Đó là ý kiến của TS Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu Khoa học, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khi trả lời phỏng vấn của phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam về Nghị quyết 04-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN), lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.

PV: Thưa Tiến sĩ, Nghị quyết 04-NQ/TW nhấn mạnh công tác PCTN, lãng phí, tiêu cực phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng. Theo ông, điểm mới trong yêu cầu này là gì so với giai đoạn trước?

TS Đặng Vũ Cảnh Linh: Theo tôi, điểm mới đáng chú ý là Nghị quyết 04-NQ/TW đã tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với công tác PCTN, lãng phí, tiêu cực, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về tính cụ thể, tính thường xuyên và trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Trong giai đoạn trước, công tác PCTN, lãng phí, tiêu cực đã đạt nhiều kết quả rất quan trọng, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị, đồng thời hình thành nhiều kinh nghiệm quý trong phát hiện, xử lý và răn đe sai phạm.

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển luôn vận động phức tạp; các vụ việc, lĩnh vực, phương thức và thủ đoạn vi phạm cũng thay đổi theo sự biến đổi của đời sống kinh tế - xã hội, nhất là trong các lĩnh vực có nguồn lực lớn, công nghệ mới, mô hình quản trị mới và quan hệ lợi ích ngày càng đan xen.

Vì vậy, kinh nghiệm đấu tranh trong giai đoạn trước là rất quan trọng nhưng chưa đủ để ứng phó với những dạng thức tham nhũng, lãng phí, tiêu cực mới. Sự lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn mới cần tiếp tục được cụ thể hóa sâu hơn vào từng khâu của quá trình quản trị: từ xây dựng thể chế, tổ chức thực hiện, kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát đến xử lý vi phạm, thu hồi tài sản và khắc phục hậu quả.

Điểm đáng chú ý nữa là Nghị quyết đặt công tác PCTN, lãng phí, tiêu cực trong quan hệ trực tiếp với yêu cầu xây dựng nền quản trị quốc gia liêm chính, hiệu lực, hiệu quả. Vì vậy, PCTN, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở phát hiện, xử lý sai phạm, mà còn là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm bảo vệ lợi ích công, củng cố kỷ luật, kỷ cương, khơi thông các động lực tăng trưởng, bồi đắp niềm tin của Nhân dân và tạo nền tảng chính trị - xã hội lành mạnh cho sự phát triển bền vững của đất nước.

PV: Nghị quyết 04-NQ/TW đề cao vai trò giám sát, phản biện của nhân dân. Theo ông, cần những cơ chế nào để người dân thực sự tham gia phát hiện, phản ánh và giám sát các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực?

TS Đặng Vũ Cảnh Linh: Tôi cho rằng, muốn nhân dân tham gia thực chất vào công tác PCTN, lãng phí, tiêu cực thì không thể chỉ dừng ở việc kêu gọi hay khuyến khích chung chung, mà phải tạo cơ chế, trao quyền, cung cấp công cụ và nâng cao năng lực giám sát cho người dân. Người dân chỉ có thể giám sát hiệu quả khi có thông tin đầy đủ, có kênh phản ánh an toàn, có thiết chế bảo vệ tiếng nói chính đáng và có khả năng theo dõi kết quả xử lý sau giám sát.

Trước hết, cần bảo đảm công khai, minh bạch thông tin, nhất là những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân như quy hoạch, đất đai, đầu tư công, ngân sách, chính sách hỗ trợ, tuyển dụng, bổ nhiệm, thủ tục hành chính và chất lượng dịch vụ công.

Cần thiết lập các kênh tiếp nhận phản ánh thuận tiện, an toàn và có trách nhiệm phản hồi rõ ràng. Đồng thời phải có thời hạn xử lý, có phản hồi, có bảo mật thông tin, có theo dõi kết quả và có cơ chế bảo vệ người phản ánh đúng.

Tiếp đến, cần trao thêm công cụ và nâng cao năng lực giám sát cho nhân dân. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng, tổ chức nghề nghiệp và cộng đồng dân cư. Thông qua các thiết chế đại diện, tiếng nói của người dân có thể được tập hợp, sàng lọc, kiểm chứng và chuyển hóa thành kiến nghị giám sát có căn cứ. Đây là cách biến giám sát của nhân dân từ phản ánh cá nhân thành năng lực xã hội có tổ chức.

