Kịch bản quen thuộc

Chỉ sau ba giờ, Nga, Ukraine và Mỹ hôm 5/2 đã tuyên bố kết thúc vòng đàm phán hòa bình mới nhất, với rất ít dấu hiệu cho thấy tiến triển thực chất trong việc chấm dứt cuộc xung đột đã kéo dài gần 4 năm, bất chấp các nỗ lực ngoại giao của chính quyền Tổng thống Trump.

Kịch bản quen thuộc lặp lại khi hai ngày đàm phán tại Abu Dhabi, thủ đô Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), khép lại: Tất cả các bên đều nói rằng các cuộc thảo luận “mang tính xây dựng”, các vòng đàm phán tiếp theo được lên kế hoạch, nhưng ngoài thông báo về việc trao đổi tù binh chiến tranh, hầu như không có kết quả cụ thể. Những điểm nghẽn then chốt trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào dường như vẫn còn rất xa mới có thể được tháo gỡ.

Các quan chức không tiết lộ nội dung đã được thảo luận trong các cuộc họp kín. Tuy nhiên, một thông điệp mạnh mẽ hơn đã được gửi đi ngay trước thềm đàm phán, khi Nga tiến hành thêm một cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào lưới điện của Ukraine trong bối cảnh mùa đông giá rét.

Các phái đoàn tại Abu Dhabi tập trung vào hai trở ngại lớn nhất của thỏa thuận hòa bình, đó là số phận các vùng lãnh thổ ở miền Đông do Ukraine kiểm soát và các bảo đảm an ninh cho Kiev trong giai đoạn hậu xung đột.

Ông Kyrylo Budanov, Chánh văn phòng Tổng thống Volodymyr Zelensky và là thành viên phái đoàn đàm phán của Ukraine, nói với một hãng tin trong nước rằng các cuộc thảo luận “thực sự mang tính xây dựng". Tuy nhiên, ông dành nhiều thời gian hơn để ca ngợi UAE và Mỹ “vì vai trò trung gian hòa giải cũng như công tác tổ chức chất lượng cao".

Đặc phái viên của Tổng thống Trump, ông Steve Witkoff, tìm cách mô tả kết quả đàm phán theo hướng tích cực, cho biết Nga và Ukraine đã nhất trí trao đổi 314 tù binh. Tuy vậy, động thái này không được xem là một bước đột phá trong các nỗ lực ngoại giao đã kéo dài nhiều tháng, trái với cam kết trong chiến dịch tranh cử của ông Trump về việc chấm dứt xung đột trong vòng 24 giờ. Trên thực tế, Ukraine và Nga đã thường xuyên tiến hành trao đổi tù binh và hồi hương thi thể trong suốt nhiều năm qua.

“Kết quả này đạt được từ các cuộc đàm phán hòa bình chi tiết và mang tính xây dựng", ông Witkoff viết trên mạng xã hội. Đặc phái viên Mỹ cho biết: “Dù vẫn còn rất nhiều việc phải làm, những bước đi như vậy cho thấy ngoại giao bền bỉ đang mang lại những kết quả cụ thể và thúc đẩy nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine".

Ông Witkoff cũng tiết lộ, các cuộc thảo luận ba bên, lần đầu được tổ chức trong hai ngày vào tháng trước, sẽ tiếp tục, với kỳ vọng “có thêm tiến triển trong những tuần tới".

Chỉ trong vòng vài giờ, Nga và Ukraine đã trao đổi 157 tù binh, đánh dấu đợt trao đổi đầu tiên kể từ đầu tháng 10. Tuy nhiên, hiện chưa rõ việc trao đổi này có liên quan trực tiếp đến các cuộc đàm phán hòa bình hay không, bởi các thỏa thuận trao trả tù binh thường cần nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần để sắp xếp. Bộ Tư lệnh châu Âu của quân đội Mỹ cũng thông báo rằng, do các cuộc đàm phán, lực lượng vũ trang Mỹ sẽ nối lại đối thoại quân sự cấp cao với Nga.

Điểm nghẽn đàm phán

Theo các nhà phân tích, việc khiến Moscow nhượng bộ trong những vấn đề then chốt của đàm phán hòa bình là thách thức to lớn. Nga tin rằng họ đang chiếm ưu thế trên chiến trường và không có nhu cầu phải thỏa hiệp, bất chấp tổn thất nhất định về binh lực và những bước tiến chậm về lãnh thổ.

Hiện Nga kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine. Dù đà tiến quân của quân đội Nga nhìn chung vẫn chậm nhưng đã có phần tăng tốc trong những tháng cuối năm ngoái. Cho tới nay, Điện Kremlin vẫn kiên định với các mục tiêu được đặt ra khi phát động chiến dịch quân sự cách đây gần 4 năm, trong đó có việc kiểm soát toàn bộ khu vực Donbass ở phía Đông.

