diễn tập phòng thủ dân sự.

Từ bỏ thói quen điều hành thủ công, phương thức tác chiến giờ đây đã hoàn toàn thay đổi. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Bát Xát - ông Vũ Hồng Phương khẳng định: "Vị trí tiếp nhận chỉ huy ở thôn chúng tôi sẽ đặt tại điểm có sóng. Còn tại Sở Chỉ huy ở xã, chúng tôi sẽ kết nối trực tuyến để nắm bắt tình hình các thôn; đồng thời, triển khai kịch bản, phương án điều hành ứng phó. Trường hợp cần thiết chúng tôi mới đưa người xuống”.

“Kỷ luật thép” để không ai phó mặc cho thiên tai

Có thể thấy, sự vận hành nhịp nhàng từ "lá chắn số" ở cơ sở cho đến những quyết sách an sinh hỏa tốc không phải tự nhiên mà có. Nó bắt nguồn từ sự quyết liệt của tỉnh Lào Cai trong việc rèn giũa một "kỷ luật thép": Đưa thẳng kết quả công tác phòng chống thiên tai vào tiêu chí đánh giá cán bộ. Thực tế vừa qua, toàn tỉnh đã có tới 14 lãnh đạo cấp xã bị xếp loại "không hoàn thành nhiệm vụ" do lơ là, xây dựng kịch bản chống lũ mang tính rập khuôn.

Không còn chỗ cho tư duy phó mặc cho "ông trời", hay làm việc theo kiểu "đến hẹn lại lên". Tại Lào Cai, hiệu quả công tác phòng chống thiên tai giờ đây được gắn liền với sinh mệnh chính trị của từng cán bộ; được minh bạch hóa bằng mã lệnh trên không gian số; và được thắp sáng bằng hơi ấm của những chính sách vì dân.

Đó là cách quản trị rủi ro bền vững nhất, để khi "ý Đảng" nối liền với "lòng Dân", đồng bào các dân tộc vùng cao sẽ luôn có những điểm tựa vững vàng, mạnh mẽ vươn lên sau mọi dông bão.