Tuy nhiên, phát huy quyền giám sát của nhân dân cũng phải đi đôi với bảo đảm kỷ cương pháp luật. Cần khuyến khích, bảo vệ người phản ánh đúng, tố cáo đúng, nhưng đồng thời phải ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng quyền giám sát, quyền tố cáo để vu khống, bôi nhọ, kích động, gây rối, trục lợi hoặc tạo sức ép không chính đáng đối với tổ chức, cá nhân. Có như vậy, giám sát của nhân dân mới vừa mạnh mẽ, rộng rãi, vừa lành mạnh, có trách nhiệm và đúng pháp luật.

PV: Thực tế cho thấy không ít người dân còn e ngại khi phản ánh sai phạm. Vậy cần có giải pháp gì để bảo vệ người tố cáo và khuyến khích sự tham gia của xã hội trong cuộc đấu tranh này?

TS Đặng Vũ Cảnh Linh: Sự e ngại của người dân là có thật và cần được nhìn nhận một cách thẳng thắn. Theo tôi, có ba việc cần làm rõ. Một là bảo vệ danh tính và an toàn của người tố cáo. Hai là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tố cáo sau khi họ lên tiếng. Ba là bảo vệ danh dự của người tố cáo đúng, đồng thời xử lý nghiêm hành vi lợi dụng tố cáo để vu khống, bôi nhọ, gây rối nội bộ.

Muốn người dân tham gia thì không thể chỉ kêu gọi lòng dũng cảm. Xã hội cần người dũng cảm, nhưng thể chế phải làm cho sự dũng cảm ấy không đơn độc. Một xã hội liêm chính là xã hội trong đó người nói thật, người bảo vệ cái đúng, người phát hiện sai phạm không bị bỏ rơi. Khi người dân thấy tố cáo đúng được bảo vệ, phản ánh chính đáng được lắng nghe, sai phạm được xử lý công bằng, thì niềm tin xã hội sẽ tăng lên và sự tham gia của nhân dân sẽ trở nên chủ động hơn.

PV: Thưa Tiến sĩ, Nghị quyết 04-NQ/TW xác định PCTN, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Theo ông, cần làm gì để tránh tình trạng “khoán trắng” trách nhiệm cho các cơ quan chuyên trách?

TS Đặng Vũ Cảnh Linh: Các cơ quan chuyên trách có vai trò rất quan trọng, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị và xã hội. Nếu PCTN, lãng phí, tiêu cực chỉ được hiểu là việc của cơ quan kiểm tra, thanh tra, điều tra, kiểm toán, nội chính thì chúng ta mới chủ yếu xử lý phần ngọn, phần đã bộc lộ thành vụ việc.

Gốc của vấn đề nằm ở quản trị quyền lực, ở tổ chức thực thi công vụ, ở đạo đức công vụ, ở cơ chế phân bổ nguồn lực, ở trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, người đứng đầu và sự tham gia giám sát của nhân dân. Vì vậy, PCTN, lãng phí, tiêu cực phải trở thành trách nhiệm thường xuyên của từng cơ quan, đơn vị, từng lĩnh vực quản lý, chứ không thể “khoán trắng” cho các cơ quan chuyên trách.

Để làm được điều đó, trước hết phải phân định rõ trách nhiệm trong toàn hệ thống. Cấp ủy phải chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra; chính quyền chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện và quản lý công vụ; người đứng đầu chịu trách nhiệm về kỷ luật, kỷ cương, môi trường liêm chính trong cơ quan, đơn vị; cán bộ, đảng viên chịu trách nhiệm tự kiểm soát hành vi công vụ; Mặt trận Tổ quốc, báo chí, nhân dân và các tổ chức xã hội tham gia giám sát, phản biện, phát hiện và kiến nghị xử lý sai phạm. Khi trách nhiệm được xác định cụ thể, tình trạng “cha chung không ai khóc”, thấy sai nhưng không ai chịu trách nhiệm đến cùng sẽ được hạn chế.

Cùng với đó, phải đưa kết quả PCTN, lãng phí, tiêu cực vào tiêu chí đánh giá tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Nói cách khác, để tránh “khoán trắng”, phải biến PCTN, lãng phí, tiêu cực từ nhiệm vụ của một số cơ quan chuyên trách thành chuẩn mực vận hành thường xuyên của toàn bộ hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Khi mỗi cơ quan tự làm trong sạch mình, mỗi cán bộ tự kiểm soát quyền lực được giao, người đứng đầu chịu trách nhiệm đến cùng và nhân dân có cơ chế giám sát thực chất, cuộc đấu tranh này mới đi vào chiều sâu và bền vững.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!