Ngày 5/2, phái đoàn Nga tại Abu Dhabi tiếp tục nhấn mạnh mục tiêu này. Hãng thông tấn nhà nước TASS cho biết Nga không chỉ yêu cầu Ukraine bàn giao toàn bộ Donbass trong bất kỳ thỏa thuận nào, mà còn yêu cầu tất cả các quốc gia khác phải công nhận Donbass là lãnh thổ của Nga. Moscow cũng phản đối mọi hình thức bảo đảm an ninh cho Ukraine nếu điều đó đồng nghĩa với việc binh lính phương Tây hiện diện trên lãnh thổ Ukraine hoặc Kiev gia nhập NATO.

Về phía mình, Ukraine cho biết nước này sẵn sàng “đóng băng” đường biên giới dọc giới tuyến hiện nay. Kiev cũng chấp nhận trước mắt sẽ không gia nhập NATO. Tuy nhiên, Ukraine phản đối việc trao đổi bất kỳ phần lãnh thổ nào mà họ hiện đang kiểm soát. Việc chấp nhận để các quốc gia khác coi Donbass là lãnh thổ ngoài Ukraine được xem là điều không thể chấp nhận, ngay cả trong trường hợp phải tạm thời nhượng bộ lãnh thổ.

Các nhà đàm phán của Nga, Ukraine và Mỹ lần đầu gặp nhau tại Abu Dhabi trong hai ngày 23 và 24/1, ngay sau các cuộc tấn công của Nga khiến lưới điện của Ukraine bị tàn phá nghiêm trọng trong mùa đông khắc nghiệt nhất của nước này trong hơn 10 năm qua.

Sau các cuộc đàm phán, tất cả các bên đều mô tả tiến trình là “mang tính xây dựng". Ukraine và Mỹ thậm chí còn đạt được một thỏa thuận mang tính lý thuyết về các bảo đảm an ninh của Mỹ, dù không có dấu hiệu cho thấy Nga sẽ chấp nhận các điều khoản này.

Điều gì xảy ra tiếp theo?

Hôm 29/1, Tổng thống Donald Trump tuyên bố ông đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Vladimir Putin về việc ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine trong một tuần, do điều kiện thời tiết giá lạnh khắc nghiệt.

Tuy nhiên, đến 30/1, Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov làm rõ rằng lệnh tạm dừng này chỉ áp dụng đối với Kiev, thủ đô Ukraine và sẽ kết thúc vào ngày 1/2 - thời điểm vòng đàm phán ba bên thứ hai ban đầu dự kiến diễn ra, đồng thời cho biết lý do ông Putin chấp thuận đề nghị của ông Trump là nhằm “tạo điều kiện thuận lợi cho đàm phán".

Hôm 31/1, Đặc phái viên Steve Witkoff đã có một cuộc gặp bất ngờ tại Florida với ông Kirill Dmitriev - Đặc phái viên của Điện Kremlin. Phía Ukraine không tham dự cuộc gặp này. Như thường lệ, không bên nào công bố chi tiết nội dung thảo luận. Ông Witkoff viết trên mạng xã hội rằng cuộc gặp là “hiệu quả và mang tính xây dựng".

Các cuộc đàm phán ba bên dự kiến diễn ra vào ngày 1/2 đã bị hoãn vài ngày. Sau đó, lệnh ngừng bắn cũng kết thúc. Những “điều kiện thuận lợi cho đàm phán” như ông Peskov mô tả nhanh chóng tan biến.

Rạng sáng 3/2, một ngày trước khi các cuộc đàm phán ba bên được nối lại, Nga tiếp tục nhắm vào các nhà máy điện của Ukraine, tấn công ít nhất 6 khu vực bằng 450 UAV và 71 tên lửa. Theo số liệu của Không quân Ukraine do The New York Times tổng hợp, đây là số tên lửa Nga phóng vào Ukraine trong một đêm nhiều nhất kể từ Giáng sinh năm 2024. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết đây cũng là số lượng tên lửa đạn đạo tấn công lưới điện lớn kỷ lục. Cơ quan tình báo quân sự Ukraine ước tính Nga đã chi gần 325 triệu USD cho các UAV và tên lửa trong đợt tấn công này.

Ông Zelensky nói rằng các cuộc không kích sẽ làm thay đổi cách tiếp cận của Ukraine đối với các cuộc đàm phán ba bên, dù chưa rõ sự thay đổi đó cụ thể ra sao. Sau các cuộc tấn công, Tổng thống Trump nói với báo giới rằng ông hài lòng khi cho rằng ông Putin đã “giữ lời” về thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng.

Tuy nhiên, nhiều bên khác không đồng tình, trong đó có Tổng thư ký NATO Mark Rutte, người đã tới thăm Kiev hôm 3/2 và cho rằng các cuộc tấn công đặt ra nghi vấn về “mức độ nghiêm túc của Nga đối với hòa bình".

Các nhà phân tích dự báo sẽ có rất ít tiến triển trong tuần này tại Abu Dhabi.

“Tôi không kỳ vọng cao vào vòng đàm phán này, đặc biệt sau tình huống gây tranh cãi xung quanh lệnh ngừng bắn đối với hạ tầng năng lượng. Tôi cho rằng vòng đàm phán này thuần túy chỉ mang tính trung gian”, ông Volodymyr Fesenko, một nhà phân tích chính trị hàng đầu của Ukraine nhận định.